Οταν η ιστορια συναντα τη χωροταξια…

Οι σπουδές στη χωροταξία αλλά και ένα έμφυτο αισθητήριο προσανατολισμού και εποικοδομητικής περιέργειας ήταν τα εναύσματα για τον αρχιτέκτονα – μηχανικό και ειδικό σε θέματα χωροταξίας Κώστα Κατσιμίγα ώστε να εκπονήσει, μαζί με ομάδα συνεργατών, τον μοναδικό σύγχρονο χάρτη της Κομοτηνής και, παράλληλα, έναν οδηγό με τα ονόματα των οδών της πόλης. Πολύτιμο εργαλείο στα χέρια πολλών επαγγελματιών και επισκεπτών ο χάρτης, αλλά και των ντόπιων, που ομολογουμένως συνήθιζαν μέχρι τώρα να ορίζουν περιγραφικά μέρη και οδούς στην πόλη, γραφική μεν συνήθεια, καθόλου λειτουργική δε… Εξάλλου, η ονοματοθεσία είναι και ιστορίας μνήμη για έναν τόπο… Η καταγραφή της δε χρέος των ιθυνόντων και ανάγκη των πολιτών…

ΠτΘ: κ. Κατσιμίγα, αποσιωπώντας τις άλλες σας ιδιότητες που απορρέουν από το επάγγελμα του μηχανικού θα σας χαρακτήριζα και συγγραφέα, εφόσον συγγράψατε όχι μόνο τον οδηγό αλλά γράφετε και ωραία άρθρα στο περιοδικό του ΤΕΕ… Γενικότερα, θα έλεγα ότι δεν απέχετε από το γραπτό λόγο…

Κ.Κ.: Μέχρι σήμερα το συγγραφικό μου έργο περιορίζεται σε δυο-τρεις δημοσιεύσεις στη Θρακική Επετηρίδα στη δεκαετία του ’80, τα οποία είχαν μεγάλη απήχηση. Τώρα ετοιμάζω κάτι περισσότερο ενδιαφέρον. Αυτό που ετοιμάζω θα πάρει σάρκα και οστά κατά το τέλος του χρόνου. Έχει σχέση με την ορεινή Ροδόπη, αυτό τον τεράστιο θησαυρό που έχουμε στον τόπο μας και τον αγνοούμε.

ΠτΘ: Θα αφήσετε την Κομοτηνή;

Κ.Κ.: Όχι, την Κομοτηνή δε θα την αφήσω ποτέ. Άλλωστε ο οδηγός που έχουμε μπροστά μας δεν είναι πόνημα κάποιων μηνών, είναι δουλειά ζωής. Όπως αντιλαμβάνεστε δεν είναι καθημερινή μου απασχόληση, αλλά με σταδιακή δουλειά, γιατί δεν μπορούσε να γίνει αλλιώς, συγκεντρώθηκαν στοιχεία και ένα προϊόν δουλειάς τουλάχιστον 4-5 χρόνων κάποια στιγμή συγκεντρώθηκε και εκδόθηκε αυτός ο οδηγός.

ΠτΘ: Πώς καταφέρνετε και ζείτε με την πόλη; Όποιος καινούργιος δρόμος ανοίγει τον μαθαίνετε. Όποιο καινούργιο τετράγωνο υπάρχει στο χάρτη της πόλεως και προστίθεται, το μαθαίνετε. Από πού προέκυψε αυτή η αγάπη σας; Μήπως εξαιτίας της σπουδής σας στη Χωροταξία;

Κ.Κ.: Αυτό σίγουρα δεν είναι άσχετο, αλλά πιστεύω ότι ίσως είναι και έμφυτο. Όταν επισκέπτομαι μια πόλη του εξωτερικού, πριν φτάσω σε αυτή παίρνω κάποιον αξιόπιστο οδηγό, διαβάζω πληροφορίες για την πόλη και στη συνέχεια μελετώ το χάρτη, με αποτέλεσμα όταν φτάνω στην πόλη να μπορώ και κυκλοφορώ σαν να έχω ξαναπάει. Έχω μια «ευχέρεια» προσανατολισμού και μάλιστα ήταν εντυπωσιακό, όταν για πρώτη φορά το 1992 με το Τεχνικό Επιμελητήριο επισκεφθήκαμε το Παρίσι τη δεύτερη μέρα, έφτασα στο σημείο να κάνω τον ξεναγό στους συναδέλφους οι οποίοι δεν πίστευαν ότι ήταν η πρώτη φορά που πήγαινα στο Παρίσι.

Βέβαια, από τις σπουδές μου απορρέει κατ’ αρχήν η ευχέρεια της αίσθησης του χώρου και των αποστάσεων. Αυτό είναι πολύ σημαντικό. Από εκεί και πέρα υπάρχει και η αίσθηση του προσανατολισμού. Για να επανέλθουμε στα της Κομοτηνής, πρέπει να ξέρουμε ότι η πόλη της Κομοτηνής είχε ένα σχέδιο ρυμοτομικό από το 1933, το οποίο δεν είχε εν πολλοίς εφαρμοστεί παρά μόνο στις προσφυγικές συνοικίες. Σε όλη την υπόλοιπη πόλη, στον παλαιό δηλαδή πολεοδομικό ιστό, υπήρχαν προβλεπόμενες διανοίξεις, προβλεπόμενοι δρόμοι, αλλά δεν υπήρχε η υπάρχουσα κατάσταση, η οποία υπήρχε μόνο σε αεροφωτογραφίες που είχαν ανασχεδιαστεί και ήταν της δεκαετίας του ΄60 ή του ΄70. Επομένως, έλειπαν πάρα πολλά κομμάτια της πόλης. Για πρώτη φορά αποφασίσαμε να παντρέψουμε αυτά τα δυο, δηλαδή να ενοποιήσουμε το χάρτη το ρυμοτομικό, που επαναλαμβάνω είναι η προβλεπόμενη πόλη, και την αεροφωτογραφία και να δημιουργήσουμε ένα χάρτη πραγματικής πόλης στις αρχές της δεκαετίας του ’90, με την έκδοση του πρώτου χάρτη το 1994 από το Δήμο Κομοτηνής τότε, όταν ήμουν αντιδήμαρχος Τεχνικών με τους συνεργάτες μου, τους υπαλλήλους της τότε Δημοτικής Αστυνομίας. Με πολλή δουλειά και με τα τότε πρωτόγονα μέσα φτιάξαμε τον πρώτο χάρτη της Κομοτηνής και στη συνέχεια τον οδηγό των δρόμων, οι οποίοι δεν ήταν περισσότεροι από 330. Ο οδηγός δεν ήταν τίποτε άλλο από περιγραφή της θέσης του δρόμου ούτως ώστε ένας που δεν είχε την ευχέρεια να βρει το δρόμο με το σύστημα κανάβου, με τους σταυρούς δηλαδή, να μπορεί διαβάζοντας την περιγραφή να καταλάβει πού βρίσκεται ο δρόμος αυτός. Να σημειώσω ότι ο χάρτης αυτός δεν μπορούσε να βελτιωθεί γιατί έγινε σχεδιαστικά, με το χέρι, με μελάνι και με το σύστημα της τετραχρωμίας, δηλαδή ο χάρτης είχε τέσσερα χρώματα, έγινε ένα σχέδιο με το ένα χρώμα, ένα σχέδιο με το άλλο χρώμα, τέσσερις χάρτες δηλαδή οι οποίοι τυπώθηκαν ο ένας πάνω στον άλλο και εκδόθηκε ο χάρτης που οι περισσότεροι ξέρουν και ακόμη τον χρησιμοποιούν. Η δυσκολία η μεγάλη ήταν να μεταφερθεί αυτό το υλικό σε ψηφιακή μορφή, να περάσει δηλαδή στον υπολογιστή. Αυτό απαιτούσε μήνες δουλειάς, την οποία έκαναν οι συνεργάτες μου με τη βοήθεια κάποιων φοιτητριών και ήδη αρχιτεκτόνων μηχανικών από την Ξάνθη. Βέβαια, αυτή ήταν η αρχή, η μαγιά αυτής της ιστορίας. Από το 1994 μέχρι σήμερα έχουν περάσει δώδεκα χρόνια, έγιναν στην Κομοτηνή επεκτάσεις, είτε νόμιμες είτε παράνομες, έγινε η Εκτενεπόλ, και επίσης, όπως όλοι γνωρίζουμε, μέσα στη δεκαετία του ’90 έγιναν δεκάδες έως εκατοντάδες διανοίξεις. Επομένως, είχαμε λίγο πολύ την εφαρμογή του ρυμοτομικού σχεδίου, όχι βέβαια στην ολότητά της και τη δημιουργία μιας νέας κατάστασης, μιας νέας πραγματικότητας. Επίσης, οι χάρτες που κυκλοφορούσαν στο εμπόριο από εκδοτικούς οίκους της Αθήνας ήταν μάλλον προχειρογραφήματα με πάρα πολλές ανακρίβειες, ήταν κυρίως βασισμένοι στο ρυμοτομικό σχέδιο, έδειχναν δρόμους που δεν υπήρχαν, που δεν είχαν διανοιχτεί και έτσι ένα πολίτης που έπαιρνε το χάρτη, για να μπορέσει να κυκλοφορήσει στην πόλη δεν έβρισκε δρόμους και διευθύνσεις και κατάλαβα ότι η δουλειά που έκανα έπρεπε σιγά-σιγά να γίνει και κτήμα του κόσμου, να μπορεί δηλαδή ένας πολίτης, έχοντας ένα χάρτη στα χέρια του, να μπορεί αξιόπιστα να κινηθεί στην πόλη. Έτσι σιγά-σιγά αρχίσαμε με τους συνεργάτες μου στο γραφείο να διαμορφώνουμε αυτό το χάρτη και να τον δώσουμε τελικά στο τυπογραφείο σας με τους πολύ άξιους συνεργάτες σας και να προκύψει το αποτέλεσμα που έχουμε στα χέρια μας. Επί πλέον, αυτός ο χάρτης δίνει και σημαντικές πληροφορίες για έναν επισκέπτη, για έναν τουρίστα.

ΠτΘ: Εκτός από τις οδούς ο οδηγός έχει και έναν άλλο ρόλο. Δείχνει τελικά την ταυτότητα της πόλης σε σχέση με την ιστορία της, σε σχέση με τα πρόσωπα που επέλεξε να ονοματίσει τους δρόμους. Εξάλλου, θυμάστε ότι στα παλαιότερα χρόνια οι άνθρωποι που δεν είχαν τη δυνατότητα να πάνε στο σχολείο μάθαιναν πάρα πολλά πράγματα από τις οδούς. Ετούτο είναι μια μαρτυρία του Χρόνη του Μίσιου, οι πρώτοι μεταπολεμικοί Έλληνες από τις ταμπέλες έμαθαν γράμματα και ιστορία…

Κ.Κ.: Σας αποκαλύπτω ότι ετοιμάζω και κάτι ακόμα. Δεν ξέρω αν θα είναι έτοιμο μέσα στο 2006, ίσως είναι λίγο αργότερα. Ετοιμάζω λοιπόν μια προσέγγιση της ονοματολογίας των οδών και πλατειών της πόλης της Κομοτηνής μέσα στο χρόνο. Δηλαδή θα προσπαθήσω να δω πώς η τότε τοπική εξουσία ονομάτιζε τους δρόμους της πόλης. Δεν είναι τυχαίο ότι το 1920 η πρώτη ελληνική δημοτική αρχή ονόμασε τους δρόμους με κάποια ονόματα, δεν είναι τυχαίο το τι έγινε στην περίοδο της μεταξικής δικτατορίας, δεν είναι τυχαίο το τι έγινε αμέσως μετά τον πόλεμο…

ΠτΘ: Αυτή είναι μια πάρα πολύ ενδιαφέρουσα δουλειά…

Κ.Κ.: Έχω ήδη αρχίσει να τη δουλεύω εδώ και αρκετά χρόνια. Επίσης, δεν είναι τυχαίο ότι μετά το 1990, όταν οι δημοτικές εκλογές κερδίσθηκαν από το σχήμα του Γιώργου του Παπαδριέλλη, που συμμετείχα κι εγώ, για πρώτη φορά η Κομοτηνή απέκτησε ονόματα οδών από προσωπικότητες της ευρύτερης αριστεράς, όχι τυχαία βέβαια. Μπήκαν ονόματα ανθρώπων της Αριστεράς που προσέφεραν στο έθνος και πάντα αυτό ήταν το κριτήριο και από το Δημοτικό Συμβούλιο και από τον αείμνηστο το Γιώργο τον Παπαδριέλλη. Δεν ήθελε να μπαίνει ένα όνομα αριστερού μόνο επειδή ήταν αριστερός, αλλά το όνομα ενός αριστερού ο οποίος είχε προσφέρει υπηρεσίες στο έθνος.

ΠτΘ: Στο πόνημα που ετοιμάζετε, φαντάζομαι ότι θα υπάρχει και η ιστορία της κεντρικής πλατείας της Κομοτηνής σε σχέση με τις ονομασίες της, Βασιλείου Βουλγαροκτόνου, Βασιλέως Παύλου, Βασιλέως Κωνσταντίνου και πλέον Ειρήνης…

Κ.Κ.: Αυτό ετοιμάζεται, αλλά είναι σοβαρή υπόθεση, υπάρχει πολλή δουλειά χαρτογραφίας. Υπάρχουν ονόματα δρόμων που οι σημερινοί Κομοτηναίοι τα αγνοούν. Για παράδειγμα η οδός Παναγή Τσαλδάρη, η οποία από το Στάδιο πηγαίνει στο Σταθμό λεγόταν παλιά οδός Λόιντ Τζόρτζ. Είναι πολύ σημαντικό να μάθει ο Κομοτηναίος ποιος ήταν ο Λόιντ Τζόρτζ, ποιος ήταν ο ρόλος του και γιατί στη συγκεκριμένη χρονική στιγμή της τοπικής ιστορίας αποφασίστηκε να τιμηθεί αυτός ο άγγλος πολιτικός, ο οποίος ήταν γνωστός φιλέλληνας, και δικαίως ονομάστηκε έτσι ο δρόμος, ο οποίος δυστυχώς βέβαια μετονομάσθηκε. Εγώ είμαι κατά της αλλαγής, της αφαίρεσης ονομάτων, διότι τα ονόματα των οδών ταυτίζονται με την ιστορία της πόλης. Είμαι αντίθετος ακόμη και με την κατάργηση ονομάτων βασιλέων, διότι και οι βασιλείς είναι κομμάτι της ελληνικής ιστορίας.

ΠτΘ: Σαφώς και δεν μπορούμε να εξαφανίσουμε ούτε να αλλοιώσουμε την ιστορία…

Κ.Κ.: Οι Κομοτηναίοι άρχισαν λίγο να ευαισθητοποιούνται με τους δρόμους όταν υλοποιήθηκε μία, να μου επιτραπεί να πω, δική μου πρωτοβουλία, από το 1992, να τοποθετείται κάτω από τα ονόματα των δρόμων η περιγραφή, ποιο ήταν το τιμώμενο πρόσωπο ή η τιμώμενη τοποθεσία, και για ποιο λόγο αυτό το πρόσωπο γίνεται δρόμος και τιμάται. Αυτό βέβαια οφείλω να πω ότι δεν ήταν ακριβώς δική μου ιδέα, ήταν κάτι το οποίο είχα δει στα φοιτητικά μου χρόνια στην Πάντοβα της Ιταλίας. Το μετέφερα λοιπόν στις πινακίδες των οδών της Κομοτηνής και πλέον οι περαστικοί, οι πολίτες έβλεπαν ποιος ήταν αυτός ο οποίος σήμερα έχει το όνομα αυτού του δρόμου.

ΠτΘ: Κλείνοντας κ. Κατσιμίγα και αφού σας ευχαριστήσουμε για την κουβέντα, η οποία αφορούσε στον οδηγό οδών και πλατειών της πόλεως της Κομοτηνής και το γεωγραφικό τουριστικό χάρτη που εκπονήσατε και είναι ήδη στα βιβλιοπωλεία της πόλεως, να αναφέρουμε ότι ο οδηγός είναι χρήσιμος για ποιους;

Κ.Κ.: Ο χάρτης ο οποίος υπάρχει μέσα στον οδηγό κι ο οποίος είναι ο ίδιος ο χάρτης που έχει κυκλοφορήσει και μεμονωμένα, είναι λίγο βελτιωμένος, έχουν γίνει κάποιες διορθώσεις και διορθώσεις θα γίνονται πάντα. Απευθύνεται λοιπόν αυτός ο οδηγός σε ένα ευρύτερο κοινό. Δεν απευθύνεται μόνο σε έναν τουρίστα ή επισκέπτη της πόλης. Απευθύνεται κατ’ αρχήν θα έλεγα στις αρχές, οι οποίες θα πρέπει να γνωρίζουν τις διευθύνσεις των πολιτών και πόσο εύκολα θα προσεγγίσουν κάποια διεύθυνση που θέλουν. Είναι χρήσιμος στις υπηρεσίες άμεσης επέμβασης όπως είναι το ΕΚΑΒ, όπως είναι η Πυροσβεστική Υπηρεσία, το Αστυνομικό Τμήμα το οποίο πρέπει να κάνει επιδόσεις, τους δικαστικούς επιμελητές οι οποίοι επίσης κάνουν συνεχείς επιδόσεις, σε όλους τους επαγγελματίες που κάνουν παραδόσεις εμπορευμάτων και προϊόντων κατ’ οίκον, αρχίζοντας από τις πιτσαρίες και τα άλλα καταστήματα που μεταφέρουν φαγητό, μέχρι και επιχειρήσεις οικοδομικών υλικών. Είναι χρήσιμο εργαλείο σε όλες τις επιχειρήσεις που παραδίδουν προϊόντα, εταιρείες μεταφορών, οδηγών ταξί. Είναι 500 δρόμοι, είναι αδύνατο να τους ξέρουν όλοι όλους. Και, ξέρετε, στην Κομοτηνή ακόμα δεν έχει γίνει εμπέδωση ότι μια πόλη μπορεί να λειτουργήσει με τα ονόματα των δρόμων της. Αν ακούσετε ακόμα και έμπειρους Κομοτηναίους θα μιλήσουν περιγραφικά.

ΠτΘ: κ. Κατσιμίγα, σας ευχαριστούμε πολύ.

Κ.Κ.: Κι εγώ σας ευχαριστώ.

Τ.Β.-Α.Π.

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.