Σημασια εχει η πολιτισμικη μας επιβιωση στην Πολη

Από τις λίγες φορές που διατυπώνονται με τόση παρρησία οι απόψεις ενός Ρωμιού μειονοτικού από την Πόλη, είναι στη συνέντευξη που παραχώρησε αποκλειστικά στον ΠτΘ ο εκπαιδευτικός κ. Στέλιος Ροΐδης που έφυγε από εκεί το 1965 αλλά ουδέποτε έπαψε να διατηρεί την επαφή του με τη γενέθλια γη και τις μνήμες του άσβεστες για το εκπαιδευτικό σύστημα της ελληνορθόδοξης μειονότητας της Πόλης που έλαμψε για αρκετές δεκαετίες. Ο κ. Ροΐδης ο οποίος έλαβε μέρος στην ημερίδα του ΚΕΜΟ για τη μειονοτική εκπαίδευση της Πόλης και της Δυτικής Θράκης καταθέτει σήμερα σημαντικές πληροφορίες για τον τρόπο με τον οποίο λειτούργησε η μειονοτική εκπαίδευση ενώ ταυτόχρονα αποτυπώνει πικρές αλήθειες για την καταστρατήγηση της Συνθήκης της Λωζάνης από την Τουρκία και την αδιαφορία που επέδειξαν οι ελληνικές κυβερνήσεις, που όπως τονίζει, “θεωρούσαν καταδικασμένο” τον ελληνισμό της Πόλης.

Παρόλα αυτά δηλώνει αισιόδοξος για την αναγέννηση του ελληνισμού στη συγκεκριμένη περιοχή, “όχι στη βάση της κυριαρχίας εις βάρος της Τουρκίας”, όπως επισημαίνει, αλλά “στη βάση της διατήρησης της πολιτισμικής ταυτότητας του”.

ΠτΘ: Ποιες είναι οι εντυπώσεις που αποκομίσατε από την εκδήλωση για τη μειονοτική εκπαίδευση σε Δυτική Θράκη και Πόλη;

Σ.Ρ.: Την είδα ως μια πρώτη προσπάθεια αποτύπωσης των προβλημάτων τη θεωρώ πετυχημένη αφού έδωσε τη δυνατότητα τους μειονοτικούς ένθεν και ένθεν να εκφράσουν τα προβλήματά τους. Πέρα από εκεί δεν διαφάνηκαν λύσεις διότι και οι άνθρωποι ήταν φορτισμένοι με τα προβλήματά τους. Υπάρχει όμως μια κοινή βάση πλέον για μια μελλοντική οργάνωση μια παρόμοιας συγκέντρωσης.

ΠτΘ: Πάντως από τη μια μεριά υπάρχει μια μειονότητα 100.000 πολιτών και από την άλλη 2.500 ανθρώπων. Σας θλίβει η εξέλιξη που πήραν τα πράγματα με τον ελληνισμό της Πόλης;

Σ.Ρ.: Όχι, εγώ είμαι από τους αισιόδοξους διότι ξέρω ότι μετά την άλωση έμειναν στην Πόλη 15.000 χριστιανοί, πένητες, τα «κουρέλια της Πόλης» και όμως είδατε πως εξελίχθηκαν τα πράγματα.

Μπορεί οι διεθνείς συγκυρίες, αν βέβαια και η Ελλάδα βοηθήσει, σταδιακά να συντελέσουν στην αλλαγή της εικόνας αυτής. Βέβαια αυτές οι αλλαγές δεν μπορούν να γίνουν από τη μια μέρα στην άλλη, χρειάζονται γενεές ολόκληρες. Για μας το θέμα της Κωνσταντινούπολης είναι τόσο μεγάλο που αξίζει τον κόπο να δραστηριοποιηθούμε σε μια χρονική έκταση γενεών, χωρίς να σημαίνει ότι θα πάμε να την καταλάβουμε. Δεν έχει σημασία το ποιος θα είναι κυρίαρχος, σημασία έχει να επιβιώσουμε εκεί πολιτισμικά.

ΠτΘ: Ποια είναι τα χαρακτηριστικά που είχε στην Πόλη η μειονοτική εκπαίδευση;

Σ.Ρ.: Η ελληνική μειονοτική εκπαίδευση μετά την Μικρασιατική καταστροφή πέρασε ένα σοκ γιατί είχαν φύγει τα καλύτερα στελέχη. Μετά το πρώτο σοκ, όμως, η Ρωμιοσύνη κατάφερε να δώσει προτεραιότητα στην παιδεία της και να οργανώσει μια σειρά υποτροφιών χάρη στις οποίες μάς ήρθαν στην Πόλη παιδιά με καταγωγή από την Κωνσταντινούπολη που είχαν φοιτήσει στα ελληνικά πανεπιστήμια με υψηλό επίπεδο μόρφωσης προκειμένου να διδάξουν εκεί, οπότε, από το 1935 και μετά άρχισε η πολιτική παιδεία σταδιακά να εξελίσσεται προς το καλύτερο για να φτάσει στα δικά μου χρόνια σ’ ένα αξιοζήλευτο επίπεδο, σε βαθμό που δέχονταν συγχαρητήρια γράμματα από το Υπουργείο Παιδείας της Τουρκίας για τις επιδόσεις. Βέβαια μόλις η Πολιτική κοινωνία άρχισε να παίρνει πάνω της χτυπήθηκε και πάλι για τους γνωστούς λόγους.

ΠτΘ: Σήμερα ποια είναι η εικόνα όσον αφορά τη μειονοτική εκπαίδευση στην Πόλη;

Σ.Ρ.: Η εικόνα είναι άκρως απογοητευτική. Από τα 65 σχολεία που είχαμε, υπάρχουν μόνο 9 σχολεία, από 8.900 μαθητές που είχαμε το 1928, έχουμε μόνο 230 εκ των οποίων η μισοί είναι Αντιόχεις. Θυμάμαι ότι το 1964 το Ζωγράφιο είχε 700 μαθητές. Σήμερα είναι μικτό και έχει περίπου 45 μαθητές. Καταλαβαίνετε την κατάσταση.

ΠτΘ: Ποιοι ήταν οι λόγοι που οδήγησαν στον εκφυλισμό του εκπαιδευτικού συστήματος των Ρωμιών της Πόλης;

Σ.Ρ.: Υπήρχαν εθνικιστικά στοιχεία από πλευράς αντιδράσεων των Τούρκων, αλλά αυτό το παραμύθι που λένε ότι τα πράγματα εκτραχύνθηκαν από πλευράς των Τούρκων λόγω του Κυπριακού είναι ένα μεγάλο λάθος. Η απόφαση εξόντωσης των μειονοτήτων της Πόλης είχε ληφθεί στις αρχές της δεκαετίας του ’30 και περίμεναν κάθε φορά και κάποια αφορμή για να ακολουθήσουν αυτή τη διαδικασία. Και έτσι έγιναν το 1935 οι περίφημες απαγορεύσεις μιας σειράς επαγγελμάτων, μέσα στον πόλεμο ήρθε ο φόρος περιουσίας, μετά έγιναν τα Σεπτεμβριανά το 55, έγιναν και οι απελάσεις με το πρόσχημα ότι έληγε η συνθήκη του ’30. Η συνθήκη του ’30 με τις απελάσεις δεν έχει καμιά σχέση, διότι οι Έλληνες της Πόλης παρέμεναν εκεί σύμφωνα με τη συμφωνία που είχε γίνει με τη συνθήκη τη Λωζάνης.

ΠτΘ: Πώς λειτουργούσε η δομή της μειονοτικής εκπαίδευσης στην Πόλη;

Σ.Ρ.: Η μειονοτική εκπαίδευση ήταν ανεξάρτητη υπό την εποπτεία όμως του υπουργείου Παιδείας. Τα Εκπαιδευτήρια μας ήταν ιδιωτικά, το αναλυτικά πρόγραμμα το προσδιορίζαμε εμείς, τα σχολικά βιβλία εκτός από αυτά των τούρκικων μαθημάτων τα προσδιορίζαμε εμείς, τους δασκάλους μας τους πληρώναμε εμείς, ακόμα και τους Τούρκους δασκάλους.

ΠτΘ: Ήταν λοιπόν κατά έναν τρόπο αυτοδιοικούμενα τα σχολεία της μειονότητας.

Σ.Ρ.: Ήταν αυτοδιοίκητα και όλες οι δαπάνες αντιμετωπίζονταν από τη δική μας μειονότητα. Είχαμε υποδειγματικά σχολεία.

ΠτΘ: Η μειονότητα στη Θράκη θεωρεί ότι η Συνθήκη της Λωζάνης κατοχυρώνει την παρουσία της και τα δικαιώματά της. Παρ΄ όλα αυτά ούτε την τουρκο-μουσουλμανική μειονότητα της Δυτικής Θράκης προστάτεψε από τις αυθαιρεσίες του ελληνικού κράτους ούτε την ελληνορθόδοξη μειονότητα της Πόλης μπόρεσε να διασώσει. Εκτιμάτε ότι ήρθε η ώρα να πάψει να αποτελεί τον μπούσουλα που καθορίζει το καθεστώς των μειονοτήτων στις δύο χώρες ή θα πρέπει να μείνει ως έχει;

Σ.Ρ.: Στην περίπτωση της Τουρκίας θα σας πω ότι η Συνθήκη υπογράφτηκε 23 Ιουλίου του 1923 και με κάποια δόση υπερβολής λέω ότι από την επόμενη άρχισε να καταστρατηγείται. Όταν κάποτε μετά τα Σεπτεμβριανά ήρθε στην Πόλη ο υπουργός Μπίτσιος και ήμουν σε κάποια συμβούλια, θέλησε να μάς ρωτήσει ποιοι νόμοι θα θέλαμε να ψηφιστούν για να κατοχυρωθούν τα δικαιώματά μας. Θυμάμαι ότι ο τότε πρόεδρος μας ο οποίος ήταν και νομικός είπε «κ. υπουργέ εμείς δε θέλουμε τίποτα», διότι θα τα έβγαζε πέρα μόνη της η μειονότητα της οποίας στο μεταξύ άρχισε να ανεβαίνει όχι μόνο το πνευματικό επίπεδο αλλά και το οικονομικό. Όλα αυτά βέβαια εφόσον εφαρμοζόταν η συνθήκη της Λωζάνης.

ΠτΘ: Η μειονότητα της Πόλης έχει ευθύνες για τον εκφυλισμό της;

Σ.Ρ.: Κοιτάξτε, πάντα δεν μπορεί να φταίνε μόνο οι άλλοι, αλλά ο όγκος των προβλημάτων δημιουργήθηκε από την τουρκική Κυβέρνηση και την αδιαφορία της ελλαδικής πλευράς η οποία ήταν συμβιβασμένη και μας είχε τόσο καταδικασμένους που οι δικές μας ευθύνες ήταν πολύ μικρές.

ΠτΘ: Σας ευχαριστώ πολύ

Σ.Ρ.: Και εγώ σας ευχαριστώ

Δ.Δ.

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.