Περα απο τον Ατλαντικο…

Είναι μερικά μέρη στον κόσμο που μας γοητεύουν με την επιβλητικότητά τους, τις ομορφιές τους και την ιστορικότητά τους. Είναι άλλα πάλι που μπορούν να μεταδώσουν στους επισκέπτες τους, ειδικούς και μη, νοήματα και διδάγματα που μπορούν να είναι χρήσιμα για κάθε άνθρωπο, για κάθε τόπο, μικρό ή μεγάλο. Έτσι νοιώθει κανείς αν επισκεφθεί την Βοστόνη της Αμερικής, όπου άρχισε η επανάσταση εναντίον των Άγγλων το 1775 και όπου ιδρύθηκε το πιο παλιό και πιο φημισμένο Πανεπιστήμιο της Χάρβαρντ το 1635.
Είναι αλήθεια ότι επισκεπτόμενος κανείς μια από τις ιστορικότερες πόλης της Αμερικής, τη Βοστόνη και προσέχοντας τις λεπτομέρειες που σώζονται σήμερα όσον αφορά στον τρόπο που εξερράγη ο πόλεμος της Ανεξαρτησίας, των Αμερικάνων, δεν μπορεί παρά να συνδέσει και το γεγονός ότι εκεί στην ίδια πόλη οι Αμερικανοί αμέσως μετά την ίδρυση του πρώτου Δημοτικού Σχολείου ίδρυσαν σε λίγα χρόνια και το Πανεπιστήμιο του Χάρβαρντ.
Διασχίζοντας τους ρομαντικούς δρόμους της παλιάς Βοστόνης εντυπωσιάζεται κανείς βλέποντας τους χώρους όπου λειτουργούσε το κοινό των μεταναστών τότε, όπου διαβάστηκε η διακήρυξη της Ανεξαρτησίας τους από τους Άγγλους ή την διαδρομή της Ελευθερίας, που διέσχισε ο Πωλ Ριβέρα, ξεσηκώνοντας σε ένα βράδυ τους αποίκους εν όψει της αποβίβασης των Βρετανών στρατιωτών. Και δεν μπορεί παρά να συνδυάσει το γεγονός ότι εκεί ακριβώς λειτουργούσε 150 χρόνια πριν από την προκήρυξη της Ανεξαρτησίας, ένα Πανεπιστήμιο.
Ένα πανεπιστήμιο που ιδρύθηκε από ένα φιλόπατρη, τον Χάρβαρντ με τέτοιο τρόπο ώστε να αντέξει εκατοντάδες χρόνια μετά και να είναι για πολλές δεκαετίες και σήμερα ακόμη, ένα από τα καλύτερα στον κόσμο.
Ατενίζοντας ο επισκέπτης τα λιτά και ιστορικά κτήρια, το μαγευτικό και ήρεμο τοπίο που περιβάλλεται από τον ποταμό Τσάρλς, διερωτάται από πού άντλησε όλα αυτά τα χρόνια την δύναμη για την ανάπτυξή του. Μια ανάπτυξη που παρά την φήμη του περιορίζεται σε 10.000 περίπου φοιτητές (προπτυχιακούς και μεταπτυχιακούς) και που παρά την υποδομή και επέκτασή του δεν ξεπέρασε τον αριθμό αυτό εδώ και δεκαετίες. Μια ανάπτυξη που τροφοδοτείται από ένα ετήσιο προϋπολογισμό 60 δισεκατ. δολαρίων, όταν το δεύτερο στη σειρά από πλευρά ύψους προϋπολογισμού αλλά εξ ίσου γνωστό Πανεπιστήμιο δίπλα του, το ΜΙΤ έχει 20 δισεκατ. δολάρια ενώ όλα τα άλλα δεν ξεπερνούν τα 10 δισεκατ.
Μια ανάπτυξη που δεν βασίζεται καθόλου στον κρατικό προϋπολογισμό. Γιατί είναι γνωστός ο τρόπος που χρηματοδοτούνται τα Πανεπιστήμια εκεί. Από δωρεές και κληροδοτήματα που αξιοποιούνται με τα κριτήρια της αποδοτικότητας. Οι άνθρωποι εκεί θεωρούν χρέος τους να βοηθούν οικονομικά τα Πανεπιστήμια, αντί να φροντίζουν για την οικονομική εξασφάλιση μόνο των παιδιών τους, των εγγονών κλπ. Αλλά οι άνθρωποι εκεί φροντίζουν επίσης να αξιοποιούν με τον καλύτερο δυνατό τρόπο αυτά τα κληροδοτήματα. Έτσι συγκεντρώνονται τεράστια ποσά που τοποθετούνται με περίσκεψη για τις καλύτερες δυνατές αποδόσεις και έτσι καλύπτονται τα λειτουργικά έξοδα των Πανεπιστημίων. Λέγεται ότι λειτουργούν σαν ιδιωτικές επιχειρήσεις. Όχι γιατί εισπράττουν υψηλά δίδακτρα για να μπορούν να καλύπτουν υψηλές αμοιβές διδασκόντων και ανάλογα κονδύλια ερευνών, αλλά γιατί λειτουργούν σαν ανεξάρτητες μονάδες μακριά από την αμφιλεγόμενη κρατική φροντίδα, αλλά και μακριά από την εκμετάλλευση διδασκόντων και διδασκομένων. Αυτή είναι η έννοια των ιδιωτικών Πανεπιστημίων και όχι κάτι που έχει σχέση με την επιχειρηματικότητα ή την κερδοφορία, όπως μερικοί το μεταφράζουν στη χώρα μας, τώρα που άρχισε και εδώ να συζητιέται το θέμα με την τροποποίηση του Συντάγματος.
Θαυμάζει βέβαια κανείς την διορατικότητα αυτών των ανθρώπων, γιατί αν ο Χάρβαρντ άφησε κληροδότημα στο Πανεπιστήμιο αυτό των ανατολικών ακτών της Αμερικής, κάποιοι άλλοι ευεργέτες, πολλά χρόνια αργότερα, ο Στάνφορντ για να τιμήσει την μνήμη του αδικοχαμένου γιου του ίδρυσε το ομώνυμο Πανεπιστήμιο στις δυτικές ακτές, δωρίζοντας 180.000 στρέμματα με τον όρο να μην πουληθούν ποτέ και να χρησιμοποιηθούν για την λειτουργία του Πανεπιστημίου που ίδρυσε.
Το Πανεπιστήμιο του Στάνφορντ, έξω από το Άγιο Φρανσίσκο, εξ ίσου γνωστό όπως και το Χάρβαρντ, έχει παραχωρήσει εκτάσεις για οικιστική ανάπτυξη, για ίδρυση μεγάλων εμπορικών κέντρων κλπ, αλλά πάντα με μακροχρόνιες μισθώσεις, ώστε να μη παραβιαστεί εδώ και εκατονταετίες η βούληση του δωρητή. Και αναρωτιέται κανείς αν στην χώρα μας δεν γεννήθηκαν μεγάλοι ευεργέτες;
Και βέβαια υπήρχαν αλλά πρώτον δεν βρέθηκαν πολλοί να τους μιμούνται έστω και με μικρότερα ποσά και δεύτερον τα κληροδοτήματά τους, δεν είχαν πάντοτε την καλύτερη αξιοποίηση. Κατά καιρούς υπάρχει σοβαρή κριτική γιατί κρατικά ακίνητα (που προέρχονται ως επί το πλείστον από κληροδοτήματα) μένουν αναξιοποίητα. Και για να μη πάμε μακριά, το κληροδότημα του Νέστωρα Τσανακλή στην πόλη μας για 50 χρόνια δεν χρησιμοποιήθηκε σύμφωνα με τη βούληση του δωροθέτη (να γίνει Σχολείο), αλλά στέγασε κρατικές υπηρεσίες (τη νομαρχία Ροδόπης), και μετά παραχωρήθηκε στο Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο.
Γι΄ αυτό και επιστρέφει κανείς στην πατρίδα του πάντοτε με απορίες. Και θέλει να τις μοιρασθεί με φίλους μήπως και αλλάξει τίποτα. Όπως έκανε και ο υπογράφων με τον καρδιακό κομοτηναίο φίλο του που είχε την καλοσύνη να τον φιλοξενήσει στην Αμερική και να τον πληροφορήσει για όλα όσα πιο πάνω γράφηκαν. Αλλά η απάντηση στις απορίες αυτές δεν είναι ούτε άμεση, ούτε εύκολη.
«…για να γυρίσει ο ήλιος, θέλει δουλειά πολύ…» Θέλει οραματιστές, θέλει ανθρώπους που να μπορούν να ξεφύγουν από την καθημερινότητα, τις φιλοδοξίες και τα εγώ τους. Και πρέπει αυτούς τους ανθρώπους οι τοπικές κοινωνίες να τους ανιχνεύσουν, να τους ενθαρρύνουν και να τους συμπαραστέκονται. Για να μην αφήνονται τα πράγματα στην τύχη. Είναι χρέος κάθε πολίτη να ασχοληθεί και να εντοπίσει αυτούς τους ανθρώπους γιατί έτσι βοηθά ο καθένας μας τον τόπο του. Όχι μόνο αν γίνει ηγέτης. Αλλά και όταν βοηθά να αναδεικνύονται οι αξιότεροι. Είναι ένα θέμα που πρέπει να μας απασχολεί συνεχώς. Γιατί δεν είναι απλό, ούτε εύκολο. Γιατί πρέπει ο καθένας μας να ξεπεράσει μικροεγωισμούς και συμφέροντα.
Θα συνεχίσουμε όμως με περισσότερα για το άλλα μεγάλο Πανεπιστήμιο στις Δυτικές ακτές, το ΣΤΑΝΦΟΡΤ, με άλλο σημείωμα.

ΑΙΝΕΙΑΣ

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.