Πολυπολιτισμικοτητα στις ΗΠΑ: οι οψεις του νομισματος

Την Τετάρτη και την Πέμπτη πραγματοποιήθηκε στην Κομοτηνή διήμερο φεστιβάλ αμερικανικών ταινιών με θέμα την «Πολυπολιτισμικότητα στις Ηνωμένες Πολιτείες Αμερικής: Σύγκρουση και Συνύπαρξη» στην αίθουσα διαλέξεων και προβολών του Εργατικού Κέντρου Κομοτηνής. Μέσα από ντοκιμαντέρ και ταινίες παρουσιάστηκε το θέμα της συμβίωσης ανθρώπων από διαφορετικές εθνότητες, με διαφορετική θρησκεία και πολιτισμικό background στις ΗΠΑ. Η προβολή ήταν η αφετηρία για προβληματισμό σε σχέση με τη συνύπαρξη στη Θράκη διαφορετικών πληθυσμιακών ομάδων. Το διήμερο διοργάνωσαν το Γενικό Προξενείο των ΗΠΑ στη Θεσσαλονίκη και ο δήμος Κομοτηνής, ενώ τα θέματα προσέγγισαν ο Δρ. Χάρυ Καραχάλιος Ph.D. Πρόγραμμα Λογοτεχνίας στο Πανεπιστήμιο της Notre Dame που ήταν και ο συντονιστής της εκδήλωσης, ο Καθηγητής στο Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης και πρόεδρος στο Ταμιείον Θράκης Γεώργιος Παύλος, ο πρώην βουλευτής της ΝΔ, δικηγόρος Ιλχάν Αχμέτ, η δημοσιογράφος στην εφημερίδα «Χρόνος» Μελαχροινή Μαρτίδου και η θεατρολόγος, δημοσιογράφος στην εφημερίδα «Παρατηρητής της Θράκης» Μαρία Αμπατζή.

Παρά τη μεγάλη διάρκεια των ταινιών και των ντοκιμαντέρ το κοινό που επέλεξε να παραστεί συμμετείχε σε διάλογο καταθέτοντας απόψεις και προβληματισμούς, εκφράζοντας κύρια τα θετικά μηνύματα και τις πληροφορίες που έλαβε μέσα από τις ταινίες.

Δ. Κοτσάκης:

«Ζητούμενο το να μπορέσει να γίνει αποδεκτή η διαφορετικότητα»

Ο δήμαρχος Κομοτηνής Δημήτρης Κοτσάκης ανέλαβε να καλωσορίσει τον γενικό πρόξενο από το προξενείο της Αμερικής στη Θεσσαλονίκη, Χόιτ Γι. «Από την προηγούμενη επίσκεψή του είχαμε πει ότι θα μπορούσαμε να συνδιοργανώσουμε ένα φεστιβάλ ταινιών, αυτό σαν σκέψη ωρίμασε και βρισκόμαστε στη σημερινή διοργάνωση όπου θα προβληθούν ορισμένες ταινίες που έχουν σχέση με την πολυπολιτισμικότητα, με τη διαφορετικότητα, με τις διαφορετικές θρησκείες, τις διαφορετικές φυλές και με τον τρόπο που στην Αμερική μια πολύ οργανωμένη κοινωνία αντιμετωπίζει αυτό το πρόβλημα. Η διαφορετικότητα είναι κάτι το οποίο είναι το ζητούμενο να μπορέσει να γίνει αποδεκτό. Νομίζω ότι παραδείγματα για το πώς αντιμετωπίστηκε στην Αμερική η διαφορετικότητα είναι πολύ καλό να τα βλέπουμε για να μπορούμε να διορθώνουμε λάθη μας και να γινόμαστε μια πιο ανοιχτή και πιο δημοκρατική κοινωνία».

Ο κ. Χόιτ Γι, ευχαρίστησε θερμά τον κ. δήμαρχο για τη φιλόξενή του υποδοχή στην Κομοτηνή. «Χαίρομαι πολύ που είμαι ξανά στην όμορφη πόλη σας. Είναι μεγάλη μας χαρά να παρουσιάσουμε ένα φεστιβάλ ταινιών με θέμα την πολυπολιτισμικότητα στην Αμερική. Αυτό γίνεται στο πλαίσιο της συνεργασίας μεταξύ του Προξενείου και της πόλης της Κομοτηνής. Την προηγούμενη φορά που ήρθα εδώ μιλήσαμε για μερικές ιδέες προκειμένου να ενισχύσουμε αυτή τη συνεργασία».

Ο γενικός πρόξενος, απευθυνόμενος στο κοινό, εξήγησε ότι είναι η πρώτη φορά που διοργανώνουν ένα παρόμοιο φεστιβάλ, και ζήτησε συγνώμη για τις τυχόν ατέλειες που υπάρχουν. «Ο στόχος μας είναι να προβάλλουμε μερικές ταινίες και ντοκιμαντέρ που συνεισφέρουν στην κατανόηση όσον αφορά στην πολυπολιτισμικότητα στην Αμερική. Επίσης να παρουσιάσουμε μερικές συναρπαστικές ταινίες υψηλής ποιότητας. Ελπίζουμε ότι θα σας αρέσουν» κατέληξε.

Ι. Αχμέτ: «Την αρμονική συνύπαρξη που υπάρχει στις ΗΠΑ επιδιώκουμε κι εμείς»

Για την παρουσία του στο φεστιβάλ ως εισηγητής και σε μία συζήτηση περί πολυπολιτισμικότητας ο Ιλχάν Αχμέτ σχολίασε ότι «με μεγάλη χαρά και έκπληξη σήμερα έχουμε τον πρόξενο εδώ πέρα κι ευχαριστούμε ιδιαίτερα και τον δήμαρχο. Πιστεύω ότι αυτές οι ταινίες θα βοηθήσουν να κατανοήσουμε καλύτερα την διαφορετικότητα, την ανοχή, την πολυπολιτισμικότητα. Αυτή την αρμονική συνύπαρξη που υπάρχει στις ΗΠΑ επιδιώκουμε κι εμείς εδώ στη χώρα μας και πιστεύουμε ότι το βιώνουμε κάθε μέρα στη Θράκη μας. Απλώς μ’ αυτές τις ταινίες θ’ ανοίξουμε τους ορίζοντες μας για να κατανοήσουμε καλύτερα και σε βάθος όλα αυτά τα προβλήματα για την συνύπαρξη».

Ο κ. Αχμέτ μίλησε για διαφορές μεταξύ ΗΠΑ κι Ευρώπης, όπου «έχουμε έθνη – κράτη που έχουν συσταθεί με δομή το έθνος, ενώ η Αμερική είναι ένα πολυσυλλεκτικό έθνος». Ο πρώην βουλευτής είχε την ευκαιρία να μιλήσει για την εμπειρία του από την Αμερική όπου «όλοι είναι αμερικάνοι, αγαπούν την πατρίδα τους, έχουν ενταχθεί στην κοινωνία και θέλουν να ζήσουν εκεί, διατηρώντας, όμως, τη διαφορετικότητά τους. Δεν είναι εντελώς ξένο σώμα, ενώ στην Ευρώπη αλλά υπάρχει το στοιχείο του ξένου που είναι μετανάστης και απλά ζει εκεί.

Αναφέρθηκε επίσης στο θέμα των θρησκευτικών ελευθεριών και ανέφερε ότι «στην Αμερική το κράτος δεν επεμβαίνει, δεν εμποδίσει να ασκηθούν αυτές οι ελευθερίες ενώ στην Ευρώπη για να γίνει νεκροταφείο μουσουλμανικό χρειάζεται άδεια».

Χ. Καραχάλιος: «Το να είσαι αμερικάνος σημαίνει πολλά διαφορετικά πράγματα»

Ο Χάρυ Καραχάλιος μίλησε για τα ντοκιμαντέρ και τις ταινίες μικρού ή μεγάλου μήκους που προβάλλονται στο φεστιβάλ. «Χρησιμοποιούνται τα διάφορα γένη του κινηματογράφου και είναι σημαντικά διότι το ντοκιμαντέρ έχει κάποια άλλη εμβέλεια, οι ταινίες μυθοπλασίας σίγουρα είναι ιστορίες οι οποίες μερικές φορές είναι ρεαλιστικές, μερικές φορές δεν είναι. Το πιο σημαντικό, βέβαια, στις ταινίες μυθοπλασίας, μικρού μήκους και ντοκιμαντέρ είναι ότι δείχνουν διαφορετικές ιστορίες χωρίς να προσπαθούν να διδάξουν κάτι συγκεκριμένο.

Αυτές οι ταινίες είναι σημαντικές όχι για το ότι προσπαθούν να μας διδάξουν ένα μόνο πράγμα αλλά πολλά και διάφορα. Πρόκειται για ταινίες που μιλάνε σε όλο τον κόσμο, ασχέτως αν έχουν να κάνουν μόνο με την αμερικάνικη πραγματικότητα.

Οι περισσότερες απ’ αυτές τις ταινίες έχουν παιχτεί σε φεστιβάλ αλλά επίσης είναι πολύ καλές ταινίες γιατί μπορούν να χρησιμοποιηθούν και σαν μάθημα μέσα στην τάξη. Οι μισές απ’ αυτές τις ταινίες είναι πολύ παλιές» εξήγησε.

Ο κ. Καραχάλιος ανέλαβε να προλογίσει τις ταινίες όχι μόνο ως γνώστης του κινηματογράφου αλλά και ως ελληνοαμερικάνος ο οποίος έχει την εμπειρία της αμερικάνικης κοινωνίας για την οποία εξήγησε αρχικά ότι είναι πολυπολιτισμική. «Πρέπει να αναρωτηθούμε ποια είναι τα θέματα που δημιουργούνται όταν πολλαπλές κουλτούρες συνυπάρχουν. Μπορεί κάποιος να είναι αμερικάνος αλλά να έχει δεσμούς με άλλες κουλτούρες και παραδόσεις;

Καταρχήν, οι Ηνωμένες Πολιτείες ήταν ανέκαθεν μια κοινωνία πολυπολιτισμική, ασχέτως αν το πρώτο πράγμα που σκεφτόμαστε στο συγκεκριμένο θέμα είναι τα μεγάλα εγκλήματα μεταναστών στο τέλος του 19ου – 20ου αιώνα, δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι εκτός από την άφιξη των αποίκων από την Ευρώπη, υπάρχει επίσης η κληρονομιά της σκλαβιάς, η διάβαση κοινοτήτων της διασποράς από την Ασία που δούλεψαν ως σωματικοί εργάτες κι επίσης η κοινότητα των χριστιανών στα σύνορα Δυτικής Αμερικής και Μεξικού που από τη μια μέρα στην άλλη βρέθηκαν σε διαφορετική χώρα με την οριοθέτηση των συνόρων μετά τον Μεξικοαμερικάνικο Πόλεμο. Ας μην ξεχνάμε και την ύπαρξη των Ινδιάνων που ζούσαν στο νέο τόπο πριν καν αποικιοποιηθεί. Μέσα σ’ αυτό το πλαίσιο τα μεταρατσιστικά κύματα του 20ου αι. είναι μόνο ένα μικρό κομμάτι μιας μεγάλης εικόνας.

Επίσης για το μεγαλύτερο μέρος του 20ου αιώνα η αμερικάνικη κοινωνία χαρακτηριζόταν ως το χωνευτήρι των λαών. Η ιδέα ήταν ότι ο καθένας μπορούσε να μεταναστεύσει τις ΗΠΑ να δουλέψει σκληρά, να δημιουργήσει περιουσία ώστε κάποια στιγμή να γίνει «αμερικάνος». Ένας πολίτης, σε μια κοινωνία όπου η φυλετική διάταξη, η εθνικότητα και η κοινωνική τάξη δεν έπαιζαν ρόλο στην κοινοτική διαβίωση.

Τις τελευταίες δεκαετίες, όμως, είναι πολύ πιο συχνό να χαρακτηρίζεται ως πολυπολιτισμική, για το λόγο ότι το «χωνευτήρι των λαών» υπονοεί ότι οι άνθρωποι ορνιθοποιούνται. Με το μοντέλο του χωνευτηρίου των λαών ο κάθε μετανάστης περνάει μέσα από το χωνευτήρι και βγαίνει εντελώς καινούριος, χάνοντας κάθε σχέση με το παρελθόν του και κάθε επαφή με την πρώην κουλτούρα του, ώστε να μπορέσει να γίνει αμερικάνος. Όποιος έχει μπει στις Η.Π.Α συνειδητοποιεί ότι αυτή η πραγματικότητα δεν υπάρχει.

Ένας από τους λόγους αυτού του Φεστιβάλ είναι να δείξει ότι να είσαι αμερικάνος σημαίνει πολλά διαφορετικά πράγματα. Η αφομοίωση σε μια οποιαδήποτε κοινωνία είναι μία πολύπλοκη διαδικασία η οποία δεν προϋποθέτει αναγκαστικά ότι το εθνικό υποκείμενο, έστω ο καινούριος μετανάστης, διακόπτει τους δεσμούς του από τη χώρα και την κουλτούρα που έμενε.

Θέλω επίσης να δούμε ότι σε μερικές από αυτές τις ταινίες του Φεστιβάλ φαίνεται ότι η θρησκεία είναι ακόμη ένας παράγοντας που περιπλέκει τις διαδικασίες αφομοίωσης».

Ο κ. Καραχάλιος ανέλαβε να προλογήσει τις ταινίες για να μπορέσει ν’ ακολουθήσει ένας δημιουργικός διάλογος. «Μόνο έτσι μπορούμε να κάνουμε μία παραγωγική συζήτηση πάνω στην ερώτηση «Τι εννοούμε όταν λέμε ότι οι Η.Π.Α είναι μία πολυπολιτισμική κοινωνία;»

Αν τα τελευταία χρόνια υπάρχει μία συγκεκριμένη συζήτηση για τα καινούρια κύματα μεταναστών τουλάχιστον στις Η.Π.Α που «πολιορκούν» τα σύνορα και τα ιερά και τα όσια της χώρας –για μερικούς – πρέπει να έχουμε υπόψη μας ότι ανέκαθεν υπήρχαν πολλές κουλτούρες, πολλές μειονότητες στις Η.Π.Α και οι ιστορικές αυτών των λαών ήταν πάντα θλιμμένες.

Βασική ερώτηση που προκύπτει είναι τι δυσκολίες προκύπτουν σε μία κοινωνία, όταν η παγκοσμιοποίηση, η μετακίνηση των λαών από χώρα σε χώρα και η συμβίωση αυτών των λαών στην ίδια χώρα είναι πάντα de facto. Όσον αφορά στην απεικόνιση αυτών των ιστοριών στον κινηματογράφο οι αφροαμερικάνοι, οι λατινοαμερικάνοι και άλλες μειονότητες των Η.Π.Α απεικονίζονται στο Hollywood από τις αρχές του 20ου αιώνα. Αλλά αυτές οι κινηματογραφικές απεικονίσεις ήταν πάντα στερεοτυπικές και πολλές φορές ρατσιστικές. Οι ταινίες που θα δούμε σήμερα και αύριο έχουν μια εντελώς διαφορετική εικόνα. Τουλάχιστον με βάσει τις 2 ταινίες μυθοπλασίας μεγάλου μήκους βεβαιώνεται ότι τις τελευταίες δεκαετίες υπάρχει μια ενεργητικότητα στον κινηματογραφικό χώρο για να ειπωθούν πιο πολύπλοκες ιστορίες.

Αυτή η ενεργητικότητα είναι άμεση αντίσταση του κινήματος πολιτικών δικαιωμάτων και του πολιτικού ακτιβισμού της δεκαετίας του ’60. Η πλειονότητα των ταινιών είναι συνήθως ανεξάρτητες, γυρισμένες εκτός Hollywood και είναι ταινίες γυρισμένες από κινηματογραφιστές που ανήκουν σε κάποια μεταναστευτική απόδημη κοινότητα. Οι ταινίες επιλαμβάνονται σημαντικά θέματα των φυλετικών διακρίσεων, αντιπαραθέτουν παλιά και νέα στερεότυπα και δημιουργούν διακειμενικό διάλογο για τις ταινίες του Hollywood. Οι πιο απλές ταινίες προσφέρουν τη δυνατότητα στο κοινό να ταυτιστεί με την απεικόνιση των προβληματισμών συγκεκριμένων κοινοτήτων. Οι πιο πολύπλοκες, όπως το «Μοναχικό Αστέρι» και το «Μισισίπη Μασάλα» χρησιμοποιούν κοινά συστατικά στοιχεία του κινηματογραφικού είδους όπως η ιστορία του Ρωμαίου και της Ιουλιέτας, για να πλάθουν ιστορίες που εμπλέκουν το θεατή διάφορες μειονότητες, το έθνος και μερικές φορές το έθνος σε σχέση με το παγκόσμιο οικονομικό σύστημα.

Τέτοιου είδους ταινίες άρχισαν να εμφανίζονται παράλληλα με την ανάπτυξη των πολιτισμικών σπουδών που βάσει συγκεκριμένων μυθιστορημάτων προσπάθησαν να αναδείξουν την πολυπλοκότητα της ταυτότητας καθώς και τους τρόπους που άτομα μειονοτικών κοινοτήτων διαπραγματεύονται την κρίση ταυτότητας μεταξύ τους και της αμερικάνικης κοινωνίας.

Από την σκοπιά των πολιτισμικών σπουδών μπορούμε να αντιληφθούμε την πολιτισμική ταυτότητα με δύο τρόπους: Ο πρώτος αντιλαμβάνεται την ταυτότητα ως σταθερή και συλλογική, δηλαδή όλοι οι μαύροι είναι ίδιοι, όλοι οι λατινοαμερικάνοι είναι ίδιοι, έχουν τα ίδια ήθη και έθιμα. Ο δεύτερος τρόπος που μπορούμε να αντιληφθούμε την πολιτιστική ταυτότητα είναι ως ασταθής και σε συνεχή παραγωγή. Αυτή η δεύτερη θεωρητική τοποθεσία συμμερίζεται κάποιους κοινούς παρανομαστές της πολιτιστικής ταυτότητας αλλά επίσης και κάποιες παρεκκλίσεις λόγω συγκεκριμένων κοινωνικοϊστορικών καταστάσεων.

Ο πρώτος τρόπος αποφαίνεται στην ερώτηση ποιοι είμαστε, ο δεύτερος στην ερώτηση πώς έχουμε εξελιχθεί. Δύο πολύ ενδιαφέρουσες ερωτήσεις καθώς βλέπουμε το «Μοναχικό Αστέρι» και το «Μισισίπη Μασάλα» όπως επίσης και τη «Θυσία του Γιου».

Ο κ. Καραχάλιος θέλησε να μεταφέρει την κοινωνικοϊστορική και πολιτική υπόσταση όταν δημιουργήθηκαν οι ταινίες. «Το «Μοναχικό Αστέρι» και το «Μισισίπη Μασάλα» γυρίστηκαν κατά τη διάρκεια της δεκαετίες του ’90 όταν οι Ηνωμένες Πολιτείες υφίσταντο μια σειρά απειλητικών περιστατικό. Είναι αδύνατο να δούμε όποια ταινία έχει να κάνει με την περιθωριοποίηση και τα κοινωνικά αδιέξοδα των μειονοτήτων κατά τη διάρκεια της δεκαετίας του ’90 χωρίς να σκεφτούμε τα γεγονότα με τον ξυλοδαρμό του Ρόντεϊ Κινγκ από τέσσερις αστυνομικούς στο Λος Άντζελες και το περιστατικό βιντεοσκοπήθηκε.

Όταν οι αστυνομικοί αθωώθηκαν στα δικαστήρια το ’92 ξέσπασαν αναταραχές σε όλη την χώρα. Το σημαντικό με το περιστατικό και με τα άλλα γεγονότα που ξέσπασαν στις ΗΠΑ ήταν ότι οι αναταραχές δεν ήταν μόνο μεταξύ λευκών και μαύρων».

Η προσπάθεια να ξεπεραστούν τα στερεότυπα και φοβίες είναι μακρά για μια πολυπολιτισμική κοινότητα. «Καμιά κοινωνία δεν είναι τέλεια και καμιά χώρα ουτοπία. Σε μια χώρα που συνυπάρχουν άνθρωποι από διαφορετικές κουλτούρες, διαφορετικές εθνότητες και διαφορετικές θρησκείες είναι αναπόφευκτο να υπάρξουν κάποιες εντάσεις. Ο κινηματογράφος λειτουργεί σαν βαλβίδα αποσυμπίεσης για αυτές τις εντάσεις και καλλιεργεί διαπολιτισμική κατανόηση για ακανθώδη θέματα στη συζήτηση περί εθνότητας, εθνικότητας και διαφυλετικών σχέσεων.

Ο κινηματογράφος μας βοηθά να ταυτιστούμε με τις ιστορίες που βλέπουμε, μερικές φορές προσπαθεί να μας μορφώσει δείχνοντας μας ανθρώπους και καταστάσεις που δεν έχουμε υπόψη και τέλος προσπαθεί να μας κάνει να σκεφτούμε. Οι καλές ταινίες είναι όπως η καλή λογοτεχνία, οι καλές ταινίες δείχνουν τις ιστορίες διαφόρων ανθρώπων, ασχέτως την πολιτισμική και εθνική τους προέλευση, ασχέτως την κοινωνική τους τάξη, αν είναι παντρεμένοι ή ανύπαντροι, άντρες ή γυναίκες, ετεροφυλόφιλοι ή ομοφυλόφιλοι. Με άλλα λόγια, οι καλές ταινίες μπορεί ναι μεν να χρησιμοποιούν καθολικά μοτίβα για να αφηγηθούν τις ιστορίες τους αλλά δεν αφηγούνται τις ιστορίες μόνο και μόνο για να γιορτάσουν την διαφορετικότητά τους. Το σημαντικό της υπόθεσης είναι ότι ο κόσμος είναι γεμάτος διαφορετικούς ανθρώπους, ο κάθε ένας με την δικιά του ιστορία και αν υπάρχει κάτι που δεν πρέπει να ξεχνάμε στις ταινίες είναι ότι δεν έχουν να μας προσφέρουν ένα μόνο δίδαγμα αλλά πολλά κατέληξε.

Μ. Μαρτίδου: «Η συνύπαρξη πρέπει να είναι ουσιαστική κι όχι μια παράλληλη συνεύρεση»

Η κ. Μαρτίδου σχολίασε ότι αυτές οι ταινίες αποτελούν μια καλή αφετηρία για συζήτηση. Εξήγησε ότι είναι σημαντικό ν’ αρθεί η όποια καχυποψία υπάρχει ανάμεσα στις δυο κοινότητες και σ’ αυτήν την κατεύθυνση θα πρέπει να συμβάλουν όλοι. «Τα ζητήματα των μουσουλμάνων στις ΗΠΑ, έτσι όπως τα ανέδειξαν οι ταινίες, ίσως να φαίνεται ότι έχουν μια ιδιαιτερότητα, αλλά είναι κατανοητά σ’ εμάς. Εδώ θα μπορούσαν να γίνουν πολύ πιο πλούσια ντοκιμαντέρ με θέμα τη συμβίωση, όπως όλοι πολύ καλά γνωρίζουμε.

Το γεγονός ότι υπάρχουν τζαμιά κι εκκλησίες, συνυπάρχουν χριστιανοί και μουσουλμάνοι, υπάρχει ένα καθεστώς ελευθερίας σε ζητήματα θρησκείας, εκπαίδευσης, κοινωνικών σχέσεων είναι μια καθημερινή πραγματικότητα στη Θράκη.

Δε θα μπορούσα να φανταστώ τον εαυτό μου να ζω σε μια πόλη, μια κι εδώ έχω μάθει τη συνύπαρξη. Έχω μάθει να βλέπω τα καμπαναριά να σχίζουν τον ουρανό μαζί με τους μιναρέδες δίπλα – δίπλα, τον χότζα και τον μουεζίνη να φωνάζει την προσευχή στους πιστούς, τις χανούμισες στα σοκάκια να κάνουν «μουχαμπέτι», τους αρμένιους να έχουν τη δική τους ισχυρή παρουσία, σε μια πόλη που διατηρεί ένα πολυπολιτισμικό προφίλ, με γεωργιανούς, ουζμπέκους, ρουμάνους, βούλγαρους, παλιννοστούντες, ουκρανούς.

Ας μην ξεχνάμε ότι και στο παρελθόν είχαμε επισκέψεις αμερικανών και μάλιστα ο πρώην πρέσβης κ. Μπερνς είχε την ευκαιρία ν’ ακούσει τον εθνικό ύμνο της Αμερικής από παιδιά εννιά διαφορετικών χωρών στο Διαπολιτισμικό Σχολείο Σαπών κι αυτό αποδείκνυε ότι η Θράκη είναι ένα μοναδικό σταυροδρόμι θρησκειών, πολιτισμών και λαογραφικών παραδόσεων. Αυτό που πρέπει να προσέξουμε όλοι είναι να διαφυλάξουμε την ενότητα και την ειρηνική συνύπαρξη, μακριά από σειρήνες ένθεν κι ένθεν, από φωνές που μπορεί να υπηρετούν άλλες σκοπιμότητες και να ρίξουμε τα ενδιάμεσα τείχη καχυποψίας που κάποιοι θέλουν να ορθώνονται ανάμεσά μας.

Η συνύπαρξη πρέπει να είναι ουσιαστική κι όχι μια παράλληλη συνεύρεση. Να είναι μια προσέγγιση του ενός δίπλα στον άλλον. Η Θράκη είναι ένας χώρος όπου ακόμη ισχύει ο λόγος, η μπέσα, το φιλότιμο, η έννοια της φιλοξενίας, σε όποιο σπίτι κι αν βρεθείς, χριστιανού ή μουσουλμάνου» κατέληξε.

Μ. Αμπατζή: «Όλοι μας έχουμε κάποιες φορές το φόβο απέναντι στο διαφορετικό»

Για τη Μαρία Αμπατζή η πρώτη ταινία «Η Αμερική σε σταυροδρόμι: οι μουσουλμάνοι» και το ντοκιμαντέρ «Η θυσία του γιου» ήταν μια ευκαιρία για προβληματισμό, για ν’ ανασύρουμε κάποιες μνήμες ή σκέψεις σε σχέση με τη διαφορετικότητα. «Όλοι μας έχουμε κάποιες φορές το φόβο απέναντι στο διαφορετικό και με αφορμή τις συγκεκριμένες ταινίες είναι καλό να το παραδεχτούμε.

Αποτελούν μια καλή αφετηρία να συζητήσουμε κάποια ζητήματα με τον εαυτό μας, με φίλους αλλά και να γίνει ένας ουσιαστικός ανοιχτός διάλογος.

Στις δυο ταινίες θίγεται το θέμα της ταυτότητας, το «identity» – στη δεύτερη ταινία –, το οποίο μεταφράζεται σαν όνομα, καθώς ο πατέρας λέει με ικανοποίηση «ο γιος μου θα συνεχίσει το όνομά μου», όπου το όνομα παραπέμπει σε δουλειά (το κατάστημα σφαγείων του πατέρα), αξιοπρέπεια, κοινωνική θέση που συνθέτουν μαζί με τη θρησκεία και τις πολιτισμικές θέσεις την «ταυτότητα». Σ’ αυτήν την ταυτότητα περιλαμβάνεται και η κίνηση του γιου να σφάξει – μέρες μπαϊραμιού – για πρώτη φορά, πράξη που προκαλεί τη συγκίνηση του πατέρα (κλαίει μέσα του όταν βλέπει το γιο του).

Ο γιος, ο Ιμράν είναι ένας αμερικάνος μουσουλμάνος δεύτερης γενιάς, από πατέρα που έρχεται από το Μπαγκλαντές και μητέρα από το Πουέρτο Ρίκο, είναι γεννημένος στην Αμερική, δεν γνωρίζει ούτε το επάγγελμα ούτε τη γλώσσα του πατέρα του και είναι ξένος στην κοινότητά του, όπως αναφέρεται χαρακτηριστικά. Όταν από γιάπις, ο Ιμράν περνάει στην επιχείρηση του πατέρα που γίνεται «Ριάζ και υιός» ο γιος θυσιάζεται αναλαμβάνοντας μια δουλειά έξω από τα νερά του, στην οποία αναγκάζεται και να σφάζει, να θυσιάζει συγκεκριμένα για μια γιορτή όπως το μπαϊράμ που στηρίζει τη φιλοσοφία της στη Θυσία του Αβραάμ κι όπου αντί για τον Ισαάκ σφάζεται ένα πρόβατο. Η θυσία βέβαια του παιδιού στην οικογένεια δεν αφορά μόνο στους μουσουλμάνους αλλά και σε πολιτισμούς όπως ο δικός μας, όπου το παιδί έχει στενούς δεσμούς με την οικογένεια.

Η ενασχόλησή του με την επιχείρηση, η μηχανογράφηση που κάνει στο σφαγείο, παρουσιάζει και τη σύγκρουση πολιτισμών που εκφράζεται μέσα από διαφορετικές γενιές.

Αξίζει να αναφέρουμε ότι την πολιτισμική σύγκρουση είχε προηγούμενα ζήσει και ο πατέρας, ο οποίος είχε μπάρ, ξενυχτούσε, δεν φρόντιζε την ηλικία του μέχρι που αποφάσισε ν’ αλλάξει και να γυρίσει στη θρησκεία, στις ρίζες, καθώς βλέπουμε ότι ο πολιτισμός και η παράδοση συνδέονται με τη θρησκεία, κάτι που δεν ισχύει στο δυτικό κόσμο.

Στην ταινία «Η Αμερική σε σταυροδρόμι» διακρίνουμε ότι υπάρχουν πολλές διαφορές σε σύγκριση με τη Θράκη, όπου η μαντίλα δεν είναι κάτι περίεργο, αλλά δεν είναι και η συνήθης εμφάνιση των νέων γυναικών. Παρατηρούμε ανθρώπους που συνδέουν όλη τους τη ζωή με τη θρησκεία, στη Θράκη είναι πιο ελεύθερες οι σχέσεις. Δείχνει η ταινία, για παράδειγμα, ένα Φοιτητικό Μουσουλμανικό Σύλλογο στην Αμερική ο οποίος χρηματοδοτείται από αραβικά κεφάλαια, αυτό προκαλεί αντιδράσεις από ορισμένους και εξελίσσεται στο να χρηματοδοτούνται πλέον οι σύλλογοι από τα σχολεία και τα μέλη τους».

Η Μ. Αμπατζή εξήγησε ότι οι γέφυρες μεταξύ των σύνοικων στοιχείων στη Θράκη είναι πιο γερές, μέσα από παραδείγματα πολιτιστικών συνεργασιών, όπως η συναυλία του συγκροτήματος Balkanatolia που λάμβανε χώρα την ίδια ώρα στην πόλη.

Ο Γ. Παύλος μίλησε για το αμερικάνικο μοντέλο συνύπαρξης και το ασιόδοξο μήνυμα που περνάει.

Μ.Α. – Μ.Π.

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.