Σταθης Γκεβρεκης ο αστικος καλλιτεχνης της Κομοτηνης «Η τεχνη το ισχυροτερο μεσο αφυπνισης και επικοινωνιας»

Στην πόλη τον συναντάς παντού… Στο σχολικό λεωφορείο που σε περιμένει στην οδό Ορφέως για να σε πάει μια βόλτα στα παιδικά σου χρόνια, στις δαιδαλώδεις προσπάθειες συνεύρεσης αρσενικού και θηλυκού σε κόκκινο φόντο στο μέσο της Βενιζέλου, στο saloon της Νέστορος Τσανακλή που σε μεταφέρει στην άγρια Δύση, σε πολλά από τα μαγαζιά που θα καθίσεις για φαγητό, ποτό ή καφέ… Ο Στάθης Γκεβρέκης, ο «αστικός καλλιτέχνης» της Κομοτηνής, μιλά στον ΠτΘ για το street art, την προσωπική του διαδρομή, τα ισχυρά μηνύματα που μπορεί να στείλει η αστική τέχνη, αλλά και για τις ευκαιρίες που προσφέρει η κρίση για να αφήσουμε πίσω την υπερκατανάλωση και να επιστρέψουμε στο μεσογειακό τρόπο ζωής.

«Όσα στάδια και αν περάσει ο καλλιτέχνης θα καταλήξει στο αρχικό»

ΠτΘ: Από τότε που θυμάσαι το εαυτό σου, από μικρό παιδάκι, ζωγραφίζεις;
Σ.Γ.: Φυσικά τον θυμάμαι και αυτό είναι ένα θέμα που το μελετάω συνέχεια. Τον τρόπο με τον οποίο ζωγραφίζεις και εκφράζεσαι ουσιαστικά από τα πρώτα σου στάδια πρέπει να το μελετάς, γιατί θα έρθει κάποια στιγμή το πλήρωμα του χρόνου, όταν θα έχεις περάσει από διάφορα στάδια και θα διαπιστώσεις ότι κατέληξες πάλι στον τρόπο με τον οποίο ξεκίνησες να εκφράζεσαι. Και αυτό είναι και το ύφος που σε καθορίζει και σε χαρακτηρίζει.
Κι εγώ λοιπόν πέρασα από διάφορα στάδια έκφρασης και εξέλιξης και διαπίστωσα τελικά ότι το ύφος μου είναι συναφές με τα πρώτα μου στάδια. Δεν το απαρνήθηκα και έτσι πορεύομαι πλέον. Θέλω να πω ότι ο καθένας μαζεύει εμπειρίες με τη δική του εικαστική ματιά, τις περισυλλέγει εκείνος όπως θέλει, τις μιμείται εξ ολοκλήρου, τις αφουγκράζεται και εν τέλει διαμορφώνει τη δική του προσωπική πορεία.

ΠτΘ: Αν σου ζητούσα έναν αριθμό των έργων σου στην Κομοτηνή;
Σ.Γ.: Δεν θέλησα ποτέ να τις μετρήσω, δεν με ενδιαφέρουν τόσο οι αριθμοί όσο το να γέμιζα την πόλη στην οποία μεγάλωσα και ζω με το στοιχείο της street art κουλτούρας, η οποία με ενδιέφερε πάρα πολύ.
Στο σημείο αυτό απλά να πω ότι την πρώτη μου ζωγραφιά σε τοίχο την έχω κάνει πολύ μικρός, το ’96. Ωστόσο, δεν μπορώ να πω ότι ήταν αυτό η αρχή, καθώς στη ζωγραφική δεν με ενδιέφερε μόνο αυτό το κομμάτι, της street art κουλτούρας, κυρίως όμως το ύφος της. Γιατί πιστεύω ότι για να καταλήξω σε αυτό το κομμάτι έπρεπε πρώτα να κάνω την άσκησή μου σε άλλες μικρότερες επιφάνειες, στις οποίες ακόμα και τώρα μου αρέσει να ασκούμαι. Απλά πάντοτε μια εξωτερική επιφάνεια προσελκύει περισσότερο το βλέμμα των περαστικών και δημιουργεί μια κουλτούρα και έναν πολιτισμό, εικόνες και παραστάσεις στο πέρασμά σου από μια τοποθεσία.

ΠτΘ: Όπως μαρτυρά το βιογραφικό σου, και πιο συγκεκριμένα οι σπουδές σου, έχεις κάνει την τέχνη σου επάγγελμα…
Σ.Γ.: Κατά μία έννοια ναι. Ωστόσο αυτό ποτέ δεν γίνεται κανονικό επάγγελμα απλά είναι ο επαγγελματισμός που καθορίζει κάποιες φορές τις επιλογές σου.

ΠτΘ: Είχες ποτέ τη στήριξη της πολιτείας σε τοπικό επίπεδο;
Σ.Γ.: Βοήθεια δεν είχα και θα ήθελα να δεχτώ από κάποια δημόσια αρχή, την άδεια μου την έδωσαν εφόσον τα έκανα όλα όπως έπρεπε να τα κάνω σε ό,τι αφορά σε αυτό που λέγεται street art. Δεν νομίζω ότι χρειάζομαι ούτε ότι μου ταιριάζει εξάλλου μια τέτοιου είδους βοήθεια. Αντιθέτως βοήθεια και συμπαράσταση είχα από όλους τους ιδιώτες, οι οποίοι ενεργοποιήθηκαν και με στήριξαν.

ΠτΘ: Οπότε όσες ζωγραφιές βλέπουμε στους τοίχους της πόλης έχουν γίνει με δικά σου έξοδα;
Σ.Γ.: Ακριβώς.

ΠτΘ: Ας επιχειρήσουμε τώρα μία βόλτα στο street art. Υπάρχουν υποκατηγορίες, η δική σου τέχνη εντάσσεται κάπου συγκεκριμένα;
Σ.Γ.: Street art και urban art έχουν τις κατηγορίες αυτές που διακρίνει ο καθένας, καθώς ακόμα δεν έχουν γίνει εμπεριστατωμένες έρευνες γύρω από το όλο θέμα, ούτε υπάρχουν γραπτές μελέτες. Σίγουρα στο street art υπάρχει το graffiti art, το stencil, το character. Το ίδιο το street art θα έλεγα ότι είναι πιο «καλλιτεχνικό». Σε κάθε περίπτωση όλα έχουν να κάνουν με τον ελεύθερο τρόπο έκφρασης μεν μέσα σε μεγάλους περιορισμούς δε, προσωπικούς κυρίως.
Δηλαδή θέλεις να ανοιχτείς σε κάποιο θέμα και να πεις κάποια πράγματα με το δικό σου τρόπο και την ίδια στιγμή αρχίζεις και σκέφτεσαι όλα εκείνα τα οποία θα δημιουργήσουν μεγαλύτερα αινίγματα στο κοινό και την οπτική προέλευσή του. Και ίσως αυτό είναι και ένα χρονικό παιχνίδι διότι ποτέ δεν θα αντιληφθείς επί τόπου την απάντηση του αινίγματος. Μπορεί του χρόνου, μπορεί και σε δέκα χρόνια να βρεις όλες αυτές τις απαντήσεις που εσύ αναζητούσες. Και αυτό γιατί είσαι προσκολλημένος σε όλα εκείνα τα μέσα μαζικής ενημέρωσης, ενώ ίσως το καλύτερο μέσο ενημέρωσης είναι όλα όσα συμβαίνουν έξω στο δρόμο, από συνθήματα μέχρι έργα ζωγραφικής.
Ό,τι γίνεται σε εξωτερική επιφάνεια είναι ένα μέσο ενημέρωσης τόσο δυνατό που κανείς δεν έχει τη δύναμη να το αντικρίσει και να το επεξεργαστεί, ακριβώς γιατί φοβάται. Για το λόγο αυτό εξάλλου είναι τόσο δυνατό και το αντικρίζει μετά από χρόνια, θα μπορούσαμε να πούμε ότι εντάσσει ένα ολόκληρο δελτίο ειδήσεων, όπως και ένα έργο ζωγραφικής εντάσσει μία ολόκληρη έκθεση ζωγραφικής. Μία ολόκληρη ομαδική έκθεση ζωγραφικής στο τάδε σημείο, μπορεί να την καλύψει μία μόνο αστική τέχνη σε εξωτερική επιφάνεια, διότι είναι τόσο δυνατή αινίγματα.
Ξέρεις εσύ ο ίδιος ο εικαστικός ότι όταν θα χρησιμοποιήσεις μια εξωτερική επιφάνεια, θέλοντας και μη, θα την αντικρίσουν χιλιάδες άνθρωποι, οι οποίοι θα περάσουν από εκεί χωρίς να ξέρουν ποιος, πως, τι και πότε. Ενώ όταν κάποιος δημιουργείς τη δική του έκθεση, ξέρει ότι θα έρθει ένας συγκεκριμένος αριθμός ανθρώπων, οπότε περιορίζει και τον εαυτό του σε έννοιες και σε ιδεολογίες. Η τέχνη πάντα αποτελούσε το ισχυρότερο μέσο αφύπνισης και επικοινωνίας.

«Ο καλλιτέχνης δεν πρέπει να εντάσσει τον εαυτό του μέσα στο σύνολο»

ΠτΘ: Θεωρείς ότι ο ρόλος αυτός της τέχνης είναι πιο σημαντικός από αυτόν της τέρψης;
Σ.Γ.: Ποτέ ο ρόλος της τέχνης δεν ήταν απλός και απλοϊκός, ο καθένας χρησιμοποιεί την τέχνη με το δικό του ύφος, απλά όταν χρησιμοποιείς εξωτερική επιφάνεια είσαι πιο επαναστατικός και πιο ανατρεπτικός. Θέλεις να είσαι έτσι και αυτό είσαι, θέλεις να δείξεις στους άλλους κάτι διαφορετικό, να τους μιλήσεις για κάτι που τους εντάσσει σε πλαίσια και τους περιθωριοποιεί, τους κάνει να πιστεύουν, για παράδειγμα, ότι η σημερινή κρίση τους περιθωριοποιεί σε σχέση με τον υπόλοιπο πλανήτη ενώ ο υπόλοιπος πλανήτης ίσως, στην πραγματικότητα, να είναι σε χειρότερη θέση από αυτούς.
Όλα αυτά ο καλλιτέχνης τα αντιλαμβάνεται διαφορετικά γιατί δεν εντάσσει τον εαυτό του μέσα στο σύνολο και δεν πρέπει να τον εντάσσει. Γιατί αν όλοι οι άνθρωποι παρακολουθούν μέσα μαζικής ενημέρωσης και έχουν όλοι ένα Α και όχι Β συγκεκριμένο τρόπο σκέψης, εσύ αυτομάτως βάζεις τον εαυτό σου στον Γ τρόπο σκέψης. Ενώ ο δημοσιογράφος έχει τον ΓΑ, εσύ έχεις τον ΓΒ.
Επίσης, δεν έχει σχέση με την ηλικία ο τρόπος με τον οποίον αντιλαμβάνεσαι τα πράγματα γύρω σου, απλά κάποιες φορές θέλεις να πεις στον κόσμο αυτό που είναι σωστό, αλλά πιστεύεις ότι ποτέ δεν θα το ακούσουν. Με αυτόν τον τρόπο όμως, με την τέχνη, ξέρεις ότι θα το δούνε και θα το αντιληφθούνε όχι τώρα αλλά μετά από κάποια χρόνια, τώρα δεν θα το αντιληφθεί κανείς. Ασχέτως αν το έργο τέχνης έχει μέσα πολιτικά μηνύματα ή μηνύματα από την καθημερινότητα.
Δύσκολα θα το αντιληφθεί κανείς και, αν κάποιος το κάνει είναι γιατί χρησιμοποιεί την τέχνη ως μέσο για τη δική του κουλτούρα, ενώ όλοι οι υπόλοιποι θα το αντιληφθούν απλά ως μια ωραία εικαστική παρέμβαση. Ο άνθρωπος όμως, ο οποίος έχει ανάγκη την τέχνη γιατί του δημιουργεί κουλτούρα, πρότυπα και το δικό του πολιτισμό θα το αφουγκραστεί όλο αυτό, χωρίς να χρειαστεί να σου πει συγχαρητήρια, θα το καταλάβεις. Υπάρχει αυτός που δε θα μιλήσει, αυτός που θα σε συγχαρεί και αυτός που θα σε προσπεράσει. Ο τελευταίος είναι εκείνος που φοβάται, ένας υποτιθέμενα ισχυρός επειδή φοβάται τη δική του ώρα, που κάτι θα τον κακοχαρακτηρίσει.

ΠτΘ: Είχες κάποια συγκεκριμένα καλλιτεχνικά πρότυπα;
Σ.Γ.: Πρότυπο συγκεκριμένο δεν είχα παρά μόνο όλους όσους ασχολούνται με αυτό, κάθε καλλιτέχνης και η δουλειά του αποτελεί πρότυπο για μένα, και έτσι θα πρέπει να τον μελετήσεις γιατί έχει δημιουργήσει, έχει δώσει πολλές ώρες εργασίας και ανάλυσης προσωπικής πάνω στα θέματά του, έχει ψάξει τον εαυτό του και τους γύρω του για να μας δώσει το δικό του δείγμα.
Ωστόσο, παρακολουθώ την τέχνη παλαιότερων εποχών, μου αρέσει πολύ ο Μιχαήλ Άγγελος αλλά και αρχαίοι έλληνες ζωγράφοι. Η αντίληψη που είχανε τότε, χωρίς ηλεκτρονικά μέσα, ήταν απερίγραπτη. Χρησιμοποιούσαν τις τρεις διαστάσεις του χώρου χωρίς να έχουνε ούτε καν τα στοιχειώδη τεχνολογικά μέσα της εποχής μας.

ΠτΘ: Στην Ελλάδα είναι ανεπτυγμένο το street art;
Σ.Γ.: Είναι αρκετά ανεπτυγμένο. Όχι ιδιαίτερα με έργα που εντάσσουν πολλή ζωγραφική αλλά και με άλλες μορφές. Απλά εγώ το πήγα πολύ προς τη ζωγραφική γιατί με ενδιέφερε να το πάω έτσι.

ΠτΘ: Οι «street artistες» γνωρίζεστε μεταξύ σας, συνεργάζεστε;
Σ.Γ.: Ναι, ειδικά εδώ στη βόρεια Ελλάδα, όσοι ασχολούνται αρκετά. Διοργανώνονται φεστιβάλ, events κ.α. και εκεί υπάρχει αυτή η συνάντηση.

«Η τέχνη πρέπει να δίνεται απλόχερα στους ανθρώπους, όχι να υπερκοστολογείται»

ΠτΘ: Μια και διανύουμε δύσκολους καιρούς, μπορείς να πεις ότι «βγαίνεις» οικονομικά μόνο με αυτό;
Σ.Γ.: Καλύπτομαι όπως όλοι όσοι έχουν τα μυαλά τους στη θέση τους. Είμαστε σε μια κατάσταση όπου ο κόσμος παλεύει για το μεροκάματό του και το ίδιο κάνω και εγώ. Πάντα αυτός ήταν ο στόχος μου. Δεν μπορείς να μιλάς για «καθημερινό αγώνα» αν εσύ ο ίδιος δεν αγωνίζεσαι. Για μένα η τέχνη αποτελεί ναι μεν κάτι το φαντασμαγορικό αλλά όχι με την έννοια της υπερκοστολόγησης ενός έργου. Πιστεύω ότι η τέχνη πρέπει να δίνεται απλόχερα στους ανθρώπους, γι’ αυτό διαλέγεις και την εξωτερική επιφάνεια, για να είναι κτήμα όλων.
Γιατί η τέχνη είναι πολιτισμός, ακόμα κα αυτή η καρέκλα που καθόμαστε τώρα, είναι μέρος του πολιτισμού. Εσύ σκέφτεσαι το μετά για αυτούς και πρέπει να τους το δείξεις. Και το κινητό τηλέφωνο που κρατάμε, σχεδιασμένο είναι και το δείχνεις στους ανθρώπους και τους λες «αυτός είναι ο νέος τρόπος επικοινωνίας». Και η τέχνη αυτό το πράγμα εκπροσωπεί, τους νέους τρόπους επικοινωνίας.

ΠτΘ: Δεδομένου ότι διανύουμε μια περίοδο ύφεσης, τι πιστεύεις ότι θα μπορούσε να κάνει ο καθένας ξεχωριστά ώστε να αντιμετωπίσει και να ξεπεράσει τα καθημερινά του προβλήματα;
Σ.Γ.: Πιστεύω ότι αυτή η περίοδος που διανύουμε είναι πάρα πολύ εποικοδομητική διότι έκανε πολλούς ανθρώπους να γίνουν πραγματικά άνθρωποι απέναντι στους συνανθρώπους τους, να ρίξουν την υπόληψή τους αρκετά χαμηλά ώστε να αγγίξουν τα ανθρώπινα πρότυπα. Για να το πω πιο απλά, ενώ καταστήματα πουλούσαν τα προϊόντα τους πιο ακριβά και ο απλός πολίτης ήθελε να αγοράσει ένα προϊόν αλλά δεν είχε τη δυνατότητα, τώρα έχουν ρίξει τον εγωισμό τους και έχουν αρχίσει να σκέφτονται και τον απλό πολίτη.
Την ώρα που ένας εικαστικός σκέφτεται να χαρίσει το έργο του απλόχερα γιατί το θεωρεί μέσο επικοινωνίας όλοι οι υπόλοιποι θεωρούσαν το προϊόν τους, το οποίο δεν παρήγαγαν οι ίδιοι αλλά εισήγαγαν, αντικείμενο υπερκοστολόγησης. Αυτό η κρίση το εξισορρόπησε, όχι σε όλους ακόμα, αλλά συνεχίζει να το κάνει. Βλέπουμε ότι έχουν πέσει οι τιμές γενικά, σε οποιεσδήποτε υπηρεσίες. Όσοι δεν το κάνουν αυτό δεν θα αντέξουν. Αν ο κάθε εικαστικός θεωρούσε ότι το έργο του είναι ουρανοκατέβατο και ότι δεν θα υπάρξει ξανά άλλο τότε θα το υπερκοστολογούσε και κανείς δεν θα είχε τίποτα. Αλλά από την αρχή πρέπει να θεωρείς τον εαυτό σου άνθρωπο γιατί αυτό που κάνεις είναι για τους ανθρώπους.
Επίσης, η υπερκατανάλωση στην οποία οδηγούμασταν συνεχώς, δεν ταιριάζει στα ελληνικά πρότυπα. Τα αμερικάνικα πρότυπα που βλέπουμε, ενώ δεν έχουμε πάει ποτέ προς τα εκεί, δεν ταιριάζουν σε έναν πιο πατροπαράδοτο τρόπο ζωής. Το φάρμακο για την ασθένεια της υπερκατανάλωσης είναι η κρίση, θα οδηγηθούμε και πάλι στο μεσογειακό τρόπο ζωής.

Συνδυάζοντας ταλέντο με σπουδές!

Γέννημα θρέμμα της Κομοτηνής, «ενός ιδιωτικού και δημόσιου χώρου σχεδόν κενά εικαστικού αλλά και σχεδόν πλήρους για προσωπικά καλλιτεχνικά ερεθίσματα», όπως αναφέρει στο βιογραφικό του, ο Στάθης Γκεβρέκης συνδύασε το ταλέντο του με τις σπουδές του, αποφοιτώντας από το τμήμα Πλαστικών Τεχνών και Επιστημών της Τέχνης στα Γιάννενα. Στο πλαίσιο αυτό η πτυχιακή του εργασία τιτλοφορείται «Εκδοχές της διαφάνειας». Το 1996, όπως λέει, έκανε την πρώτη του ζωγραφιά σε τοίχο και έκτοτε συνεχίζει να ομορφαίνει με τα έργα του το αστικό τοπίο της Κομοτηνής. Επειδή όμως τα λόγια, δεν επαρκούν, όλα του τα έργα, ταξινομημένα σε κατηγορίες ανάλογα με την επιφάνεια που τα «φιλοξενεί», μπορεί να τα δει κανείς στην ιστοσελίδα http://www.pr3.gr/.

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.