«Οταν γραφεις ενα βιβλιο, ζεις ενα παραμυθι»

Συγγραφέας, κριτικός, φιλόλογος, σύζυγος, μητέρα. Έγραψε και γράφει διηγήματα, παιδικά βιβλία, μυθιστορήματα, σχολικά εγχειρίδια… Συνεργάτης του περιοδικού «Δένδρο» αλλά και κριτικός στην εφημερίδα «Καθημερινή»

Ο λόγος για την Νένα Κοκκινάκη που βρέθηκε στην πόλη μας προσκεκλημένη σε εκδήλωση που οργάνωσε ο Σύνδεσμος Φιλολόγων Ν. Ροδόπης. Η επίσκεψή της μας έδωσε την ευκαιρία να μιλήσουμε μαζί της για τη δουλειά της, για το έργο της και να ακούσουμε ενδιαφέρουσες απόψεις για το χώρο του βιβλίου.

Νένα Κοκκινάκη, όμως…

ΠτΘ: Πόσα χρόνια κ. Κοκκινάκη κρατά η ενασχόλησή σας με τη συγγραφή;

Ν.Κ: Γράφω από πολύ μικρή ηλικία, από τότε που ήμουν μαθήτρια, γιατί θεωρούσα ότι στο γραπτό λόγο ήμουν ικανότερη ή ίσως γιατί έβρισκα στοιχεία που δεν βρίσκονται στον προφορικό λόγο. Μάλιστα, στο Αρσάκειο που φοιτούσα εκδίδαμε ένα περιοδικό που τιτλοφορούνταν «Πολύμνια» στο οποίο έγραφα πάρα πολλά κείμενα.

Η επίσημη παρουσία μου στα γράμματα έγινε το 1990 με το πεζογράφημα «Η χάρτινη γυναίκα» από τις εκδόσεις «Δόμος». Στη συνέχεια, πάντα σε συνεργασία με το συγκεκριμένο εκδοτικό οίκο, εκδόθηκαν άλλα τρία βιβλία μου, καθώς και το πρώτο μου μυθιστόρημα «Ο άνθρωπος της κλειστής πόρτας». Επειδή, όμως, είμαι φιλόλογος και η ενασχόλησή μου είναι μοιρασμένη μεταξύ λογοτεχνίας και φιλολογίας και επειδή μου αρέσει πολύ να γράφω κριτικά κείμενα,- κάτι που δεν είναι τόσο απλό γιατί πρέπει να ξέρεις ορισμένα πράγματα που θα σε βοηθήσουν να κρίνεις το κείμενο, που θα σε βοηθήσουν να το κατατάξεις,- ασχολήθηκα και με το συγκεκριμένο είδος, την κριτική. Αυτό, φυσικά, άργησε να γίνει γιατί χρειάζεται μεγάλη προετοιμασία, ήταν και το διδακτορικό στη μέση που αφορούσε στον Καραγάτση και το οποίο ολοκληρώθηκε το 1994. Στη συνέχεια ασχολήθηκα, και συνεχίζω να ασχολούμαι, με πάρα πολλές μελέτες και έχω εκδώσει περίπου δέκα κριτικές μελέτες για τη λογοτεχνία. Ασχολήθηκα επίσης, αλλά σε περιορισμένο βαθμό, με την ξένη πεζογραφία,- μαζί με δύο άλλες συναδέλφισες έχουμε εκδώσει από τις εκδόσεις «Καστανιώτη» ένα βιβλίο για την ευρωπαϊκή λογοτεχνία, το οποίο διδάσκεται στα σχολεία σαν μάθημα επιλογής, αλλά δεν είχε καλή τύχη. Με αυτό θέλω να πω ότι τα παιδιά προτιμούν να πάρουν ως μάθημα επιλογής ξένη γλώσσα ή υπολογιστές παρά ευρωπαϊκή λογοτεχνία, γιατί σε αυτά τα μαθήματα ο βαθμός είναι περισσότερο προσιτός.

Πτθ: Πιστεύετε ότι θα πρέπει να υπάρξουν ιδιαίτερες συνθήκες για ν’ ασχοληθεί κάποιος με τη συγγραφή;

Ν.Κ.:Στη δική μου περίπτωση δεν συμβαίνει αυτό γιατί οι ενασχολήσεις είναι πολλές και οι υποχρεώσεις επίσης. Κατ’ αρχάς, είμαι μητέρα έχω δύο παιδιά και μάλιστα μεγάλα, -η κόρη μου που είναι φιλόλογος παντρεύτηκε πρόσφατα και ο γιος μου είναι τριτοετής φοιτητής στη Νομική Αθηνών. Έχω, λοιπόν, μία υποχρέωση παρουσίας μέσα σ’ ένα σπίτι που πρέπει να σταθεί. Στη συνέχεια, έρχεται το επάγγελμά μου, το οποίο απαιτεί χρόνο ενασχόλησης. Τώρα, βέβαια, είμαι σύμβουλος, αλλά μέχρι το 1998 ήμουν μαχόμενη καθηγήτρια στα σχολεία. Παράλληλα, διδάσκω και στο Πανεπιστήμιο, κάνω μαθήματα εξομοίωσης στους δασκάλους που αναβαθμίζουν το πτυχίο της Ακαδημίας και παίρνουν το πτυχίο του Παιδαγωγικού Τμήματος του Πανεπιστημίου Αθηνών, οπότε μπορεί να πει κανείς ότι δεν υπάρχει χρόνος. Εγώ, βέβαια τον βρίσκω, γιατί αυτός ο χρόνος είναι η χαρά μου, η διασκέδασή μου. Μου αρέσει να γράφω και έρχονται τα πράγματα ξαφνικά. Για παράδειγμα, ο “Σωκράτης” ήταν μία ξαφνική έμπνευση- ιδέα που μου την έδωσε η κ. Παπαδημητρίου των εκδόσεων «Άγκυρα». Σε κάποια στιγμή, λοιπόν, η κ. Παπαδημητρίου μου είπε ότι θα ήταν ωραίο να είχαμε μιά σειρά βιβλίων για προσωπικότητες της αρχαιότητας, κάτι που εγώ πάντα ήθελα να κάνω. Έγραψα λοιπόν το “Σωκράτη” και σε έξι μήνες θα κυκλοφορήσει και ο “Αλκιβιάδης”. Να τονίσω, ότι δεν πρόκειται για ιστορικά μυθιστορήματα, αλλά για ιστορική προσέγγιση σε πρόσωπα που καθρεπτίζουν μια περίοδο, δοσμένη με απλό τρόπο και με βάση στοιχεία από αρχαίους συγγραφείς όπως τον Ξενοφώντα και τον Πλάτωνα.

ΠτΘ: Θα ασχοληθείτε και με άλλες προσωπικότητες της αρχαιότητας;

ΝΚ: Μετά τον Αλκιβιάδη θα ήθελα να ασχοληθώ με το Θουκυδίδη, γιατί μου αρέσει πολύ, αλλά τον αφήνω για μετά. Θέλω να ασχοληθώ με τον Πλάτωνα και τον Αριστοτέλη, ειδικά με τον Αριστοτέλη, ο οποίος μπήκε πρόσφατα στα σχολεία. Θεωρώ ότι αυτό είναι από τις πιο σημαντικές στιγμές της εκπαίδευσης. Ξέρετε, είναι πάρα πολύ ωραίο τα παιδιά του γυμνασίου να γνωρίζουν για τον Αριστοτέλη και να διαβάζουν και το κείμενό του. Προς το παρόν, όμως, έχω γράψει τα βιβλία «Σωκράτης, ο δάσκαλος των αιώνων» και «Αλκιβιάδης, ο φιλόδοξος πρωταγωνιστής».

ΠτΘ: Η συγγραφή είναι ένας δρόμος μοναχικός;

Ν.Κ.: Ναι, είναι μοναχικός. Εγώ δίνω αυτά που πρέπει και στην υπηρεσία και στα παιδιά αλλά όταν αποφασίσω να μείνω μόνη μου θέλω αυτό να γίνει και να μη με ενοχλεί κανένας. Για αυτό ίσως και κάποιες φορές γίνομαι και κακιά.

ΠτΘ: Ίσως για αυτό μιλάμε και για την τρέλα του δημιουργού…

Ν.Κ.: Ναι, γιατί αυτό μπορεί να συμβεί σε απίθανες ώρες, δεν έχει ώρα η συγγραφή. Το πρόγραμμά μου είναι πολύ φορτωμένο και πολλές φορές δεν προλαβαίνω να γράψω την ώρα που θέλω, αλλά οι ιδέες μένουν στο μυαλό μου και μετουσιώνονται αργότερα -ίσως και μήνες. Βέβαια, κρατώ κάποιες πολύ μικρές σημειώσεις που με πηγαίνουν στο σημείο που θέλω να φτάσω. Ίσως όταν μεγαλώσουμε και ζήσουμε και πάρουμε και κάποια σύνταξη που θα μας επιτρέπει να έχουμε και περισσότερο χρόνο, να είναι πιο εύκολα.

ΠτΘ: Διαβάζετε τις κριτικές που γράφουν οι άλλοι για τα βιβλία σας;

Ν.Κ.: Φυσικά και τις διαβάζω και όσες δεν διαβάζω μου τις λένε οι φίλοι. Είναι το πιο ωραίο κομμάτι, με την έννοια της διδαχής, γιατί εγώ την κριτική τη θεωρώ διδακτική.

ΠτΘ: Υπάρχουν ώρες τεμπελιάς;

Ν.Κ.: Νομίζω όχι. Είναι σαν να ζεις ένα παραμύθι ειδικά όταν ξεκινάς να γράφεις ένα βιβλίο μπαίνεις μέσα στο χώρο του παραμυθιού και δύσκολα βγαίνεις.

ΠτΘ: Ασχολείσθε επίσης, με την κριτική με την έρευνα. Τελικά, μ’ όλα αυτά που ασχολείσθε τι σας αρέσει περισσότερο;

Ν.Κ.: Το να γράφω παιδικά βιβλία. Τρελαίνομαι, μου αρέσει πάρα πολύ αλλά δεν το προγραμματίζω ποτέ. Είναι το πάρεργο το οποίο όμως είναι πολύ ωραίο.

ΠτΘ: Θα μπορούσε κάποιος να ζήσει μόνο από τη λογοτεχνία;

Ν.Κ.: Φυσικά. Βέβαια δεν είναι πολύ εύκολο και από ό,τι ξέρουμε μόνο ο Ξενόπουλος ζούσε από τη γραφίδα του αλλά αυτό τον έβλαψε. Ο Ξενόπουλος έλεγε «nulla dies sine linea» δηλαδή καμιά μέρα χωρίς γραμμή, αλλά πολλά έργα του δεν ήταν ποιοτικά. Προτιμώ για παράδειγμα τον Ελύτη, ο οποίος δεν έχει δώσει τίποτα λάθος, όλα στο έργο του είναι προσεγμένα, ώς και το διάστημα που υπάρχει στο στίχο, ώς και η τελευταία γραμμή. Αυτό είναι σπουδαίο για ένα συγγραφέα να μπορεί να το κάνει. Και για να το κάνεις, δεν πρέπει να βιάζεσαι και να τρέχεις.

ΠτΘ: Πώς βλέπετε το γεγονός της κυκλοφορίας πολλών τίτλων βιβλίων;

Ν.Κ.: Δυστυχώς κυκλοφορούν πολλοί τίτλοι. Και το κακό το έχουν ξεκινήσεις οι εκδότες, οι οποίοι για παράδειγμα στην περίπτωση του παιδικού βιβλίου, όταν είδαν ότι είχε ζήτηση δέχτηκαν να εκδώσουν οποιαδήποτε βιβλία χωρίς να τα προσέξουν καλά. Επίσης, εκείνο που δεν μου αρέσει είναι η εμπορευματοποίηση του βιβλίου και συγκεκριμένα αυτών με κοινωνικό περιεχόμενο, όπως για παράδειγμα τα βιβλία τα σχετικά με τα ναρκωτικά τα οποία κυκλοφορούν σε εκατοντάδες. Εκδοτικός οίκος, δεν θέλω να αναφέρω το όνομά του κυκλοφόρησε βιβλίο έχοντας στο εξώφυλλο τη λέξη πένθος. Σαφώς υπάρχουν παιδιά που αντιμετωπίζουν το θέμα του θανάτου αλλά δεν πιστεύω ότι κάποιος γονέας θα πάρει το συγκεκριμένο βιβλίο. Ελπίζω στη φροντίδα του Υπουργείου Πολιτισμού αλλά και του ΕΚΕΒΙ. Έχουμε πολύ καλούς συγγραφείς αλλά χάνονται στην πληθώρα των ονομάτων. Πρέπει λοιπόν να μείνουν αυτοί που γράφουν καλύτερα. Και θα μείνουν δεν γίνεται διαφορετικά.

ΠτΘ: Είναι πραγματικός ο αριθμός αντιτύπων που διαβάζουμε;

Ν.Κ.: Δεν έχω λόγους να πιστεύω ότι δεν είναι. Βέβαια μία έκδοση συνήθως έχει 2000 αντίτυπα. Υπάρχουν πολλά βιβλία που κυκλοφορούν σε πολλά αντίτυπα αλλά θέλω να ξέρω πόσα μένουν. Ως αναγνώστες και συγκεκριμένα θα μιλήσω για τον εαυτό μου, που από μικρή διάβαζα πολλά βιβλία, μου έχουν μείνει στη μνήμη λίγα και αυτό οφείλεται σε πολλούς λόγους. Πρώτα – πρώτα, το στυλ και το ύφος του συγγραφέα πρέπει να έχει κάτι το ιδιαίτερο, διαφορετικά δεν μένει στη μνήμη. Ακολουθεί η αναγνωσιμότητα, που οφείλεται σε πολλούς λόγους, καθώς και η επικαιρότητα. Πριν από την επικαιρότητα θα μπορούσαμε να θέσουμε, ως παράμετρο, το ενδιαφέρον του ανθρώπου για ένα συγκεκριμένο θέμα. Υπάρχουν αναγνώστες, στους οποίους ανήκω και εγώ, που διαβάζουν μανιωδώς, για παράδειγμα, τα campus novelis, μυθιστορήματα που είναι σε πανεπιστημιακό χώρο και απομυθοποιούν την έννοια του πανεπιστημιακού και είναι πολύ ενδιαφέροντα αλλά κυκλοφορούν περισσότερο σε Αγγλία και Αμερική. Υπάρχουν άνθρωποι που έχουν αξιοποιήσει το αστυνομικό μυθιστόρημα στην Ελλάδα. Θεωρώ ότι υπάρχουν πολύ καλά τέτοια βιβλία. Μάλιστα, ένας καθηγητής στη Θεσσαλονίκη ο Μαρτινίδης, έχει δώσει τι δικό του στίγμα στο χώρο του συγκεκριμένου βιβλίου. Θα έλεγα ότι είναι θέμα θεματικού ενδιαφέροντος. Μετά, ρόλο παίζει το ύφος, το στυλ του συγγραφέα. Θεωρώ δε, ότι το ίδιο συμβαίνει και με την ποίηση, η οποία δεν πάει καλά.

ΠτΘ: Η ποίηση θα μπορούσαμε να πούμε ότι πάντα δεν πήγαινε ποτέ καλά. Τι πιστεύετε ότι φταίει για αυτό;

ΝΚ: Ένας εκδότης δεν βγάζει ποίηση αν δεν πληρωθεί. Εξαίρεση αποτελεί η Κική Δημουλά, την οποία θεωρώ από τις πιο σεμνές παρουσίες στην ελληνική λογοτεχνία και χαίρομαι αφάνταστα για την αναγνωσιμότητα που έχει το έργο της. Θεωρώ, ότι είναι ένας άνθρωπος ταλαντούχος και ότι το ταλέντο της επεβλήθη μόνο του, δεν έκανε κινήσεις η ίδια για να επιβληθεί. Υπάρχουν όμως και νέοι ποιητές που έχουν ταλέντο. Απλά δεν πρέπει να απελπίζονται και να συνεχίζουν αυτό που κάνουν. Υπάρχουν κάποιοι που πέρασαν σαν κομήτες και εξαφανίσθηκαν και είναι καλοί ποιητές. Εξαφανίσθηκαν γιατί δεν επέμεναν.

ΠτΘ: Υπονοείτε ότι και οι δημόσιες σχέσεις παίζουν ρόλο στην καθιέρωση ενός συγγραφέα ή ενός ποιητή;

Ν.Κ: Συνήθως, ναι, και ορισμένοι τις καλλιεργούν. Δεν μπορώ, όμως να καταλάβω -και είναι κάτι που με προβληματίζει- πώς συνδυάζεται η μοναχικότητα του συγγραφέα με τις δημόσιες σχέσεις. Βέβαια ορισμένα πράγματα γίνονται αναγκαστικά, γιατί όταν σε καλούν για παράδειγμα δεν μπορείς να μην πας. Αυτό όμως έχει αρχίσει και με κουράζει. Θέλω να μείνω μόνη και μ’ αρέσει η μοναξιά.

ΠτΘ: Συνεργάζεστε και με το περιοδικό «Δένδρο», γράφετε και κριτική στην εφημερίδα «Καθημερινή». Τι από τα δύο προτιμάτε;

Ν.Κ.: Μου αρέσει η εφημερίδα. Αγαπώ ιδιαίτερα να γράφω στην Καθημερινή και προσέχω την κριτική που τους δίνω Βέβαια στο «Δένδρο» κάνω μικρές βιβλιοπαρουσιάσεις και, βεβαίως, συνεργάζομαι και στα αφιερώματα, όπως στο τελευταίο αφιέρωμα, που αφορούσε στις λογοτεχνικές έριδες, ανέλυσα το θέμα που δημιουργήθηκε με το Σπύρο Μελά και τον Θεοτοκά, ο οποίος τότε είχε γράψει ένα πολύ ωραίο κείμενο στα πολιτικά κείμενά του «Η περίπτωση Σπύρου Μελά».

ΠτΘ: Να μας μιλήσετε όμως και για την άλλη σας ιδιότητα, αυτή της φιλολόγου. Γράφετε ιστορία Νεοελληνικής Λογοτεχνίας η οποία και θα διδάσκεται σε σχολεία;

Ν.Κ: Εδώ και πολλά χρόνια ονειρευόμουν και ήθελα να ασχοληθώ με την Ιστορία της Νεοελληνικής Λογοτεχνίας, η οποία θεωρώ ότι πρέπει απαραίτητα να διδάσκεται στα σχολεία και μάλιστα, κατά τη γνώμη μου από εκεί πρέπει να ξεκινά το μάθημα των Νέων Ελληνικών. Με το νέο πρόγραμμα του Παιδαγωγικού θα γίνει αυτό ένα βιβλίο αναφοράς για τις τρεις τάξεις του γυμνασίου και έτσι τα παιδιά θα έχουν μπροστά τους ένα πανόραμα της νεοελληνικής λογοτεχνίας, το οποίο είναι πολύ εκτενές, αφού ξεκινά από τον 10ο αιώνα, από το Βασίλειο Διγενή Ακρίτα και φθάνει στις μέρες μας. Θεωρώ ότι θα είναι καλό για τα παιδιά και για το δάσκαλο, ακόμα, διότι και ο φιλόλογος, όταν έχει ένα τέτοιο βιβλίο αναφοράς, διευκολύνεται στο έργο του. Χαίρομαι που μου δόθηκε η ευκαιρία μαζί με άλλους συναδέλφους να δημιουργήσουμε μία ομάδα εργασίας και να δουλέψουμε πάνω σε αυτό.

ΠτΘ: κ. Κοκκινάκη, σας ευχαριστούμε πολύ.

Ν.Κ.: Κι εγώ σας ευχαριστώ.

Α.Π.

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.