Πριν πεσει η νυχτα

Ο ποιητής Ρεϊνάλντο Αρένας, γεννήθηκε στην Κούβα, μοιάζει όμως να ξεπήδησε από τους θρύλους του δάσους και να μεγάλωσε με τους ήχους του νερού και με την προστασία γυναικών. Ο Julian Schnabel από τις πρώτες σκηνές αποδίδει τα χαρακτηριστικά του ποιητή και του ομοφυλόφιλου στον πρωταγωνιστή Javier Bardem – ο πάλαι ποτέ macho ήρωας του Almodorar – , τονίζοντας με διακριτικότητα το θαυμασμό του νεαρού Ρεϊνάλντο για την όμορφη μητέρα του. Ο πιτσιρίκος χαράζει ποιήματα σε ένα δέντρο πλάι στο ποτάμι, βλέποντας άντρες γυμνούς να παίζουν στο νερό, και χαϊδεύει απαλά τον κορμό. Όταν ο παππούς του πληροφορείται από τη δασκάλα την έφεση του μικρού στην ποίηση καταστρέφει την πρώτη ύλη του χαρτιού, το δέντρο, πάνω στο φλοιό του οποίου χαράκτηκαν τα ποιήματα, το δέντρο που στην ψυχανάλυση λειτουργεί και ως σύμβολο του φαλλού. Χτυπώντας το, ο παππούς χτυπάει την ομοφυλοφιλική διάθεση του μικρού. Το ερωτικό παιχνίδι του Ρεϊνάλντο στην εφηβεία γίνεται με μια πόρνη, αλλά η πράξη δεν τον συγκινεί.

Επηρεασμένος από το κλίμα υπέρ των ανταρτών αποφασίζει να τους βρει αλλά τα σχέδια ναυαγούν. Το 1964 πληροφορείται ένα διαγωνισμό λογοτεχνών, ενώ φοιτεί στη Γεωπονική. Προσλαμβάνεται στην Εθνική Βιβλιοθήκη και ταυτόχρονα προετοιμάζεται. Ο Ρεϊνάλντο δεν έχει αποδεχτεί την τάση του προς τους άντρες, ίσως γιατί στη χώρα της επανάστασης οι άντρες πρέπει να είναι καθαρόαιμα αρσενικά, διαπίστωση που θα την πληρώσει πολύ ακριβά.

Η μύηση στην ερωτική πράξη υποδηλώνεται από τον σκηνοθέτη με τη μουσική και με πολύ «απαλές» σκηνές. Όταν ο Ρεϊνάλντο εκδηλώνει το πάθος του – ο Πέπε τον διευκολύνει – αρχίζει να πληγώνεται. Η σεξουαλική του ωρίμανση συμβαδίζει με την λογοτεχνική του αναγνώριση, κερδίζει εύφημο μνεία στον διαγωνισμό και ένα εισιτήριο εφ’ όρου ζωής στον κόσμο των διανοούμενων.

Ο Βριχίλιο (θυμίζει κάτι από Βιργίλιο) του παραδίδει μαθήματα λογοτεχνίας και «οι αδερφές Μπροντέ» κάθονται στο πίσω κάθισμα ενός σπορ αυτοκινήτου που τρέχει στο δρόμο της διασκέδασης.

Επίσημη επανάσταση και σεξουαλική επανάσταση προχωρούν πλάι – πλάι, μόνο που η πρώτη δεν συγχωρεί τη δεύτερη. Ο Ρεϊνάλντο απολαμβάνει τη γραφομηχανή του και τη θάλασσα, ενώ ο φακός φλερτάρει με το ανθρώπινο σώμα, αντρικό ή γυναικείο, με το νερό, τον ήλιο, την ποίηση. Το περιβάλλον εμπνέει και δομεί την άποψή του για τους γκέι: ο κρυφός γκέι, αυτός που πάει μόνο με γκέι και ο «κραγμένος». Σ’ αυτήν την κατηγορία προσθέτει μία ακόμη που ευδοκιμεί μόνο στη χώρα του, ο βασιλιάς γκέι, φορέας εξουσίας, χρήματος. Πρόκειται πιθανώς για ένα έντεχνο υπονοούμενο στις σεξουαλικές προτιμήσεις του αδερφού του Κάστρο που δεν ήταν και τόσο «αδελφός». Η «επανάσταση» αντιμετωπίζει την ομοφυλοφιλία σαν υποπροϊόν του καπιταλισμού κι αρχίζει να την πολεμάει. Δηλώσεις υποταγής, στρατόπεδα για ομοφυλόφιλους με ονόματα λουλουδιών, και το δεύτερο βιβλίο του Ρεϊνάλντο Αρένας λογοκρίνεται. «Οι παραισθήσεις» ταξιδεύουν κρυφά για το Παρίσι κι εκεί γίνονται βιβλίο. Ένας από τους πιο ταλαντούχους Κουβανούς δημιουργούς, διώκεται, φυλακίζεται στο Ελ Μόρο με τη φήμη του βιαστή και του δολοφόνου. Στη φυλακή αποκτάει γρήγορα την εκτίμηση των συγκρατούμενών του, γιατί είναι συγγραφέας. Ο Schnabel δίνει εξαιρετικές σκηνές με μικρές εστίες φωτιάς – ελπίδας μέσα στα κελιά. Ακόμη κι αν κρατούσαμε τη σκηνοθετική του γραφή μόνο σε αυτές τις σκηνές είναι εμφανές ότι έχει μια διαφορετική πρόταση.

Το σενάριο βασίζεται στη νουβέλα του ίδιου του Arenas, γι’ αυτό και αποκαλύπτονται μονοπάτια και τρικ που μόνο οι ομοφυλόφιλοι γνωρίζουν, όπως για παράδειγμα ο τρόπος που η τραβεστί Μπομπόν βγάζει τη νουβέλα του Arenas από τη φυλακή. Η δύναμη της φαντασίας και της δημιουργίας είναι ατσαλένια στον Ρεϊνάλντο που όμως περνάει τα πάθη του Αγίου Σεβαστιανού στην απομόνωση, κι εκεί αρχίζουν οι παραισθήσεις, η πάλη του θέλω με το κοινωνικό πρέπει.

Η ζωή του μοιάζει να πληρώνει το τίμημα της σεξουαλικής του τάσης και όποιος τον πλησιάζει προσπαθεί να τον κόψει στα δύο, να τον αλλάξει ή στην καλύτερη περίπτωση να «κλέψει» λίγο από το φως του.

Η επαναφορά στη ζωή γίνεται με πόνο, ίσως γιατί ακόμη και στην Αμερική η ελευθερία δίνεται με προϋποθέσεις. «Όποιος δεν έχει επαναστατικότητα δεν τον θέλουμε» φαίνεται να δηλώνει ο Κάστρο – μέσα από αρχειακό υλικό της εποχής – και η Νέα Υόρκη τον χαρακτηρίζει άπατρι, διώχνοντας και τη μικρή ελπίδα αισιοδοξίας που ο Schnabel ζωγραφίζει με το χιόνι.

Παρά τη σουρεαλιστική γραφή του σκηνοθέτη, παρά το ότι ο μέσος ή άλλως straight θεατής δεν μπορεί να ταυτιστεί με τη σεξουαλική πλευρά του πρωταγωνιστή, το Non Passaram που εμφανίζεται μπροστά του μια ζωή δεν μπορεί παρά να προσληφθεί σαν μια συγκλονιστική μαρτυρία – χτύπημα απέναντι στην «καθαρή» επανάσταση της Κούβας και την «αψεγάδιαστη» δημοκρατία της Αμερικής, φτιαγμένες από λίγους και για συγκεκριμένους.

Ίσως η σκηνή που ο Πέπε «γκρεμίζεται» από τον ουρανό να περικλείει όλο τον συμβολισμό που κουβαλούσε η ψυχή του Arenas.

Μαρία Αμπατζή

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.