«Σεντζας»… «μια σκηνικη σατιρα με αξιωσεις φιλολογικας»

Το αριστούργημα του Παντελή Χορν που ανέβηκε φέτος, έπειτα από 77 έτη, από το Εθνικό Θέατρο σε σκηνοθεσία Κ. Τσιάνου, πρόκειται να παρουσιαστεί αύριο το βράδυ στις 9 στο Δημοτικό Θέατρο της Ξάνθης.

Το έργο του Παντελή Χορν, που παίχτηκε στη Νέα Σκηνή του Εθνικού Θεάτρου και σημείωσε μεγάλη επιτυχία, έχουν την ευκαιρία να απολαύσουν και οι εκτός των τειχών θεατρόφιλοι, αφού ο Νίκος Κούρκουλος και ο Κώστας Τσιάνος αποφάσισαν να περιοδεύσει η παράσταση ανά την Ελλάδα. Μια αξιέπαινη κίνηση της πρώτης κρατικής μας σκηνής που δίνει τη δυνατότητα στην επαρχία να δει καλό θέατρο.

«Σέντζας». Εκ του ιταλικού «senza», που σημαίνει «χωρίς» ή και του αγγλικού «cent». Ταιριάζουν και τα δύο στον ήρωα του Παντελή Χορν, έναν ωραίο, κοσμοπολίτη, γυναικά τραπεζίτη, που εκ Κωνσταντινούπολης φτάνει σε κάποιο κοντινό νησί για να αναστατώσει την τοπική κοινωνία προτού αποκαλυφθεί ότι είναι ένας κύριος «Σέντζας», χωρίς λεφτά και χωρίς ερωτική δεινότητα.

Γελοίο και τραγικό πρόσωπο, αποτελεί και το κεντρικό σε ένα από τα λιγότερα γνωστά αλλά κατά γενική ομολογία σπουδαιότερα έργα του Χορν. Ήταν σαφώς και το τολμηρότερο. Τόσο ώστε ο Κώστας Τσιάνος σκηνοθετώντας την κατά Εθνικό Θέατρο εκδοχή του «Σέντζα» που παρουσιάζεται για μια μόνο παράσταση στη γειτονική πόλη της Ξάνθης αύριο 20 Φεβρουαρίου στο Δημοτικό Θέατρο, ήταν σίγουρος ότι θα ξαφνιάσει και το σημερινό θεατή με την τολμηρότητά του.

«Μια σκηνική σάτιρα με αξιώσεις φιλολογικάς» που την έγραψε «διονυσιασμένος», αλλά όχι «βεβακχευμένος» δήλωσε πως είναι ο Σέντζας του, ο Παντελής Χορν, σε συνέντευξή του στον Ελεύθερο Λόγο, ελπίζοντας ότι η κριτική δεν θα τον καταδικάσει από σεμνοτυφία.

Τους θεατές της πρώτης πρώτης του παράστασης από το Θίασο Βεάκη – Νέζερ, Μάιο του 1925, στο Θέατρο «Κεντρικόν» δεν τους είχε απλώς ξαφνιάσει. Τους είχε εξοργίσει. Τα γιουχαΐσματα είχε κατορθώσει τότε να ανακόψει μόνον η επιβλητική παρουσία του Αιμίλιου Βεάκη στον ομώνυμο ρόλο. Όχι όμως και τους κριτικούς που είχαν κατακεραυνώσει τον «Σέντζα», με εξαίρεση τον Κωστή Μπαστιά, τον Άλκη Θρύλο (Ελένη Ουράνη) και τον Γρηγόριο Ξενόπουλο.

Ο τελευταίος είχε μάλιστα γράψει πως πρόκειται για «το καλύτερο έργο» μιας «μεγαλοφυΐας». Παρ’ όλα αυτά, ο «ανήθικος» Σέντζας κατέβηκε μετά από δέκα παραστάσεις και έκτοτε απωλέσθησαν τα ίχνη του. Ήρθε ξανά στο φως προς δεκαετίας χάρη στο Ίδρυμα Γουλανδρή – Χορν και τη θεατρολόγο Έφη Βαφειάδη που κατόρθωσε να συγκεντρώσει τα θεατρικά άπαντα του Χορν σε ένα πεντάτομο έργο.

Ο Χορν στον «Σέντζα» έχει αφομοιώσει θαυμαστά τη θεωρία του Πιραντέλο για τα προσωπεία, για το «είναι» και το «φαίνεσθαι». Έχει επιπλέον αφομοιώσει την τεχνική της γαλλικής φάρσας και αποδεικνύεται πως γνωρίζει άριστα και το θέατρο του Γκόγκολ.

Η παρουσία του «Σέντζα» στην τοπική κοινωνία του νησιού (που δεν κατονομάζεται) αποδεικνύεται καταλυτική για όσους φορούν τη μάσκα της αλήθειας και της τιμιότητας: οι γυναίκες αποδεικνύονται ζηλιάρες, άπληστες και λάγνες, οι άνδρες ανόητοι, αμαθείς και διεφθαρμένοι.

Μέσα από σπαρταριστές και κωμικές καταστάσεις, ο Χορν, που δεν κάνει σε καμία περίπτωση ηθογραφία, στηλιτεύει την κοινωνικοπολιτική διαφθορά. Στηλιτεύει την υποκρισία, την υποταγή στο χρήμα, αλλά και τη βλακεία και την αμάθεια αυτών που κατέχουν την εξουσία. Κι επειδή ακριβώς δεν πρόκειται για ηθογραφία, την αποφυγή της είχε στόχο τόσο το σκηνικό (με νησιώτικες αναφορές αλλά χωρίς νατουραλιστικά στοιχεία) όσο και τα κοστούμια της Ρένας Γεωργιάδου, όπως και η μουσική επένδυση που ανέλαβε ο Θανάσης Μωραΐτης επιλέγοντας έργα του Νίκολα Πιοβάνι και του Νίκου Πλατύφαλου.

Το ανέβασμα του «Σέντζα αποτελούσε διακαή πόθο του Κώστα Τσιάνου που φέτος υλοποιεί το όνειρό του, με «Σέντζα» τον Τάκη Χρυσικάκο και μαζί του μια πλειάδα γνωστών και «δοκιμασμένων» στο χώρο του θεάτρου ηθοποιών, όπως οι: Νικολέτα Βλαβιανού, Ελευθερία Βιδάκη, Τάσος Πεζιρκιανίδης, Σωτήρης Τζεβελέκος, Αλεξάνδρα Παντελάκη, Περικλής Καρακωνσταντόγλου, Χρήστος Νίνης, Γιάννης Δεγαΐτης, Τρύφων Παπουτσής, Βάσω Ιατροπούλου, Κλαίρη Μανιάτη.

Μπάμπης Καλπάνης

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.