Σεβασμιωτατος Μητροπολιτης Μαρωνειας και Κομοτηνης κ.κ. Δαμασκηνος

Ποιος είναι ο Σεβασμιώτατος Μητροπολίτης Μαρωνείας και Κομοτηνής κ.κ. Δαμασκηνός στην πραγματικότητα; Πώς είναι εκτός του άμβωνος και ποιος είναι ο καθημερινός του λόγος, ο ανεπίσημος, ο προσωπικός;

Ποια είναι τα βιώματά του και ποια ήταν οι σημαντικότεροι σταθμοί της μακράς πορείας του από την Πελοπόννησο στη Θράκη; Αστός στην καταγωγή ποιμενάρχης ή αγωνιστής της ζωής, αγωνιζόμενος εν ταυτώ για το ποίμνιό του; Και ποιους θεωρεί σε μια πολυπολιτισμική περιοχή, ως η Θράκη, ποίμνιό του, όταν το μόνο σφυρηλατημένο στην κοινωνία προφίλ του είναι αυτό του «ακραιφνούς πατριώτη» που «διαχωρίζει» αντί να ενώνει;

Ο Σεβασμιώτατος Μητροπολίτης Μαρωνείας και Κομοτηνής απέχει πολύ όλων αυτών των εντυπώσεων. Μαχητής της ζωής, καταγόμενος από πολύτεκνη, φτωχή οικογένεια «αγωνίστηκε» για να τα «βγάλει πέρα» και με τη ζωή, -μεγαλώνοντας στην Κατοχή,- και με τα γράμματα -κατάφερε με πολλούς κόπους να γίνει πτυχιούχος της Θεολογίας- και με τη Θράκη, στην οποία επέλεξε να ζήσει από το 1958, αφήνοντας πίσω του σημαντικό, για την ιστορία της τοπικής εκκλησίας έργο.

Κυρίως όμως ο Μητροπολίτης Μαρωνείας και Κομοτηνής κ.κ. Δαμασκηνός εκπλήσσει για ό,τι κόντρα στο δημόσιο προφίλ του διαπιστώνει ο συνομιλητής του. Στο γραφείο του στο μητροπολιτικό μέγαρο, ο σεβασμιώτατος μητροπολίτης Μαρωνείας και Κομοτηνής, «γλύκανε» την ψυχή μας.

Σοφός και πράος γέρων, σαν τους παλιούς πατέρες της εκκλησίας που σφυρηλάτησαν νηνεμία, αγάπη, ισορροπία και συγχώρεση στη ζωή μας, μετά από μια κοπιαστική όντως συνομιλία, μιας ώρας περίπου, ο σεβασμιώτατος είχε ακόμη τη γλυκύτητα του γέροντα στο πρόσωπό του και τη χαρά για όσα πάλεψε στην τοπική εκκλησία και κατάφερε. Παρουσιάζοντας τα πορτραίτα των προκατόχων του είχε κάτι θετικό για όλους ν’ αναφέρει θεωρώντας ότι όλοι έβαλαν το λιθαράκι τους στην εκκλησία της Θράκης. Όπου όμως ο σεβασμιώτατος αποκάλυψε την τρυφεράδα της ψυχής του ήταν οι φωτογραφίες από τη γενέτειρά του που μας έδειξε με περίσσεια φροντίδα κι η αναφορά του στα εγγόνια του από τα αδέλφια του, που τον αγαπούν, τον επισκέπτονται υπερκεράζοντας τις αποστάσεις και τον φωνάζουν «παππού», καθώς και ο σεβασμός, η αγάπη κι η συγκίνηση ενώπιον της φωτογραφίας των γονιών του.

Ο Σεβασμιώτατος Μητροπολίτης Μαρωνείας και Κομοτηνής δεν είναι θεσμός, σχήμα, κάτι το απρόσωπο. Αντιθέτως, ένας πεπαιδευμένος στην αρετή, στην αγάπη και στη φιλαλληλία «συνάνθρωπος». Ένας ζεστός συνάνθρωπος, ένας από τους «ωραίους»της ορθοδοξίας εργάτες, ένας σοφός γέρων.

Σεβασμιώτατος Μητροπολίτης Μαρωνείας και Κομοτηνής όμως…

Τα πρώτα χρόνια –

Η κατοχή -Οι σπουδές

ΠτΘ: Σεβασμιώτατε, θυμάστε τη φτώχια, τις δυσκολίες που βιώσατε στη γενέτειρά σας;

κ.κ. Δαμασκηνός: Πώς να μη τις θυμάμαι! Ήμασταν οικογένεια φτωχή. Ζούσαμε από το επάγγελμα του πατέρα μου, που ήταν υποδηματοποιός, και παρότι ο δάσκαλος του χωριού έλεγε «μην τον κόβεις απ’ το δημοτικό, να συνεχίσει τα μαθήματα, γιατί είναι καλός μαθητής», ο πατέρας μου του είπε « καλός, ξεκαλός, είναι ζήτημα ζωής και θανάτου,- ήμασταν έξι παιδιά, τρία αγόρια, τρία κορίτσια – θέλω να ‘ναι κοντά μου στη δουλειά να με βοηθήσει». Πήγα λοιπόν στο υποδηματοποιείο. Χίλια εννιακόσια τριάντα έξι ήταν, αποφασίσαμε να πάμε στην Αθήνα. Στη συνέχεια όμως ο πατέρας μου άλλαξε επάγγελμα κι έγινε παντοπώλης. Τον βοήθησα και στο παντοπωλείο. Μετά όμως αναζήτησα αλλού εργασία. Βρήκα μια εταιρεία υφασμάτων «Κανελλοπούλου», Ερμού ήταν τα καταστήματα κι έγινα εμποροϋπάλληλος, κάπου δεκατρία- δεκατέσσερα χρόνια.

Εκεί συνάντησα τον προηγούμενο, τον προκάτοχό μου εδώ δεσπότη, τον Τιμόθεο, που είχε ιδρύσει έναν όμιλο στο Παγκράτι, στον Προφήτη Ηλία, και πήγαινα στο κατηχητικό, στο τμήμα των εργαζομένων. Σιγά- σιγά έγινε η πρόσκληση για ιεροσύνη, αλλά είχα σταματήσει το δημοτικό. Ο Τιμόθεος με συμβούλεψε τότε λέγοντάς μου «αφού θέλεις να γίνεις κληρικός, πρέπει να ‘χεις τα προσόντα. Εργάζεσαι βέβαια, αλλά υπάρχει κι ένα νυχτερινό γυμνάσιο, στην Αθήνα και τον Πειραιά». Ξεκίνησα έτσι τη φοίτηση σ’ αυτό από τις 7 και μέχρι τις 10:30 το βράδυ, και μετά από τις 10:30, 11 καθόμουν και διάβαζα γιατί το πρωί έπρεπε να πάω ξανά στη δουλειά μου. Σ’ αυτό τέλειωσα δυο τρεις τάξεις, πάντοτε εργαζόμενος. Το Νυχτερινό Γυμνάσιο ήταν στην πλατεία Κουμουνδούρου και το είχε ιδρύσει η Χριστιανική Ένωση Φοιτητών του καθηγητή Μπρατσιώτη.

ΠτΘ: Και η κατοχή τι έχει αφήσει στη μνήμη σας;

κ.κ.Δ: Η Κατοχή, οι Γερμανοί… Γεννηθείς το 1920 ήμουν στρατεύσιμος το 1941 κι έπρεπε να πάω στο μέτωπο. Εγώ ήμουν 1941 β κι είχα παρουσιασθεί το 1941 α΄. Έσπασε όμως το μέτωπο και δεν πρόφτασα να πάω στην Αλβανία, αφού διαλύθηκε ο στρατός. Πήγα όμως στο στρατό το 1947, που έφυγαν οι Γερμανοί, τελείωσε η κατοχή, τελείωσε κι ο πρώτος εμφύλιος…

Η κατοχή τώρα… Τρώγαμε ξυλοκέρατα, λεμονόφλουδες απ’ τα σκουπίδια, μας δίνανε και μια φασολάδα και δεν έβρισκες ένα φασόλι μέσα… Βγάλανε τότε το περιβόητο…

«Κι εσύ μικρή ξανθιά

που κλέβεις τα λεφτά

κι αφήνεις τα παιδάκια

νηστικά

θα πάω να το πω

στον Ερυθρό Σταυρό

πως είναι βρε συνέταιροι

κι οι δυο

Πατάω ένα κουμπί

και βγαίνει μια χοντρή

και λέει στα παιδάκια

νυξ φαϊ

Πατάω άλλο ένα

και βγαίνει μια χοντρέλα

και λέει

νυξ σαρδέλα»

Μας δίνανε ακόμη μπομπότα, από καλαμπόκι, τριάντα δράμια όλη την ημέρα, και μάλιστα τη νόθευαν και με άμμο ψιλή –ψιλή. Περιμέναμε δε από τις πέντε το πρωί να βγει αυτό το ψωμί, η μπομπότα, μέχρι και τρεις ώρες και μέχρι να πάμε στη γωνία το τρώγαμε. Εγώ εργαζόμουνα όμως ακόμη στο εμπορικό και το αφεντικό μου αντί μισθό μας έδινε υφάσματα. Τα πηγαίναμε στα χωριά μας και τ’ ανταλλάσσαμε. Δίναμε υφάσματα δηλαδή και μας δίνανε στάρι, λάδι, τυρί και τη «βγάλαμε» πέρα την πείνα κάπως. Είχαμε κι ένα κομμάτι αμπέλι, το ξεριζώσαμε και βάλαμε καλαμπόκι. Ψήναμε καλαμπόκια και τρώγαμε κι ακόμη μαζεύαμε τα σύκα απ’ τις συκιές. Με το λάδι που μαζεύαμε απ’ τις ανταλλαγές, τηγανίζαμε ξερά σύκα και τρώγαμε. Θυμάμαι μια φορά που κατέβαινα από την Ερμού στο Σύνταγμα μέσω του Ζαππείου, Μετς για να πάω στη συνοικία του Αγίου Αρτεμίου, όταν ένοιωσα μια εξάντληση από την πείνα κι έπεσα κάτω. Και με πήρε το αφεντικό μου, του οποίου η γυναίκα ήταν Ρωσίδα, ήταν πολύ καλή και δεν είχαν ακόμη παιδιά και με κράτησαν στο σπίτι τους για δύο μήνες. Και τα ‘χα όλα εκεί βούτυρα, μπιφτέκια, αυγά και σώθηκα. Ήθελαν να με κάνουν και γιο τους, αλλά αργότερα απέκτησαν δυο κορίτσια.

Και στη χειροτονία μου ως διακόνου, ως πρεσβυτέρου, ως επισκόπου παρίσταντο πάντα.

ΠτΘ: Σεβασμιώτατε παρ’ όλες τις δυσκολίες που ζήσατε όμως, όχι μόνο τελειώσατε το νυχτερινό εργαζόμενος αλλά είστε και πτυχιούχος της Θεολογικής Σχολής. Γιατί επιδιώξατε παρ’ όλες τις τόσο μεγάλες δυσκολίες να μορφωθείτε, είναι προσόν τελικά τα γράμματα;

κ.κ.Δ.: Ναι είχα ζήλο για τα γράμματα. Κι ο πνευματικός μου, ο γέροντάς μου ο Τιμόθεος έκρινε ότι μπορούσα και καλύτερα κι επέμενε να πάω και στο πανεπιστήμιο, στη Θεολογική Σχολή. Θυμάμαι ότι εγώ είχα κάποια αντίρρηση. Όταν απελευθερώθηκαν τα Δωδεκάνησα, ο αείμνηστος Θεσσαλονίκης Παντελεήμων Παπαγεωργίου ως επίσκοπος και ο Τιμόθεος ως αρχιμανδρίτης πήγαν και οι δύο έξαρχοι στα Δωδεκάνησα. Έγραψα τότε στον Τιμόθεο ότι δεν μπορώ να συνεχίσω τις σπουδές και ότι σκέφτομαι να διακόψω. Ο Τιμόθεος μου έγραψε όμως μία κάρτα επιμένοντας ότι πρέπει να συνεχίσω «γιατί το θέλει ο θεός να γίνεις κληρικός μορφωμένος». Την κάρτα του την έχω ακόμη. Από τότε… Με την παρότρυνσή του συνέχισα το Γυμνάσιο, το οποίο ήταν τότε οκτατάξιο για άλλα δύο χρόνια, κι είχανε μείνει μόνο δύο. Ο Τιμόθεος μου λέει τότε «θα σε συστήσω στον πατριώτη σου, το μητροπολίτη Μεσσηνίας το Χρυσόστομο Δασκαλάκη, να σε κάνει διάκο και να βγάλεις τις δύο τάξεις στο ημερήσιο της Καλαμάτας». Και έβγαλα και δύο τάξεις ως διάκος. Χειροτονήθηκα στην εκκλησία Κωνσταντίνου και Ελένης στη Γλυφάδα από τον Μεσσηνίας τότε Χρυσόστομο Δασκαλάκη και μετά ο ίδιος με πήρε κάτω, στην Καλαμάτα κι έβγαλα το ημερήσιο.

Όταν έβγαλα το Γυμνάσιο, ο Τιμόθεος είχε πάει στο Παρίσι κι εκεί καθυστέρησε ένα μήνα. Όταν επέστρεψε από το Παρίσι με φώναξε στο γραφείο του και με ρώτησε: « Το ‘βγαλες το Γυμνάσιο;»- «Το ΄βγαλα» -«Τι σκέφτεσαι τώρα;» -«Ό,τι πείτε εσείς» – «Θέλεις να συνεχίσεις;» -« Θέλω» -«Τότε να πας έστω κι ένα μήνα φροντιστήριο στην Αθήνα και να δώσεις εξετάσεις». Κι έτσι έγινε. Πήγα, φροντιστήριο «έπεσα με τα μούτρα» στο διάβασμα, έδωσα εξετάσεις στη Θεολογική Σχολή και πέρασα ευτυχώς. Κι έβγαλα και το έτος ως διάκος. Από τους συμφοιτητές μου στο έτος οι περισσότεροι γίνανε αρχιμανδρίτες και πήραν ενορίες. Εγώ κοίταξα να πάρω ένα εκκλησάκι στην πλατεία Κλαυθμώνος, του Αγίων Θεοδώρων, ένα βυζαντινό εκκλησάκι, που ανήκε στο ΤΑΚΕ και πήγαινα μόνον Σαββατοκύριακα. Τις άλλες μέρες παρακολουθούσα, διάβαζα, κι έδινα εξετάσεις χωρίς να χάνω χρόνο, κι ενώ εγώ έδινα πτυχιακά, οι άλλοι που είχαν γίνει αρχιμανδρίτες κι είχαν πάρει ενορίες ήταν ακόμη στο δεύτερο έτος.

Η άφιξη στη Θράκη –

Η Κομοτηνή, «ένα λασποχώρι»… -Τα Εκκλησιαστικά Οικοτροφεία -Οι παιδικοί σταθμοί

ΠτΘ: Σεβασμιώτατε έχετε μια μακρά πορεία στη Θράκη. Σύμφωνα με το βιογραφικό σας είστε στη Θράκη από το 1958. Πώς αν και Πελοποννήσιος βρεθήκατε τελικά εδώ;

κ.κ.Δ.: Εγώ δεν είχα σκοπό να έρθω εδώ. Ήταν όμως ο Τιμόθεος στη Θράκη κι ήθελα να είμαι μαζί του. Ο ίδιος μου έλεγε ότι ο κόσμος εδώ είναι φιλήσυχος, προοδευτικός, θρησκευόμενος κι έτσι ήρθα. Δεν ήθελε βέβαια να μ’ αφήσει να έρθω ο Μεσσηνίας, ο οποίος επεδίωκε να γίνει αρχιεπίσκοπος και από τον Τιμόθεο εξαρτώντο τρεις ψήφοι, του ιδίου του Τιμοθέου, του αδελφού του, Παραμυθίας Τίτου και του ανιψιού τους επ’ αδελφή, Μητροπολίτου Τριφυλλίας Στεφάνου. Καίτοι λοιπόν ο Μεσσηνίας Χρυσόστομος Δασκαλάκης μ’ άφησε κι ήρθα μ’ εντολή του, το παράπονό του το εξέφρασε -και το ‘γραψε μάλιστα- : «σας δίνω την άδεια να τον κάνετε πρεσβύτερο και να τον πάρετε μαζί σας, επ’ αυτού όμως ήθελα «να βάλω εγώ τη χείρα»», όπως συνέβη κι όταν έγινα διάκος.

ΠτΘ: Πώς ήταν τότε η Κομοτηνή;

κ.κ.Δ.: Ένα μικρό χωριουδάκι. Ένα λασποχώρι. Μια κωμόπολη. Μικρότερη από τας Σάππας, από τον Ίασμο. Με τον Μπουκλουτζά, που τα πλημμύριζε όλα. Είχα μάλιστα αναλάβει και τη διεύθυνση του Εκκλησιαστικού Οικοτροφείου Αρρένων, ένα παλιό κτίριο του Ερυθρού Σταυρού, εκεί που είναι σήμερα το Τριαρίδειο, κι είχαμε διπλά κρεβάτια, 50 παιδιά, κι όταν έγινε η μεγάλη πλημμύρα, πήρα μερικά μεγάλα παιδιά και πήγαμε προς την περιοχή του Σιδηροδρομικού Σταθμού, γιατί εκεί ήταν χαμηλά η στάθμη του εδάφους και βγάλαμε τα νερά από τα υπόγεια όπου μένανε κάτι γριούλες, γιατί δεν προλάβαινε η πυροσβεστική.

ΠτΘ: Σεβασμιώτατε, γιατί οικοτροφεία στη μεταπολεμική Κομοτηνή και μάλιστα υπό τη στέγη της εκκλησίας; Ορφανά του πολέμου, φτωχά παιδιά από χωριά…

κ.κ.Δ.: Ήταν παιδιά από την επαρχία για τα οποία δεν ήταν εύκολο να βρουν σπίτια και να μείνουν, γι’ αυτό κι ο αείμνηστος Τιμόθεος έφτιαξε το Οικοτροφείο Αρρένων, σε πρώην κτίριο του Ερυθρού Σταυρού, που ήταν παλιό κι όταν έβρεχε έσταζε από παντού. Μαζεύαμε τότε τα νερά με ταψιά, κατσαρόλες κι άλλα. Κι εγώ σ’ αυτό το κτίριο είχα και το δωμάτιό μου και το γραφείο μου. Με πάτωμα φαγωμένο, μουσική τις στάλες της βροχής, συντροφιά τα ποντίκια και τη ξυλόσομπα. Μετά το κτίριο το γκρεμίσαμε, ο αείμνηστος βρήκε χρήματα, στην κυβέρνηση ήταν τότε ο Μητσοτάκης, στο υπουργείο συντονισμού και μας έδωσε κάποια χρήματα. Κτίσαμε λοιπόν το οικοτροφείο διώροφο, και νοικιάσαμε, μέχρι να τελειώσει το νέο κτίριο, ένα παλιό οίκημα στην Αθανασίου Διάκου. Το νέο οικοτροφείο το θεμελίωσε η Άννα Μαρία, η σύζυγος του βασιλιά Κωνσταντίνου, κι απ’ αυτή την τελετή θυμάμαι κι ένα ευτράπελο περιστατικό, με το τακούνι της, που σφήνωσε σε μια εσοχή του καλντεριμιού της πλατείας και χρειάστηκε η παρέμβαση του τότε δημάρχου Μπλέτσα να της το ξεσφηνώσει… Όταν όμως τελείωσε το Αρρένων, τότε αρχίσαμε να σκεφτόμαστε και τη λειτουργία ενός οικοτροφείου Θηλέων. Κάναμε αυτό στο Τριαρίδειο Αρρένων, και φτιάξαμε ένα ακόμα οικοτροφείο στο χώρο της Αγίας Σοφίας. Σ’ αυτό μεταφέρθηκε τελικά το οικοτροφείο Αρρένων, και μετατρέψαμε αυτό στο Τριαρίδειο σε Θηλέων.

ΠτΘ: Σήμερα αυτά τα κτίρια λειτουργούν όμως ως παιδικοί σταθμοί…

κ.κ.Δαμασκηνός: Άλλαξαν οι εποχές… Στο μεταξύ στις κωμοπόλεις έγιναν γυμνάσια και λύκεια, φροντιστήρια, τα παιδιά δεν είχαν ανάγκη να μένουν κάπου και τα οικοτροφεία πέρασαν κρίση, αφού δεν είχαν παιδιά να φιλοξενήσουν. Σκεφτόμασταν πώς να τα λειτουργήσουμε για να είναι χρήσιμα -ήμουν τότε δεσπότης- και η κ. Παπουτσή που ήταν στην Πρόνοια, μου πρότεινε λέγοντάς μου «ότι θα ευγνωμονεί την εκκλησία μας η πόλη», αν τα λειτουργούσαμε ως παιδικούς σταθμούς. Δεν είχαμε και λεφτά, αλλά από τη Φιλόπτωχο κι από τις ενορίες μας μαζέψαμε ό,τι είχαμε και λειτουργήσαμε πρώτα τον ένα. Ο παιδικός σταθμός της Αγίας Σοφίας έχει σήμερα 100 παιδιά σε πέντε τμήματα με εκπαιδευμένο προσωπικό και άλλα 50 παιδιά είναι στο Τριαρίδειο.

Η ιστορία της ίδρυσης του καθεδρικού ναού -Η αναβίωση

του μοναχισμού

ΠτΘ: Σεβασμιώτατε γίνατε μητροπολίτης το 1974. Από τότε και μέχρι σήμερα αν παρατηρήσει κανείς την πορεία της εκκλησίας στην περιοχή μας θα διαπιστώσει ότι επί ημερών σας ολοκληρώθηκαν ή έγιναν νέοι ναοί όπως ο καθεδρικός ναός στη γειτονιά μου, αυτός της Αγίας Βαρβάρας και άλλοι. Είχατε, όταν αναλάβατε ως μητροπολίτης συγκεκριμένο όραμα για την ανάπτυξη της τοπικής εκκλησίας στην περιοχή;

κ.κ.Δ.: Είχαμε, αλλά ουσιαστικά αξιοποιήσαμε τις περιστάσεις. Να σας πω για τον Καθεδρικό Ναό που έγινε επί Τρυπάνη, υπουργού πολιτισμού με τη συμβολή της συζύγου του τότε προέδρου της Δημοκρατίας, Κωνσταντίνου Τσάτσου, κ. Ιωάννας Τσάτσου. Έφερα επτά μητροπολίτες με αφορμή τα «Ελευθέρια» που θα εορτάζονταν παρουσία του κ. Τρυπάνη και θυμάμαι ακόμη τη στενότητα του τότε ιερού του μητροπολιτικού ναού. Στο γεύμα συζητώντας με τον υπουργό τον ρώτησα αν διέκρινε να υπάρχει κάποια ανάγκη στην πόλη. Μου απάντησε ότι «δεν έχετε κατάλληλο καθεδρικό ναό» και του ανταπήντησα ότι «το βρήκατε». «Έχετε οικόπεδο;» με ρώτησε στη συνέχεια. Τότε προσχώνονταν ο Μπουκλουτζάς. « Θα πάρουμε απ’ εδώ» σκέφτηκα. Δήμαρχος ήταν ο Ανδρέας Στογιαννίδης και Νομάρχης ο Παναγιώτης Φωτέας. «Δώστε σύντομα τη λύση στο θέμα του οικοπέδου» τους απευθύνθηκε ο κ. Τρυπάνης «και τα υπόλοιπα θα τα αναλάβω εγώ».

Κι έτσι κι έγινε. Εξοικονόμησε χρήματα από τρία υπουργεία, το Πολιτισμού, το Παιδείας και το Βορείου Ελλάδος, το ονόμασε εθνικό έργο επείγοντος χαρακτήρα για τις παραμεθόριες περιοχές και μας έστελνε δέκα με δεκαπέντε εκατομμύρια δραχμές κάθε χρόνο. Εξασφάλισε τα σίδερα, τα μάρμαρα, τα τσιμέντα από διάφορες εταιρείες και προσπάθησε μέσα σε τρεισήμισι χρόνια να λειτουργήσει ο ναός. Είχαμε κι έναν ναοδόμο – αρχιτέκτονα επ’ υφηγεσία που έκτισε και στη Μηχανιώνα ναό, και το σχέδιό του για τον δικό μας θεωρήθηκε το καλύτερο των Βαλκανίων. Όσο για το τέμπλο είναι αντίγραφο ναού του Μετσόβου κι απεικονίζεται και ο κ. Αβέρωφ και η κ. Τσάτσου. Έγινε με δωρεάν της κ. Τσάτσου και της εφοπλίστριας κ. Γουλανδρή και στοίχισε 2,5 εκατομμύρια δραχμές. Είναι αντίγραφο του τέμπλου που είδαμε στο Μουσείο Αβέρωφ. Ο ναός εγκαινιάστηκε από μένα, παρουσία του τότε Νέας Ιωνίας και Φιλαδελφείας Τιμοθέου, του Ξάνθης Αντωνίου, του νυν Θεσσαλονίκης, Ανθίμου, του τότε Διδυμοτείχου, μακαριστού Αγαθαγγέλου κ.α. Συνολικά ήμασταν έξι -εφτά μητροπολίτες και θυμάμαι ότι η κ. Ιωάννα Τσάτσου, η οποία ήρθε για τα εγκαίνια με ελικόπτερο, ζήτησε από το χειριστή του να πετάξει πάνω από το ναό για να τον δει από ψηλά. Θυμάμαι δε ότι την ημέρα των εγκαινίων ήταν όλο χαρά.

Ο κ. Τρυπάνης όμως ως υπουργός πολιτισμού δεν έμεινε μόνο στην ανέγερση του Καθεδρικού. Ουσιαστικά φρόντισε για την ανέγερση δώδεκα συνολικά ναών σ’ όλη την έκταση του νομού: Ξυλαγανή, Σάπες, Σιδηροχώρι, κ.α. και κοντά στ’ άλλα, έκτισε δεκαοκτώ καμπαναριά και δεκαπέντε σύγχρονα σπίτια ιερέων σε μεικτά χωριά

ΠτΘ: Και σχετικά με την προσπάθεια ανασύστασης του μοναχισμού στη Ροδόπη; Η μονή του Οσίου Μαξίμου του Καυσοκαλύβη είναι ένα αρχικό δείγμα αυτής της προσπάθειας.

κ.κ.Δ.: Βεβαίως μας ενδιαφέρει η αναβίωση του μοναχισμού. Για τη συγκεκριμένη μονή που αναφέρατε μας έδωσε αρκετά χρήματα το κράτος, είναι σύγχρονο κτίριο, μέχρι ασανσέρ έχει, και μας ενδιαφέρει εκεί να λειτουργήσει Κέντρο για τη διοργάνωση διορθόδοξων σεμιναρίων. Ανακαινίσαμε ακόμη τον ιστορικό ναό του Αγίου Δημητρίου Κασσιτερών και λειτουργήσαμε το μοναστήρι της Πανδρόσου. Τώρα προσπαθούμε να βρεθεί έμψυχο δυναμικό, αν και σ’ αυτό συναντούμε δυσκολίες. Στην Πάνδροσο υπάρχει τώρα μία μοναχή η Μαρία η Ισοβίτισσα.

Το «εθνικό θέμα» –

Οι πολιτικοί κι η πολιτική

ΠτΘ: Συναναστραφήκατε με την πολιτική ηγεσία του τόπου. Τον Στυλιανό Μπλέτσα, τον Παναγιώτη Φωτέα, τον Ανδρέα Στογιαννίδη κ.λ.π. Οι σχέσεις σας με την πολιτική ηγεσία του τόπου πώς ήταν;

κ.κ.Δ.: Τον πατέρα του Παναγιώτη Φωτέα τον είχα καθηγητή ως διάκος στην Καλαμάτα κι είχαμε οικογενειακές σχέσεις. Όσο για τις σχέσεις μου με τους πολιτικούς αυτές διαμορφώνονταν ανάλογα με τη συμπεριφορά τους προς το «εθνικό θέμα». Επ’ αυτού και με το Φωτέα ακόμη μαλώναμε, αν και υπήρχε η παραδοχή ότι ο καθένας εξυπηρετεί από άλλο δρόμο τον ίδιο σκοπό. Εξάλλου εγώ συνηθίζω να λέω τα «σύκα – σύκα και τη σκάφη – σκάφη».

ΠτΘ: Θέσατε στο λόγο σας το ονομαζόμενο για χρόνια στην περιοχή «εθνικό θέμα». Εντούτοις αυτή η περιοχή έχει ένα χαρακτηριστικό: χριστιανοί και μουσουλμάνοι είναι υποχρεωμένοι να ζουν συναδελφωμένοι κι αλληλέγγυοι.

κ.κ.Δ.: Έτσι πρέπει, αν και η πολιτική δεν διαμορφώνεται στις μέρες μας από τα κράτη. Διαμορφώθηκε παλιότερα από την κ. Ολμπράιτ και διαμορφώνεται τώρα από την κ. Ράις. Λόγου χάριν για τις τελευταίες παραβιάσεις στο Αιγαίο, ευθύνεται το «στρατιωτικό καθεστώς» της Τουρκίας, πίσω απ’ αυτό βέβαια είναι η Αμερική και οι Εβραίοι. Πιστεύω όμως στην υπερήφανη εξωτερική πολιτική.

ΠτΘ: Είστε πολύ ενημερωμένος στην πολιτική ιστορία της Ελλάδας. Πώς το πετυχαίνετε αυτό; Διαβάζετε;

κ.κ.Δ.: Ενημερώνομαι για τα καίρια ζητήματα, παρακολουθώ κυρίως τηλεόραση και διαβάζω αναλύσεις ξένων σχολιαστών. Διαβάζω ακόμη εφημερίδα, έχω ζήσει και σημαντικά γεγονότα της νεότερης Ελλάδας και μπορώ να μορφώνω άποψη και με βάση την ιστορική μου εμπειρία. Έζησα πολλά.

Οι σχέσεις

με τους μουσουλμάνους συμπολίτες –

Οι τούρκοι πρόξενοι

ΠτΘ: Σεβασμιώτατε, στην κοινή γνώμη μέτρησε η παρουσία σας τελευταία σε εκδηλώσεις που διοργάνωσαν οι συμπολίτες μας μουσουλμάνοι αλλά κι οι επαφές σας με τον προτελευταίο τούρκο πρόξενο. Κι αυτό γιατί, κυρίως, στον τόπο διοχετεύονταν η εικόνα του σεβασμιώτατου που υπηρετεί το «εθνικό θέμα», κι αυτό δημιουργεί εντάσεις, κάποιοι μάλιστα, αν και οι μητροπολίτες είναι στρατευμένοι στην αγάπη, την εικόνα σας πολύ περισσότερο τη συνταίριασαν με το «εθνικό θέμα» και μ’ ένα από τα χαρακτηριστικά, λαϊκίζοντα συμπαρομαρτούντα του, αυτό του «τουρκοφάγου». Αν και είμαστε σίγουροι ότι μέλημά σας είναι το ίδιο η φροντίδα προς τους «αδύναμους», χριστιανούς και μουσουλμάνους …

κ.κ.Δ.: Ναι, τους βοηθώ όλους. Κι ό,τι δίνω Χριστούγεννα και Πάσχα στους χριστιανούς, δίνω και στους μουσουλμάνους. Κι από το γενικό φιλόπτωχο μπορείτε να δείτε ότι τα χρήματα είναι και για τους μουσουλμάνους.

ΠτΘ: Να ξαναγυρίσουμε όμως στις επισκέψεις σας σε εκδηλώσεις των μουσουλμάνων συμπολιτών, που θεωρήθηκαν στον τύπο ως μια άλλη σελίδα στην ιστορία σας.

κ.κ.Δ.: Να σας πω. Προ του 74, οι σχέσεις μας και με τους θεσμικούς φορείς των μουσουλμάνων ήταν πολύ καλές. Κι ο πρόξενος ερχόταν στο μητροπολιτικό μέγαρο κι εγώ επισκεπτόμουν το προξενείο και κουβεντιάζαμε και για την πολιτική μας. Από το 74 όμως και μετά, από το κυπριακό και μετά, κάποιοι άρχισαν να δυναμιτίζουν το κλίμα με συνθήματα «Η Θράκη είναι δική μας», «Το Αιγαίο είναι δικό μας» και δημιούργησαν και διάφορα επεισόδια. Μάλιστα κάποιοι τότε άρχισαν να μαζεύουν υπογραφές για να φύγει το προξενείο κι ήρθαν και σε μένα αναφέροντας ότι «πρώτος πρέπει να υπογράψετε εσείς». Και υπέγραψα. Από τότε έπαψε οποιοσδήποτε πρόξενος ή άλλος θεσμικός παράγοντας να έρχεται στη δοξολογία ή κι εδώ στο μητροπολιτικό μέγαρο, εκτός από το νόμιμο μουφτή με τον οποίο διατηρήσαμε τις σχέσεις μας.

Ο προηγούμενος όμως πρόξενος, ο κ. Χουσεϊν Αβνί Μπότσαλι έδειξε μια διαφορετική συμπεριφορά. Φιλική συμπεριφορά και ενδιαφέρον. Με χαιρετούσε, με ρωτούσε «πώς πάει η υγεία σας, τι κάνατε κλπ.». Σε μια δεξίωση δε, με αφορμή εκδήλωση του αστυνομικού τμήματος, καθίσαμε μαζί και συζητούσαμε. Τότε κι επειδή μέλλονταν ο εορτασμός της επετείου ίδρυσης της Τούρκικης Δημοκρατίας από τον Κεμάλ, μέσω του διερμηνέα του, με προσκάλεσε στην εκδήλωση λέγοντάς μου «σας περιμένω μεθαύριο». Είχαν προηγηθεί εν τω μεταξύ πολλές χειρονομίες τιμής με δώρα, ρακί, γλυκά κλπ και το ίδιο γίνονταν κι από μένα. Μού ’κανε δε εντύπωση ότι όταν το Πάσχα του έστειλα ένα από τα καλάθια που στέλνουμε στους επισήμους, που είχε μέσα και κόκκινα αυγά, με ευχαρίστησε λέγοντάς μου ότι του έκανε η χειρονομία των κόκκινων αυγών πολύ εντύπωση, και λίγο πριν φύγει πέρασε και με χαιρέτισε και με ευχαρίστησε για μια ακόμη φορά γι’ αυτό.

Αυτές τις προηγηθείσες χειρονομίες του προξένου, του κ. Μπότσαλι, τις εξέλαβα ότι ήταν της κυβερνήσεως και αποφάσισα τότε να ανταποκριθώ στις προσκλήσεις. Σχολίασαν μετέπειτα βέβαια απολύτως θετικά το γεγονός και οι εφημερίδες. Και ο ίδιος ο πρόξενος ξαφνιάστηκε όταν πήγα στον εορτασμό της επετείου κι ήρθε και με χαιρέτισε, μου πρόσφεραν γλυκά και ο ίδιος μάλιστα προσωπικά μου παρουσίασε την έκθεση φωτογραφιών ελληνοτουρκικής φιλίας επί εποχής Κεμάλ και Βενιζέλου. Έγραψα ακόμη στο βιβλίο εντυπώσεων της έκθεσης και ο ίδιος ο πρόξενος μου εκμυστηρεύθηκε, όταν ήρθε να μ’ αποχαιρετήσει ότι θα έχει τις καλύτερες αναμνήσεις από τη Θράκη. Τον ρώτησα τότε «πού θα πάτε στη συνέχεια», γιατί η θητεία των προξένων εδώ θεωρείται η τελευταία δοκιμή για μετάταξη «στην υψηλή πύλη». Ο πρώην πρόξενος κάτι απάντησε, τον διέκοψα όμως για να τον βγάλω από τη δύσκολη θέση λέγοντας «κατάλαβα, κατάλαβα». Η στάση του δεν ήταν άρα πολιτική της κυβερνήσεως και ο επόμενος πρόξενος δεν ήρθε ούτε να με χαιρετήσει, ούτε να μ’ επισκεφθεί.

Οι λαοί και η ειρήνη

ΠτΘ: Για το μέλλον Ελλάδας –Τουρκίας τι βλέπετε, θα είναι ήρεμα απ΄ εδώ και στο εξής τα πράγματα;

κ.κ.Δ.: Μόνον αν πιέσουν και οι δύο λαοί, Έλληνες και Τούρκοι κι αν θα ενταθεί η απαίτησή τους για ειρήνη, τότε μόνον οι μεγάλοι της γης που δε θέλουν ειρήνη μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας θα κάνουν πίσω.

Τζένη Κατσαρή- Βαφειάδη

Υ.Γ.: Θερμές ευχαριστίες στο θεολόγο, παλιό μαθητή μου Γιάννη Σιδηρά για τη βοήθειά του στη διευθέτηση αυτής της συνομιλίας με το σεβασμιώτατο κ.κ.Δαμασκηνό, κι όχι μόνον… Οι γνώσεις του στη εκκλησιαστική ιστορία τις οποίες εκ προϊμίου εγνώριζα, κι αυτό ήταν ανακουφιστικό, με βοήθησαν στην αποφυγή, ελπίζω, ιστορικών παροραμάτων σχετικά με πρόσωπα της ελληνικής εκκλησιαστικής ιστορίας. Στον ίδιο οφείλονται ευχαριστίες και για το φωτογραφικό υλικό.

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.