Σημαντικες ελλειψεις σε δομες και υπηρεσιες

Στις 20 Ιούνη με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Προσφύγων ήρθε στο φως η έκθεση των «Γιατρών χωρίς σύνορα» για τα κέντα κράτησης μεταναστών στην Παγανή της Λέσβου, στην Βέννα τη Ροδόπης και στο Φυλάκιο Έβρου. Η έκθεση είναι πολυσέλιδη, εμπεριστατωμένη, και αναδεικνύει τις άσχημες συνθήκες κράτησης των μεταναστών. Στην εκπομπή του Ράδιο Παρατηρητής «Αιχμή του Δόρατος» με τον Δάμωνα Δαμιανό η κ. Ιωάννα Κοτσιώνη, Αναπληρώτρια επικεφαλής της αποστολής «Γιατροί χωρίς σύνορα» για το πρόγραμμα μεταναστών και αιτούντων άσυλο στα κέντρα κράτησης ανέλυσε τις πτυχές της έκθεσης δίνοντας την εικόνα των συνθηκών διαβίωσης αυτών των ανθρώπων.

ΠτΘ: Υπηρετείτε στους «Γιατρούς Χωρίς Σύνορα» σε μια εποχή που η δοτικότητα από πλευράς κοινωνίας πολιτών προς τις πάσχουσες κοινωνικές ομάδες ή ανθρώπων που έχουν ανάγκη την δική μας βοήθεια είναι μειωμένη, γιατί είναι δύσκολες εποχές για τους πολίτες και άρα αυτή η δοτικόττηα είναι μειωμένη…
Ι.Κ.: Σίγουρα η κοινωνία αντιμετωπίζει πολλά προβλήματα και κυρίως οικονομικά, αλλά η αλήθεια είναι ότι υπάρχουν σταθεροί υποστηρικτές της οργάνωσης, οπότε έχουμε και εμείς την δυνατότητα βασιζόμενοι πάνω σε αυτούς να παράσχουμε βοήθεια σε ανθρώπους που δεν έχουν την δυνατότητα πρόσβασης σε βασικές υπηρεσίες, όπως είναι αυτή της περίθαλψης.

ΠτΘ: Το ελληνικό τμήμα των «Γιατρών Χωρίς Σύνορα» πόσους γιατρούς απασχολεί;
Ι.Κ.: Ο αριθμός αυτός ποικίλλει. Οι «Γιατροί Χωρίς Σύνορα» ως διεθνής οργάνωση λειτουργούν από κοινού τις διάφορες επιχειρήσεις, οπότε το ελληνικό τμήμα υποστηρίζει το σύνολο του οργανισμού διεθνώς και έτσι υπάρχουν έλληνες εθελοντές γιατροί που βρίσκονται σε αποστολές που διοργανώνει το ελληνικό τμήμα με το ισπανικό, γιατί είναι ένα επιχειρησιακό κέντρο, αλλά βρίσκονται και σε αποστολές που διοργανώνουν τα τμήματα των διαφόρων χωρών, οπότε ο αριθμός ποικίλλει. Είναι εκατοντάδες αυτοί οι γιατροί που έχουν βρεθεί σε χώρες μακριά από την Ελλάδα τα τελευταία χρόνια και εκτός από τους γιατρούς υπάρχει και πολύ άλλο προσωπικό διοικητικό, γενικότερα υποστηρικτικό.

ΠτΘ: Τι έχει να θυσιάσει ένας νέος γιατρός που επιλέγει αυτή την οδό και τι έχει να κερδίσει αντιστρόφως από αυτή την διαδικασία;
Ι.Κ.: Οι γιατροί που έρχονται σε μας ως εθελοντές δεν έχουν να θυσιάσουν πολλά, γιατί οι περισσότεροι ξεκινούν τουλάχιστον την πρώτη τους αποστολή σε φάση που είναι εν αναμονή ειδικότητας, οπότε ουσιαστικά είναι ένας κενός χρόνος από άποψη επαγγελματική. Υπάρχουν βέβαια και πολλοί γιατροί που συνεχίζουν σε πολλές αποστολές ή πολλοί γιατροί που δουλεύουν κάπου και επιλέγουν για μικρό διάστημα να βρεθούν σε κάποια αποστολή. Αυτό που έχουν να κερδίσουν είναι η εμπειρία και στον επαγγελματικό τομέα, γιατί στις χώρες αυτές αντιμετωπίζουν πάρα πολλά περιστατικά που δεν θα τα συναντούσαν ίσως εδώ, επίσης η εμπειρία που παίρνουν με το να βρίσκονται σε μια χώρα εκτός Ελλάδας και μάλιστα σε μια χώρα που δεν ανήκει στον δυτικό κόσμο και το σημαντικότερο είναι η αίσθηση της προσφοράς. Θεωρώ ότι όλοι οι εθελοντές που εργάζονται μαζί μας θα σας πουν ότι είναι κερδισμένοι από αυτό.

Τα Κέντρα Φύλαξης δεν συνάδουν με εικόνα δυτικού κόσμου

ΠτΘ: Τα Κέντρα Φύλαξης μεταναστών συνάδουν με εικόνα δυτικού κόσμου;
Ι.Κ.: Δυστυχώς όχι.

ΠτΘ: Είστε η υπεύθυνη της έκθεσης που βγήκε στην δημοσιότητα που περιγράφει τις άσχημες συνθήκες τις οποίες λίγο πολύ γνωρίζουμε από την Βέννα. Τι ακριβώς συμβαίνει εκεί;
Ι.Κ.: Η έκθεση συντάχθηκε με βάση την εμπειρία που είχαμε τους τελευταίους δέκα μήνες, δουλεύοντας στα τρία αυτά κέντρα κράτησης. Ξεκινήσαμε από τον Αύγουστο να παρέχουμε υπηρεσίες ψυχοκοινωνικής υποστήριξης, γιατί υπήρχε παντελής απουσία σχετικών υπηρεσιών. Ενώ υπάρχουν γιατροί που ορίζονται από την νομαρχία ή την περιφέρεια που εξυπηρετούν τις ανάγκες πολλές φορές ο αριθμός δεν επαρκεί.

ΠτΘ; Δεν πηγαίνουν;
Ι.Κ.: Για παράδειγμα στην Βέννα πρόσφατα διορίστηκε γιατρός και νοσηλευτής τον Απρίλιο που έχει τακτική καθημερινή παρουσία. Για ένα μεγάλο διάστημα εκκρεμούσε ο διορισμός και έτσι πήγαινε ένας γιατρός το πολύ δύο φορές την εβδομάδα, οπότε σε μια περίοδο που μπορεί να υπάρξουν πολλές αφίξεις νέων ανθρώπων δεν αρκεί αυτή η παρουσία για να γίνεται ένας σωστός ιατρικός έλεγχος. Στο Φυλάκιο υπάρχει ένας γιατρός και δύο νοσηλεύτριες εκεί όμως το τελευταίο διάστημα υπάρχει πολύ μεγάλη εισροή ανθρώπων. Το τελευταίο δεκαπενθήμερο του Ιουνίου έχον περάσει χίλια τετρακόσια άτομα από αυτό, επειδή το Φυλάκιο είναι κοντά στα σύνορα. Στην Βέννα σήμερα είναι περίπου εκατό άτομα σήμερα.

ΠτΘ: Η εικόνα που περιγράφετε είναι ανθρώπων με τεράστια ψυχολογικά προβλήματα και νομικά ζητήματα που είναι σε εκκρεμότητα, άνθρωποι που βιαίως αποχωρίστηκαν τις οικογένειές τους και που μπορεί να αναρωτιούνται γιατί αυτοί να υπομένουν ένα τέτοιο εγκλεισμό με κακές συνθήκες διαβίωσης…
Ι.Κ.: Συστηματικά οι άνθρωποι που συλλαμβάνονται στα σύνορα κρατούνται σε χώρους που παρουσιάζουν πάρα πολλές ελλείψεις και όσον αφορά στις δομές και όσον αφορά στις υπηρεσίες που τους παρέχονται, ακόμη και στα στοιχειώδη, για παράδειγμα στην διανομή ειδών υγιεινής παρατηρούνταν ελλείψεις σε πολύ βασικά είδη όπως το χαρτί υγείας. Επίσης υπάρχουν γιατροί που μπορούν να καλύψουν τις πολύ βασικές ανάγκες, δεν υπάρχουν όμως ψυχολόγοι ή κοινωνικοί λειτουργοί ή και υποστηρικτικό προσωπικό που να φροντίσει ώστε οι συνθήκες διαβίωσης να είναι οι καλύτερες. Και το βασικότερο αυτοί οι άνθρωποι έχουν περάσει από μια μεγάλη ταλαιπωρία. Πολλοί έχουν υποστεί τραυματικές εμπειρίες από τις χώρες τις οποίες κατάγονται και δεν είναι τυχαίο ότι οι περισσότεροι έρχονται από χώρες, όπως το Αφγανιστάν και το Ιράκ. Στις χώρες αυτές για παράδειγμα οι «Γιατροί Χωρίς Σύνορα» έχουν προγράμματα οπότε είμαστε σε θέση να δούμε τις συνθήκες που τους εξαναγκάζουν να φύγουν, οπότε πολλοί αναγκάζονται να φύγουν από τις πατρίδες τους. Δεν είναι δηλαδή αυτό που συνηθίζουμε να λέμε ότι είναι οικονομικοί μετανάστες, είναι ένας πληθυσμός μικτός που περιλαμβάνει πάρα πολλούς ανθρώπους που είναι εν δυνάμει πρόσφυγες, ανθρώπους που έχουν την ανάγκη διεθνούς προστασίας. Δυστυχώς με την άφιξή τους δεν γίνεται κάποιος διαχωρισμός και κυρίως δεν γίνεται ένας διαχωρισμός που αφορά στις ευάλωτες ομάδες, έτσι κρατούνται έγκυες γυναίκες, μωρά, παιδιά, άνθρωποι που μπορούν να παρουσιάζουν σοβαρά προβλήματα κινητικά ή ασθενείς, δεν υπάρχει καμία πρόνοια για αυτές τις ομάδες και επομένως αυτό καθιστά ακόμη πιο δύσκολη την κατάσταση στους χώρους αυτούς και βέβαια όλοι έρχονται αντιμέτωποι με τον εγκλεισμό που δεν είναι μια φυσιολογική συνθήκη για τους ανθρώπους. Αυτό που έχουν διαπιστώσει οι ψυχολόγοι μας είναι ότι οι περισσότεροι παρουσιάζουν υψηλά συμπτώματα άγχους ή κατάθλιψης που δεν είναι φυσιολογικές αντιδράσεις ανθρώπων σε μια αφύσικη συνθήκη, οπότε η εικόνα δεν είναι ότι αυτοί οι άνθρωποι έχουν ψυχολογικά προβλήματα, αλλά ότι εμφανίζονται συμπτώματα που προκαλούνται από τον εγκλεισμό και βέβαια είναι ήδη ευάλωτοι οπότε σίγουρα αυτό επιβαρύνει την κατάστασή τους. Έχουν βρεθεί επίσης ξεριζωμένοι από τη χώρα τους σε ένα μέρος που δεν γνωρίζουν την γλώσσα, δεν γνωρίζουν γιατί κρατούνται, δεν υπάρχει νομική υποστήριξη και δεν ξέρουν πότε θα φύγουν γεγονός που τους επιβαρύνει ψυχολογικά. Όλες αυτές οι συνθήκες δημιουργούν έντονα συναισθήματα αγωνίας, ανασφάλειας άγχους και σε μερικούς και κατάθλιψη.

ΠτΘ: Πώς ήταν η συνεργασία σας με τις ελληνικές αρχές στα κέντρα;
Ι.Κ.: Κατ’ αρχήν το συγκεκριμένο πρόγραμμα υλοποιήθηκε στο πλαίσιο συμφωνίας συνεργασίας με τα αρμόδια υπουργεία, οπότε εξασφαλίσαμε την πρόσβαση στους χώρους γιατί δεν είναι εύκολη. Από εκεί και πέρα η καθημερινή πρόσβαση όσον αφορά στους ασθενείς δηλαδή το να βγάλουμε ένα ασθενή από το θάλαμο για να μιλήσει με ένα ψυχολόγο ήταν θέμα καθημερινής διαπραγμάτευσης με τους υπαλλήλους τους αστυνομικούς.

Σε ένα τέτοιο χώρο κράτησης δημιουργούνται πολλοί περιορισμοί

ΠτΘ: Τι εκπροσωπεί ο αστυνομικός υπάλληλος που θα πει αν θα συναντήσεις τον ασθενή;
Ι.Κ.: Υπάρχουν πάρα πολλοί παράγοντες σε ένα χώρο για παράδειγμα ασφαλείας, οπότε μπορεί κανείς εύκολα να μιλήσει για λόγους ασφαλείας, υπάρχουν θέματα που αφορούν στον κανονισμό λειτουργίας του κέντρου, δηλαδή αυτή τη στιγμή προαυλίζονται κάποιοι άνθρωποι δεν μπορείτε να περάσετε από την αυλή για λόγους ασφαλείας.

ΠτΘ; Θεωρείτε ότι αυτά ήταν σκόπιμα προσκόμματα;
Ι.Κ.: Νομίζω ότι δεν είναι τόσο απλό, γιατί οι αστυνομικοί υπάλληλοι έχουν ένα συγκεκριμένο έργο να κάνουν εκεί και ο δικός τους ρόλος είναι πάρα πολύ διαφορετικός από τον δικό μας. Για παράδειγμα εμείς κάναμε κάποιες δραστηριότητες ομαδικές στις οποίες για παράδειγμα μπορεί να βάζαμε μουσική από τις χώρες καταγωγής των ανθρώπων και αυτοί να χόρευαν. Αυτό οι αστυνομικοί θεωρούσαν ότι προκαλούσε αναστάτωση. Ο δικός μας ο ρόλος δεν ήταν απαραίτητα συμβατός ίσως με αυτό που πίστευαν οι αστυνομικοί. Θέλω να πω ότι σε ένα τέτοιο χώρο κράτησης δημιουργούνται πολλών ειδών περιορισμοί.

ΠτΘ: Η Ελλάδα είναι η χώρα η μοναδική της Ευρώπης που δέχεται τόσο μεγάλο αριθμό λαθραία εισαγομένων μεταναστών. Οι χώροι φύλαξης δεν είναι ό,τι καλύτερο. Τι θα μπορούσε να γίνει βάσει της εμπειρίας που έχετε;
Ι.Κ.: Σίγουρα μπορούν να γίνουν πράγματα και μάλιστα άμεσα, όπως η βελτίωση των συνθηκών διαβίωσης.

Να σχεδιαστεί ένα σύστημα αποδοχής

ΠτΘ: Μέσα στις αποθήκες της Βένας;
Ι.Κ.: Οι χώροι αυτοί είναι ακατάλληλοι και στην Παγανή της Λέσβου και εμείς ζητούσαμε να βρεθεί ένας άλλος χώρος. Αλλά και εκεί θα μπορούσε να γίνεται τακτικά η διανομή ειδών υγιεινής, ώστε για παράδειγμα οι άνθρωποι να μην χρησιμοποιούν το ίδιο ξυραφάκι, γιατί και αυτό έχει συμβεί, οπότε άμεσα μπορεί να ληφθούν μέτρα για να γίνουν κάποιες βελτιώσεις, είτε να δίνονται με το φαγητό μαχαιροπήρουνα πλαστικά και να μην τρώνε με τα χέρια. Ήταν κάτι που προκάλεσε συχνές διαμαρτυρίες και οι μετανάστες έλεγαν ότι τους συμπεριφέρονται ως ζώα, οπότε μικρά τέτοια θα μπορούσαν να βελτιωθούν άμεσα και το κόστος δεν είναι υπερβολικό. Από εκεί και πέρα στο γεγονός που αφορά στην δική μας δουλειά έχει υπάρξει βελτίωση, γιατί ήδη, όπως είπα, υπάρχει γιατρός και νοσηλευτής και στην Βέννα και ψυχολόγος καθημερινά. Όμως η ψυχολόγος δεν έχει στην διάθεσή της διερμηνέα, οπότε η δουλειά της δυσκολεύει σημαντικά. Μπορούν να γίνουν τέτοιες παρεμβάσεις να προσληφθούν κάποιοι διερμηνείς, για να καλύψουν αυτές τις ανάγκες, μπορεί αυτό να γίνει άμεσα, το κόστος δεν είναι μεγάλο και επίσης θα βοηθήσει και στην καθημερινή λειτουργία του κέντρου. Από εκεί και πέρα αυτό που πρέπει να γίνει είναι να σχεδιαστεί ένα σύστημα αποδοχής γιατί τώρα δεν υπάρχει, απλά οι άνθρωποι από τα σύνορα βρίσκονται κρατούμενοι σε κάποιους χώρους. Με το σύστημα θα γίνεται η αναγνώριση των ευπαθών ομάδων και ο διαχωρισμός τους, η αναγνώριση των ευάλωτων προσώπων και αυτές οι υπηρεσίες σύμφωνα με κάποιες εξαγγελίες που έχουν γίνει από την πλευρά της κυβέρνησης θα παρέχονται σε κέντρα πρώτης υποδοχής τα οποία θα δημιουργηθούν. Μέχρι να γίνει αυτό εμείς θεωρούμε ότι οι βασικές υπηρεσίες πρέπει να παρέχονται έστω στους υπάρχοντες ή εναλλακτικούς χώρους που θα βρεθούν, οπότε πρέπει να γίνουν άμεσα βελτιώσεις και από εκεί και πέρα όσο το δυνατόν συντομότερα να δημιουργηθούν αυτοί οι χώροι που θα είναι χώροι υποδοχής και το σημαντικότερο να δημιουργηθούν οι υπηρεσίες.

Δυστυχώς στην περιφέρεια δεν υπάρχουν οργανώσεις για συνεργασία

ΠτΘ: Διαδραστικότητα με τις άλλες ΜΚΟ που δεν είναι γιατροί υπάρχει;
Ι.Κ.: Υπάρχει όμως ένα πρόβλημα που αντιμετωπίζαμε είναι ότι στην ουσία οι παραπομπές που μπορούσαμε να κάνουμε σε τέτοιες οργανώσεις και υπηρεσίες αφορούσαν το κομμάτι μετά το Κέντρο Κράτησης, δηλαδή όταν θα έφευγαν οι μετανάστες και θα πήγαιναν στην Αθήνα όπου είναι και οι οργανώσεις αυτές. Υπήρχε η δυνατότητα να επικοινωνήσουμε και να βοηθήσουν οι άνθρωποι που βρίσκονταν κοντά στα κέντρα, αλλά αυτό συνέβαινε δύσκολα σε λίγες περιπτώσεις, γιατί δυστυχώς στην τοπική κοινωνία δεν υπάρχουν τέτοιες οργανώσεις που δραστηριοποιούνται οπότε αυτό ήταν ένα πρόβλημα για εμάς.

Το υπουργείο υγείας θα πρέπει να εμπλακεί περισσότερο

ΠτΘ: Βάσει της εμπειρίας σας ποια θα ήταν η πατέντα που θα μπορούσε να εφαρμοστεί στην Ελλάδα για την υποδοχή προσφύγων;
Ι.Κ.: Για το συνολικό σύστημα οι «Γιατροί χωρίς σύνορα» δεν είναι αρμόδιοι. Επεμβαίνουμε στο κομμάτι της υγιεινής και της περίθαλψης για αυτό μπορούμε να μιλήσουμε. Σίγουρα θα πρέπει να υπάρχουν και άλλες υπηρεσίες, όπως νομική, και σε αυτό το κομμάτι έχουμε κάνει προτάσεις. Στο ιατρικό κομμάτι από την στιγμή που φθάνει ο άνθρωπος πρέπει να υπάρχει ιατρικός έλεγχος που θα καλύπτει ό,τι προβλέπεται διεθνώς. Υπάρχει μεγάλη διαφοροποίηση από χώρα σε χώρα από εκεί και πέρα το υπουργείο υγείας θα πρέπει να εμπλακεί σίγουρα περισσότερο ώστε να ορίσει ένα πρωτόκολλο και να παρακολουθεί την διαδικασία. Το υπουργείο υγείας δεν έχει επαρκή παρακολούθηση, μετά σε οποιοδήποτε χώρο να παρέχονται υπηρεσίες υγιεινής και βέβαια να υπάρχει η δυνατότητα παρακολούθησής τους αφότου φύγουν από το Κέντρο.

ΠτΘ: Σας ευχαριστούμε πολύ.
Ι.Κ.: Κι εγώ σας ευχαριστώ.

Συστάθηκε επιτροπή εμπειρογνώμόνων για να καταρτίσει σχέδιο για τα κέντρα πρώτης υποδοχής

ΠτΘ: Το υπουργείο, το οποίο τελευταίως βλέπουμε να δραστηριοποιείται τι λέει σε όλα αυτά;
Ι.Κ.: Αυτό που μπορώ να πω είναι ότι όταν επισκέφθηκε ο υφυπουργός την Παγανή αναγνώρισε δημοσίως τα προβλήματα και στη συνέχεια έκλεισε το κέντρο φύλαξης της Παγανής. Εκείνο όμως το κέντρο έκλεισε επίσημα χωρίς να βρεθεί μέχρι σήμερα ένας άλλος χώρος, οπότε προωθούνται στην Χίο και επειδή μέχρι στιγμής ο αριθμός είναι μικρός η Χίος επαρκεί να καλύψει τις ανάγκες. Επειδή μπορεί να μην υπάρχει πλοίο μένουν στην Παγανή για κάποιες ώρες ή μέρες και με αυτή την έννοια η Παγανή συνεχίζει να υπάρχει ως προσωρινός σταθμός.

Το υπουργείο για να απαντήσω θα έλεγα ότι ακούει αυτά που το λέμε και με πρωτοβουλία συστάθηκε μια επιτροπή εμπειρογνώμων για να καταρτίσει ένα σχέδιο όσον αφορά στα κέντρα πρώτης υποδοχής. Μάλιστα οι «Γιατροί Χωρίς Σύνορα» συμμετείχαν σε αυτή την ομάδα εργασίας όσον αφορά στο ιατρικό κομμάτι οπότε έκαναν κάποιες προτάσεις για τις υπηρεσίες που θα πρέπει να παράσχονται στον τομέα αυτό. Βέβαια από την εξαγγελία μέχρι την υλοποίηση νομίζω ότι υπάρχει πολύς δρόμος αλλά είναι σημαντικό αυτές οι εξαγγελίες να υλοποιηθούν και να μην μείνουμε σε εξαγγελίες. Θεωρώ ότι έχει γίνει ένα θετικό πρώτο βήμα, οι αρχές έχουν αναγνωρίσει το πρόβλημα. Από εκεί και πέρα πρέπει με συστηματικό τρόπο να γίνει η ανάλυση του προβλήματος και να προχωρήσουν στην υλοποίηση του σχεδιασμού.

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.