Στη Μαρωνεια ο «Ματωμενος Γαμος» του Φεντερικο Γκαρθια Λορκα

Σταθερά προσανατολισμένο το Δημοτικό Περιφερειακό Θέατρο Κρήτης στην παραγωγή σημαντικών έργων του παγκοσμίου Θεάτρου, πέρα από την προβολή και ανάδειξη του Κρητικού Θεάτρου ως οφείλει, επέλεξε για την Θερινή Περίοδο του 2008 να παρουσιάσει το «Ματωμένο Γάμο» του Φεντερίκο Γκαρθία Λόρκα.
Ο «Ματωμένος Γάμος» αποτελεί μια πολύτιμη παρακαταθήκη παραδόσεων και έχει καταξιωθεί στη μνήμη μας σαν ένα έργο βαθιά μεσογειακό που δεν αφορά μόνο την ισπανική ύπαιθρο μα ολόκληρη τη λεκάνη της Μεσογείου και κατ’ επέκταση ολόκληρη την οικουμένη.
Ειδικότερα όμως αφορά την Κρήτη, μια που οι επιρροές των δύο περιοχών λειτουργούν αμφίδρομα, οι πολιτισμικές ρίζες μέσα στο χρόνο είναι βαθιές και η ψυχοσύνθεση των κατοίκων τους παρεμφερής.
Οι τελετουργικές καταβολές της θυσίας του διονυσιακού θεού – ταύρου (ταυροκαθάψια) της Κρήτης, συναντούν τις αντίστοιχες στην Ιβηρική χερσόνησο που σήμερα έχουν πάρει τη μορφή των ταυρομαχιών. Η “βεντέτα”, έθιμο και των δύο λαών, κυριαρχεί στην τραγωδία του Λόρκα και το μαχαίρι απαραίτητο εργαλείο και στους δυο, γίνεται στο “Ματωμένο Γάμο” εργαλείο θανάτου και παίρνει τις διαστάσεις ιερού εγχειριδίου των αρχαϊκών θυσιών, που πρώτα αυτό έρχεται σε επαφή με τον σπαραγμό του σώματος και το αίμα.
Ο λυρισμός, η δράση, τα πάθη και τα συναισθήματα, ο προδομένος έρωτας που οδηγεί στον θάνατο, οι αλληγορίες του θανάτου, του «ντουέντε» (πάθους της ψυχής) και της σελήνης, το χώμα, ο ήλιος, τα υπερφυσικά στοιχεία, το πάθος της Ανδαλουσιανής γης, οι λαϊκές πηγές της παράδοσης είναι τα στοιχεία που συνθέτουν την τραγωδία του «Ματωμένου Γάμου».

Οι χαρακτήρες

• Η Μάνα: μητέρα του Γαμπρού που έχει χάσει τον άντρα της και το μεγαλύτερο γιο της σε βεντέτα. Και οι δύο φονευμένοι από τους Φελίξ. Ο γάμος του γιου της συμβολίζει γι’ αυτή την απόδραση από την απέραντη μοναξιά, την έξοδο μέσα στους τέσσερις τοίχους του σπιτιού της και την επανένταξη στην κοινωνία, τη συνέχεια της γραμμής του αίματος με την απόκτηση εγγονιών.
• Ο Γαμπρός: νέος και ευκατάστατος με την οικονομική άνεση για να πετύχει έναν καλό γάμο.
• Η Νύφη: νέα κοπέλα από καλή οικογένεια που ζει με τον πατέρα της παράμερα από το χωριό.
• Ο Λεονάρντο: ο μοναδικός χαρακτήρας που αναφέρεται με τ’ όνομά του. Παντρεμένος με την ξαδέρφη της Νύφης έχει ένα μικρό γιο. Κρατάει από την οικογένεια των Φελίξ και παλαιότερα υπήρξε αρραβωνιαστικός της Νύφης.
• Το Φεγγάρι
• Ο Θάνατος: με τη μορφή ζητιάνας.

Η υπόθεση

Φαρμακωμένη η Μάνα από το θάνατο του άντρα της και του μεγαλύτερου γιου της σε βεντέτα από το χέρι της φαμίλιας των Φελίξ, δίνει την ευχή της στο μικρότερο γιο της να παντρευτεί μια κοπέλα που ζει τέσσερις ώρες μακριά απ’ το χωριό, εκδηλώνοντας την επιθυμία της να δει εγγόνια. Ένα σύννεφο όμως επισκιάζει την διαφαινόμενη ευτυχία: μια γειτόνισσα επιβεβαιώνει στη Μάνα τις φήμες πως παλαιότερα η Νύφη ήταν αρραβωνιασμένη για τρία χρόνια με το Λεονάρντο, από τη φαμίλια των Φελίξ που είχαν δολοφονήσει τον άντρα και το γιο της. Ο Λεονάρντο είναι τώρα παντρεμένος με την ξαδέρφη της Νύφης και μένει μαζί με τη γυναίκα του και την πεθερά του. Γυρίζοντας στο σπίτι από τη δουλειά, τις ακούει να νανουρίζουν το μικρό γιο του. Όταν όμως ένα μικρό κορίτσι καταφτάνει και τους μεταφέρει τα νέα για τις αγορές των πλούσιων δώρων του Γαμπρού που προορίζονταν για τη Νύφη, οργισμένος ο Λεονάρντο ορμάει έξω από το σπίτι.
Μάνα και αρραβωνιαστικός πραγματοποιούν επίσκεψη στο σπίτι της Νύφης προσκομίζοντας τα δώρα και συζητούν τα του γάμου με τον Πατέρα της. Η Μάνα διαπιστώνει πως η κοπέλα δεν δείχνει ιδιαίτερη χαρά. Όταν φεύγουν, η Δούλα πειράζει τη Νύφη για τα δώρα του Γαμπρού και της αποκαλύπτει ότι ο Λεονάρντο έρχεται τα βράδια κάτω από το παράθυρό της. Τη μέρα του γάμου, ξημερώματα, πριν φτάσουν οι καλεσμένοι, ο Λεονάρντο της εκμυστηρεύεται τον πόθο του. Η Νύφη επιχειρεί να τον κάνει να σωπάσει, μα δεν αρνείται ότι ακόμα τρέφει αισθήματα γι’ αυτόν. Η Δούλα διώχνει το Λεονάρντο την ώρα που καταφτάνουν οι καλεσμένοι για το γάμο. Η Νύφη ικετεύει το Γαμπρό να γίνει μια ώρα αρχύτερα ο γάμος για να γενεί γυναίκα του.
Μετά το γάμο, όλος ο κόσμος επιστρέφει στο σπίτι της Νύφης για το γαμήλιο γλέντι. Από τη στάση της Νύφης η Μάνα ψυχανεμίζεται το θανατικό που πλανάται στην ατμόσφαιρα, αλλά δε βγάζει μιλιά. Σε λίγο, ενώ έχει ανάψει το γλέντι, αναζητώντας οι καλεσμένοι τη Νύφη και το Λεονάρντο ανακαλύπτουν ότι το έσκασαν με το άλογο. Στο όνομα της τιμής, εξοργισμένος ο Γαμπρός βγαίνει να κυνηγήσει και να σκοτώσει το Λεονάρντο, ενώ η Μάνα διατάζει όλους τους καλεσμένους να χωριστούν σε ομάδες και να ψάξουν το ζευγάρι.
Στο δάσος, όπου βρίσκονται ο Λεονάρντο και η Νύφη, εμφανίζονται τρεις Ξυλοκόποι που συζητούν τα γεγονότα, προφητεύοντας ότι το ζευγάρι θα ανακαλυφθεί μόλις βγει το Φεγγάρι και φωτίσει το δάσος. Οι εικόνες του Θανάτου, του Φεγγαριού και των ξυλοκόπων προετοιμάζουν αυτό που θα ακολουθήσει.
Το Φεγγάρι εμφανίζεται σαν χαρακτήρας και μέσα από έναν μονόλογο πενθεί τη μοναξιά του και δηλώνει την επιθυμία του να χυθεί αίμα, προκειμένου να τιμωρήσει τους ανθρώπους που το άφησαν έξω από τα σπίτια τους. Συνοδεύεται από μια ζητιάνα που είναι ο Θάνατος προσωποποιημένος: μαζί συμφωνούν πως τα μαχαίρια πρέπει να βρουν το δρόμο τους και το αίμα να χυθεί σιγά-σιγά. Ρίχνει το φως του στο δάσος.
Την ίδια στιγμή, συντροφιά ο Γαμπρός μ’ ένα παλικάρι ψάχνουν στο σκοτεινό δάσος. Εκεί, εμφανίζεται ο Θάνατος με τη μορφή γριάς ζητιάνας και προσφέρεται να τους οδηγήσει στα χνάρια του Λεονάρντο. Λίγο πιο μακριά, ο Λεονάρντο και η Νύφη, συναισθηματικοί αλλά με ένα ασίγαστο και σκοτεινό πάθος ο ένας για τον άλλον, αναρωτιούνται για το ζοφερό τους μέλλον. Ακούγονται βήματα. Καθώς πλησιάζει ο Γαμπρός με το Θάνατο εκείνοι αγκαλιάζονται παράφορα. Κάνει την εμφάνισή του το Φεγγάρι. Οι δύο αντίζηλοι αναμετρώνται και σε λίγο ακούγονται μακρόσυρτες σπαραχτικές κραυγές.
Πίσω στο χωριό, κορίτσια έχουν μαζευτεί στην εκκλησία και συζητούν τα γεγονότα. Ο Θάνατος, ως συνήθως με τη μορφή ζητιάνας, εμφανίζεται και αναγγέλλει τον αλληλοσκοτωμό στην ακροποταμιά. Η τιμή του γιου της Μάνας έχει μείνει άθικτη. Εξαγριωμένη η Μάνα μόλις βλέπει τη Νύφη να γυρίζει από το δάσος με κατακόκκινο νυφικό απ’ το αίμα των δυο αντρών, επιχειρεί να τη σκοτώσει αλλά συγκρατείται. Ο θρήνος της καθεμιάς, την ώρα που τα παλικάρια μεταφέρουν τους σκοτωμένους, εξωτερικεύει τα εσωτερικά συναισθήματα τους.

Μια ιστορία παλιά όσο κι ο κόσμος

Eνα έγκλημα τιμής σε μια μικρή πόλη της Aνδαλουσίας ενέπνευσε τον Φεδερίκο Γκαρθία Λόρκα να γράψει το πιο διάσημο έργο του, τον «Mατωμένο γάμο»: όταν η νύφη το σκάει με τον άντρα της εξαδέλφης της, η ιστορία δεν μπορεί παρά να έχει τραγικά επακόλουθα – εξ ου και ο τίτλος του έργου.
Ο «Ματωμένος Γάμος», είναι πολλά περισσότερα από μια ατυχή ιστορία αγάπης ή πάθους. Είναι μια ιστορία παλιά όσο και ο κόσμος: αρραβώνας, γάμος, θάνατος (πρόταση – κορύφωση – καταστροφή), το φευγιό μιας νύφης από το γάμο της και τα τραγικά επακόλουθα της πράξης, ο κύκλος του αίματος.
Όταν το 2006, στα εβδομήντα χρόνια από την εκτέλεση του μεγάλου συγγραφέα, ο Σωτήρης Χατζάκης είχε σκηνοθετήσει για το Εθνικό Θέατρο το «Ματωμένο Γάμο» είχε πει χαρακτηριστικά: «Στο Ματωμένο Γάμο, ο Φεδερίκο Γκαρθία Λόρκα χαράζει τον κύκλο του αίματος και μέσα εκεί κινεί τα πρόσωπα του έργου του που θυμίζουν τις μορφές της αρχαίας ελληνικής τραγωδίας. Σ’ ένα χώρο που “βράζει” η ανάσα του ξερού τόπου είναι καυτή όσο και το αίμα στις φλέβες των ανθρώπων. Ζέστη και ένταση. Σ’ αυτήν τη φορτισμένη ατμόσφαιρα ξετυλίγεται το έργο δίνοντας την εντύπωση ενός αμιγούς ρεαλισμού από την έναρξή του μέχρι και τη σκηνή του φευγιού της νύφης. Όμως αυτός ο ρεαλισμός είναι διάσπαρτος από τραύματα, ρωγμές, χαραμάδες απ’ όπου εισέρχονται -πάντα σε δεύτερο πλάνο- οι ενοράσεις τα δυσοίωνα σκιρτήματα των διαισθήσεων, μα κυρίως οι νεκροί. Αυτό είναι ένα από τα κλειδιά του έργου: η συνεχής παρουσία των νεκρών, αφανών αντιπροσώπων χυμένου αδικαίωτου αίματος…». Κι αυτή η διαπίστωση είναι κάτι που ενυπάρχει ως πρωτογενές υλικό στο έργο κι όχι σκηνοθετική άποψη, Είναι μεγαλούργημα της γραφής του Λόρκα και όχι στοιχείο που ο καθένας το προβάλλει αν θέλει κι αν δεν θέλει το παραλείπει. Οι μυστικές σιωπές, οι κραυγαλέες παύσεις, η συνθήκη του αίματος, ο προϊδεασμός είναι στοιχεία γραφής όχι απλά ηθογραφικά και με μια θεατρική σύμβαση που δεν γνωρίζει ίσως προηγούμενο στη νεότερη δραματουργία, που αν θέλαμε να την «προσαρμόσουμε» στη νεότερη ελληνική λογοτεχνία, θα λέγαμε ότι ξεκινά από την αρχαία τραγωδία και φτάνει ως τον Παπαδιαμάντη και το Βιζυηνό.

Σημείωμα του σκηνοθέτη Κώστα Τσιάνου

«Ο «Ματωμένος Γάμος», το κορυφαίο έργο του Λόρκα, είναι εμπνευσμένο από τις λαϊκές τελετουργίες, το λαϊκό τραγούδι και τους λαϊκούς θρύλους της ιδιαίτερης πατρίδας του, που συγγενεύουν συγκλονιστικά με τους δικούς μας και ιδιαίτερα της Κρήτης.
Οι τελετουργικές καταβολές της θυσίας του διονυσιακού θεού-ταύρου (ταυροκαθάψια) της Κρήτης, συναντούν τις αντίστοιχες στην Ιβηρική χερσόνησο που σήμερα έχουν πάρει τη μορφή των ταυρομαχιών.
Η «βεντέτα», έθιμο και των δυο λαών, κυριαρχεί στην τραγωδία του Λόρκα και το μαχαίρι απαραίτητο εργαλείο και στους δύο, γίνεται στο «Ματωμένο Γάμο» εργαλείο θανάτου και παίρνει τις διαστάσεις ιερού εγχειριδίου των αρχαϊκών θυσιών, που πρώτα αυτό έρχεται σε επαφή με τον σπαραγμό του σώματος και το αίμα.
Ο Λόρκα δεν ηθογραφεί, αλλά σκάβει βαθιά για να συλλάβει τις δυνάμεις που γέννησαν τις Διονυσιακές λατρείες, τον διθύραμβο και την αρχαία τραγωδία.
Οι «Βάκχες» του Ευριπίδη τον συναρπάζουν και οι γυναίκες των έργων του, σα μαινάδες, διεκδικούν ό,τι τους υπαγορεύει η φύση τους, για να γευτούν ελεύθερες τις χαρές της ζωής και την έκσταση του έρωτα με τραγικό όμως τίμημα.
Ο «Ματωμένος Γάμος» έχει ριζωθεί και αγαπηθεί στη χώρα μας και τώρα που ανεβάζουμε το έργο στην Κρήτη, έχουμε την ελπίδα πως το χώμα, η πέτρα, τα σπαρτά, ο αγέρας και η αρχετυπικής ολοζώντανη παράδοση, θα μας βοηθήσει να κατανοήσουμε πoια είναι η «σκοτεινή μας ρίζα της κραυγής».

Οι συντελεστές

Μετάφραση: ΕΡΡΙΚΟΣ ΜΠΕΛΙΕΣ
Σκηνοθεσία: ΚΩΣΤΑΣ ΤΣΙΑΝΟΣ
Σκηνικά – Κοστούμια: ΡΕΝΑ ΓΕΩΡΓΙΑΔΟΥ
Μουσική: ΔΙΟΝΥΣΗΣ ΤΣΑΚΝΗΣ
Μουσική διδασκαλία: ΑΠΟΣΤΟΛΟΣ ΨΥΧΡΑΜΗΣ
Φωτισμοί: ΚΑΤΕΡΙΝΑ ΜΑΡΑΓΚΟΥΔΑΚΗ
Βοηθός σκηνοθέτη: ΝΙΚΟΛ ΚΟΚΚΙΝΟΥ

Παίρνουν μέρος οι ηθοποιοί:

ΜΕΜΟΣ ΜΠΕΓΝΗΣ Λεονάρντο
ΚΛΕΙΩ-ΔΑΝΑΗ ΟΘΩΝΑΙΟΥ Νύφη
ΝΕΚΤΑΡΙΑ ΓΙΑΝΝΟΥΔΑΚΗ Μάνα
ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΣΔΡΟΛΙΑΣ Γαμπρός
ΛΕΥΤΕΡΗΣ ΜΠΟΤΩΝΑΚΗΣ Πατέρας
ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΑ ΣΑΡΑΝΤΟΠΟΥΛΟΥ Γυναίκα του Λεονάρντο
ΕΛΕΝΗ ΤZΑΓΚΑΡΑΚΗ Πεθερά
ΣΟΦΙΑ ΚΑΛΕΜΚΕΡΙΔΟΥ Δούλα
ΒΙΚΥ ΚΟΥΚΟΥΤΣΙΔΗ Ζητιάνα
ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΓΑΡΜΠΗΣ Φεγγάρι
ΖΩΗ ΚΑΡΑΒΑΣΙΛΗ Κορίτσι
ΕΥΑ ΨΥΛΛΑΚΗ Κορίτσι
ΒΑΓΓΕΛΗΣ ΧΑΛΚΙΑΔΑΚΗΣ Παλικάρι
ΔΙΟΝΥΣΗΣ ΜΠΟΥΛΑΣ Παλικάρι

Η παράσταση θα δοθεί στο Θέατρο Λατομείο της Μαρώνειας το Σάββατο 19 Ιουλίου στις 9.30 το βράδυ.

Α.Χ.

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.