Οταν δυο νεοι κοσμοι… συναντιουνται

Από τις εκδόσεις «Πόλις», σε μετάφραση Ρίκας Μπενβενίστε και επιμέλεια Άννας Μαραγκάκη, κυκλοφορεί το βιβλίο «Λεονάρντο & Μακιαβέλι» του Patrick Boucheron.
 
Δραματικό χώρο του έργου αποτελεί το Ουρμπίνο, και πιο συγκεκριμένα το δουκικό ανάκτορο, ενώ ο δραματικός χρόνος, ο χρόνος κατά τον οποίο εκτυλίσσονται  τα γεγονότα είναι ο 16ος αιώνας. Είναι λοιπόν Ιούνιος του 1502, η ταραγμένη εκείνη περίοδος κατά την οποία οι πρωταγωνιστές μας συνειδητοποιούν πως δεν ωφελεί σε τίποτα να παραμένουν προσκολλημένοι στους «παλιούς τρόπους του πράττειν», αφού οι σταθερές, οι κανόνες και τα σημεία αναφοράς έχουν εκλείψει, όπως επισημαίνει ο ένας εκ των τριών κεντρικών φυσιογνωμιών που θα μας απασχολήσουν.
 
Σε αυτό το βιβλίο-θησαυρό (238 σελίδων), που αφορά το μεγαλειώδες έργο και τους παράλληλους βίους δυο σπουδαίων προσωπικοτήτων, ο κορυφαίος και σε παγκόσμια κλίμακα βραβευμένος Patrick Boucheron εκφράζει για ακόμη μια φορά τη βαθύτατη και ειλικρινή του αγάπη για την επιστήμη της ιστορίας, στην οποία και εντρυφά, μελετώντας όλες τις εξελίξεις ―κυρίως σε ιταλικό έδαφος― των ταραγμένων και γεμάτων αστάθεια χρόνων του 15ου και 16ου αι., που με τη σειρά τους μετέβαλαν το κοινωνικό-πολιτικό γίγνεσθαι της εποχής.

Η μοιραία συγγραφική συνάντηση μεταξύ δύο γιγάντων

 
Τρεις ισχυροί άνδρες διασταυρώνονται και χωρίς καμία αμφιβολία συνομιλούν και ανταλλάσσουν οράματα και εν μέρει κοινές φιλοδοξίες. Το γεγονός αυτό γίνεται φυσικά κατανοητό, αφού γνωρίζουμε τα μετέπειτα κείμενα και πράξεις τους, μιας και τίποτα ή σχεδόν τίποτα δεν μαρτυρά ότι οι δύο βασικοί πρωταγωνιστές έχουν συναντηθεί.
 
Το όνομα του πρώτου Νικολό Μακιαβέλι. Ένας άνδρας τριάντα δύο ετών, που βρίσκεται στο Ουρμπίνο ως παρατηρητής, απεσταλμένος της Σινιορίας  της Φλωρεντίας για να εκτιμήσει τους κινδύνους αλλά και τις τυχόν ευκαιρίες της «νέας εποχής». Παθιασμένος με τη λογοτεχνία και πάνω απ’ όλα φιλόδοξος ανυπομονεί να κάνει την είσοδό του στην πολιτική αρένα. Ο δεύτερος πρωταγωνιστής ακούει στο όνομα Λεονάρντο ντα Βίντσι. Ένας άνδρας ουμανιστής, μηχανικός και καλλιτέχνης, που ήδη σε ηλικία πενήντα ετών έχει αποκτήσει μεγάλη φήμη και έχει ασχοληθεί σχεδόν με όλους τους σύγχρονους επιστημονικούς κλάδους, ακολουθώντας έτσι το όνειρο του homo universalis, του καθολικού, συνολικού ανθρώπου.
 
Συνδετικός κρίκος της αλληλεπίδρασης-συνάντησης του συγγραφέα του περίφημου «Ηγεμόνα» Νικολό Μακιαβέλι και του ζωγράφου του «Μυστικού Δείπνου» Λεονάρντο ντα Βίντσι, αποτελεί ο Καίσαρας Βοργίας, ένας ισχυρός, νέος ―μόλις είκοσι επτά χρονών―, υπέρμετρα φιλόδοξος και τολμηρός άνδρας, ηγεμόνας της Κεντρικής Ιταλίας του οποίου ο πάταγος της φήμης αντηχεί σε ολόκληρη την Ιταλία. Ωστόσο, δεν υπάρχουν σαφείς ενδείξεις παρά μόνα εικασίες σχετικά με το πού ή το πότε (κάτω από ποιες συνθήκες) συναντήθηκαν οι ήρωες ή το τι ειπώθηκε μεταξύ τους. Το μόνο βέβαιο είναι πως η συμβολή και των δυο υπήρξε καθοριστική στα πεπραγμένα της εποχής και το όνομά τους χαραγμένο ανεξίτηλα για όλους τους υπόλοιπους αιώνες.
 

Ο Άνθρωπος με τα χαρτάκια

 
«Προφανώς το να σημειώνεις σε ηρεμεί, βάζει σε τάξη το πνεύμα, τη ζωή. Απομακρύνει τις σκιές».
 
Μία από τις φράσεις-βαθύτατες πεποιθήσεις του Λεονάρντο ντα Βίντσι, όπως αυτή εκφράζεται στο βιβλίο του Patrick Boucheron, στιγματίζει τη σκέψη. Ο σπουδαίος αναγεννησιακός καλλιτέχνης και συνάμα ουμανιστής ανήκε σε εκείνη την κατηγορία ανθρώπων που κρατούν ζωντανές τις σκέψεις τους μέσα από χαρτάκια, φτιάχνοντας καταλόγους και λίστες. Λίστες που διασώζουν μεγαλεπήβολα σχέδια και φιλοδοξίες αλλά ταυτόχρονα και όλες τις φαινομενικά ανούσιες και ασήμαντες λεπτομέρειες από το σκοτάδι της λήθης.
 
«Ανάμεσα σε βαθυστόχαστες φράσεις κατέγραφε τα έξοδα για το εργαστήρι και το σπίτι, τον ρουχισμό, ύφασμα για παντελόνια, 4 λίρες και 5 σόλδια, φόδρα 16 σόλδια, ράψιμο 8 σόλδια, σαλάι 8 σόλδια, δαχτυλίδι από ιάσπι, ζεφείρι αστερίας, 13 σόλδια, 11 σόλδια».
 
Μια τεχνική λοιπόν, ευρέως γνωστή στους περισσότερους καθημερινούς ανθρώπους η τεχνική του σπουδαίου καλλιτέχνη. Γνωστή σε όλους εκείνους που με αυτόν τον τρόπο, σημειώνοντας τις υποχρεώσεις και το πρόγραμμα της ημέρας προσπαθούν να καθορίσουν τα ακαθόριστα και να προβλέψουν τα απρόβλεπτα και ως ένα σημείο το καταφέρνουν! Σε όλα αυτά τα χαρτάκια και σε άλλες φυσικά σημειώσεις που έχουν διασωθεί, στήριξε ο μεγάλος ιστορικός τα λεγόμενά του σχετικά με τη συνάντηση των δυο αυτών ιδιοφυών προσωπικοτήτων.
 

Η ειρωνική ελαφρότητα και η «χαμένη» μάχη στο Ανγκιάρι

 
«Κατά τη διάρκεια μιας μάχης, που κράτησε τέσσερις ώρες, και μιας τόσο μεγάλης ήττας, δεν υπήρξε παρά μόνο ένα θύμα και αυτό δεν απεβίωσε από κάποιο ηρωικό τραύμα, αλλά επειδή πέφτοντας από το άλογο, ποδοπατήθηκε» περιγράφει μεταξύ άλλων ο Νικολό Μακιαβέλι αναφερόμενος στην εκστρατεία του Ανγκιάρι στην Ιστορία της Φλωρεντίας. Μια κωμική δόση παρωδίας αναμειγνύεται με την κεντρική ουσία, αυτήν της τραγωδίας. Ο περίφημος πίνακας της μάχης του Ανγκιάρι, έργο που ανατέθηκε στον κορυφαίο Λεονάρντο τον Οκτώβρη του 1503 και για τον οποίο γίνεται λόγος στο έργο, αποτελεί μυστήριο, καθώς τα ίχνη του χάθηκαν το 1563, όταν αποφασίστηκε η ανακαίνιση του κτηρίου στο οποίο φυλασσόταν.
 
Εν κατακλείδι, », το συγκεκριμένο έργο του Patrick Boucheron, ούτε ιστορικό αφήγημα ούτε σκέτο μυθιστόρημα, έρχεται να ισορροπήσει την αλήθεια με τη μυθοπλασία και να αποδώσει δυο γιγάντιες μορφές του ανθρωπίνου πνεύματος που έκοψαν στα δυο τον καιρό τους, οδηγώντας τον κόσμο της εποχής τους στο αύριο, με εκπληκτικό τρόπο, σκιαγραφώντας με λέξεις δυο πρωταγωνιστές με σάρκα, αίμα και κυρίως ελεύθερο και δημιουργικό πνεύμα.
 

Γνωρίζοντας τον Patrick Bouheron

 
Ο Patrick Boucheron γεννήθηκε στο Παρίσι το 1965. Απόφοιτος της  École normale supérieure και μετέπειτα διδάκτωρ ιστορίας, αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους μελετητές-καθηγητές μεσαιωνικής ιστορίας στο Πανεπιστήμιο  Paris I.  Έχει ασχοληθεί ιδιαίτερα με την ιστορία της μεσαιωνικής Ιταλίας, αλλά και με την ιστοριογραφία. Είναι συγγραφέας πολλών βιβλίων και μάλιστα κάτω από τη δική του εποπτεία εξεδόθη ο συλλογικός τόμος “Histoire mondiale de la France”, που σημείωσε μεγάλη εκδοτική επιτυχία. Τέλος, από τις εκδόσεις  «Πόλις» κυκλοφορεί ακόμη ένα βιβλίο του Patrick Boucheron, «Τι μπορεί να κάνει η ιστορία».
 
*Η Υρώ Ζαρμπούνη είναι Φοιτήτρια του Τμήματος Ελληνικής Φιλολογίας του ΔΠΘ, έγραψε δε και επιμελήθηκε το φιλοξενούμενο εδώ κείμενο κατά τη διάρκεια της πρακτικής της άσκησης, τον Δεκέμβριο του 2019.

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.