«Ολη μου η ζωη να χωραει σ’ ενα βαλιτσακι. Το ιδεωδες»

«Είμαι ένας άνθρωπος που έγραψα 70 βιβλία για την Ελλάδα η Ελλάδα όμως δε μού έδωσε ποτέ τίποτα» έλεγε ο συγγραφέας – ποιητής – δημοσιογράφος Ηλίας Πετρόπουλος και θύμισε στο κοινό που παρακολούθησε το αφιέρωμα στη ζωή και το έργο του ο ποιητής, διευθυντής του περιοδικού «Μανδραγόρας» Κώστας Κρεμμύδας. Το ΔΗΠΕΘΕ Κομοτηνής πλημμύρισε από κόσμο που θέλησε να μάθει ή να θυμηθεί κομμάτια από τη ζωή του Πετρόπουλου στην εκδήλωση που διοργάνωσαν το βράδυ της Παρασκευής ο δήμος Κομοτηνής και η ΔΕΠΑΚ. Κοντά στον Κώστα Κρεμμύδα ο ποιητής και δοκιμιογράφος Ανδρέας Παγουλάτος (γνώριμοι και οι δύο στο κοινό της Κομοτηνής από το διήμερο για το σουρεαλισμό και την επαναστατική ποίηση) και ο πεζογράφος Περικλής Σφυρίδης. Για τον Πετρόπουλο μίλησε και η σύντροφός του Μαίρη Κακουλέ, ενώ προβλήθηκε και το ντοκιμαντέρ της Καλλιόπης Λεγάκη «Ηλίας Πετρόπουλος – Ένας κόσμος υπόγειος». Ο Ανδρέας Παγουλάτος ήταν ένας από τους συνομιλητές του Πετρόπουλου πάνω στο ρεμπέτικο τραγούδι, την ερωτική ποίηση, την αναρχία, την επανάσταση, στις συναντήσεις τους στο Παρίσι. Ακόμη και για έναν λογοτέχνη που γνωρίζει το έργο του, όπως ο κ. Παγουλάτος, είναι ενδιαφέρον να βρίσκει ποιήματά του που δεν γνώριζε, όπως ο ίδιος σημείωσε.

Κομοτηνή: λόγος και τόπος

Ο Κώστας Κρεμμύδας εξήγησε ότι η συζήτηση με τον νυν δήμαρχο Τ. Βαβατσικλή για να διοργανωθεί μια εκδήλωση προς τιμήν του μπουρλοτιέρη των ελληνικών γραμμάτων γινόταν την εποχή που ο δήμαρχος ήταν αντιδήμαρχος και ο Πετρόπουλος ζωντανός. «Με τη σύντροφό του Μαίρη Κουκουλέ θεωρήσαμε ότι η Κομοτηνή είναι ο ιδανικός τόπος για να ξεκινήσει μια σειρά εκδηλώσεων για το έργο του Ηλία Πετρόπουλου καθότι διαβιούν με δυναμικό, αρμονικό και ιδιαίτερα δημιουργικό τρόπο δυο μεγάλες ομάδες ανθρώπων. Ο Πετρόπουλος είχε πάρα πολύ καλή σχέση με μουσουλμάνους και με τούρκους συγγραφείς, διανοητές και απλούς ανθρώπους, ακόμη και σε εποχές τεταμένες των δυο γειτονικών χωρών.

«Δε μπορώ να ξέρω τι θα θυμούνται, αν θυμούνται, οι άνθρωποι όταν πεθάνω. Πάντως θα ήθελα να θυμούνται το πάθος μου για την αλήθεια, ένα πάθος που δεν αντίκειται στις προκατασκευασμένες διδασκαλίες» έλεγε κάπου ο Πετρόπουλος».

Ο Κώστας Κρεμμύδας προχώρησε, στη συνέχεια, σε μια ανάγνωση του έργου του Πετρόπουλου στην πορεία της εργογραφίας και της ζωής του. Να σημειώσουμε ότι ο Ηλίας Πετρόπουλος για το βιβλίο του «Ρεμπέτικα τραγούδια» καταδικάζεται σε 18 μήνες φυλακή και αμέσως μετά εκδίδει τα «Καλιαρντά» για την έκδοση των οποίων επινοεί τις εκδόσεις «Δίγαμμα». Στις 15 Ιουνίου του ’72 καταδικάζεται σε 7 μήνες φυλακή για τη λέξη «αιδοίο» που περιέχει διήγημά του που δημοσιεύτηκε στο περιοδικό «Τραμ». Στο Παρίσι σπουδάζει τουρκολογία, γιατί ενδιαφέρεται για τη δομή της τουρκικής γλώσσας, ενώ πεθαίνει το Σεπτέμβρη του 2003 στο Παρίσι «ελεύθερος στην κατάκτηση του ιδιωτικού του καρκίνου».

Στα βαθιά, επομένως, βούτηξε ο Κώστας Κρεμμύδας επιχειρώντας ανάγνωση του έργου του Πετρόπουλου, όχι για πρώτη φορά βέβαια στην Κομοτηνή, αλλά μέσα από ένα εκτενές αφιέρωμα στο περιοδικό «Μανδραγόρας».

Ο Κώστας Κρεμμύδας στην προσωπική του μαρτυρία:

«Μολονότι συχνά πιάνω τον εαυτό μου να ακαδημαϊζει εντούτοις προτιμώ σαφέστερα την προσωπική μαρτυρία, τις αναμνήσεις, την απροκάλυπτα υποκειμενική, ενδεχομένως και μονομερή, έκθεση απόψεων που διακρίνονται για τη συναισθηματική τους φόρτιση. Κι αυτό γιατί επιλέγω να αναφέρομαι σε πρόσωπα και έργα που a priori εκτιμώ, ιδίως όταν διακρίνονται για την ουσία ανατρεπτική, διόλου συμβατική και πάντως προκλητικά ευφάνταστη προοπτική τους. Η εξέλιξη δεν είναι συνώνυμη συμβατικών σχέσεων και ισορροπιών που εξασφαλίζουν μια ενδεχομένως άνετη ζωή, την επωνυμία στα όρια της τηλεθέασης και την μαζικά εννοούμενη κοινωνική αποδοχή, αλλά πάντως δε συνιστούν παρέμβαση ικανή να συμβάλει και να προκαλέσει ρήξεις αναγκαίες για την ουσιαστική συνέχειά μας. Είναι άλλωστε χαρακτηριστικό πως σε εποχές ανήσυχες το αναγνωστικό κοινό εντοπίζει και ενσωματώνει σχεδόν βιωματικά καλλιτεχνικά έργα, μετουσιώνοντάς τα σε συστατικά της ύπαρξης και της πορείας του. Η Μεταπολίτευση, όπου ευτύχησαν να καθιερωθούν πολλά από τα σημαντικά έργα του Πετρόπουλου, είναι ένα καλό παράδειγμα κοινωνικής εγρήγορσης και ανατροφοδότησης μεταξύ δημιουργού και αναγνώστη. Στον αντίποδα βρίσκεται η εποχή μας, δίχως αυτό να εμπόδισε την περαιτέρω συγγραφική δραστηριότητα του Πετρόπουλου που κατάφερε να ολοκληρώσει μια μεγάλη θεματική ενότητα, αγγίζοντας ευρύτερες πτυχές της ελληνικής κοινωνίας. Έργα τύποις λαογραφικά, λεξικογραφικά κι εθνογραφικά στην πλειοψηφία τους, ουσία όμως έργα ιδιότυπης μυθιστορίας, όπου το γεγονός και η διασταλτική ερμηνεία του Πετρόπουλου συμπλέκονται σ’ ένα αξεδιάλυτο και μόνο στα έργα τέχνης γεγονός.

Πάντως, όχι με στόχο το καλλιτεχνικό αποτέλεσμα, όσο την κοινωνική αφύπνιση, τις ανακατατάξεις απέναντι σε παραδοχές και θέσφατα, τη δημιουργία και συντήρηση ρήξεων, την αμφισβήτηση, την εγρήγορση, την πρόκληση, όχι ως μεθόδευση φθηνού σόου, αλλά ως πολιτική, άρα δημοκρατική πράξη, επέλεγε ο Πετρόπουλος να παρουσιάσει με τη δουλειά του.

Στον Πετρόπουλο το δίλημμα «η τέχνη για την τέχνη ή η τέχνη για τη ζωή» έχει εξαρχής απαντηθεί τελεσίδικα. Άλλωστε, για έναν εκ πεποιθήσεως άθρησκο που δεν βαυκαλίζεται με μεταθανάτιες εναγώνιες αυταπάτες το εν ζωή έργο αποτελεί τον κυρίαρχο στόχο.

Προτρέχοντας στα συμπεράσματα, θα λέγαμε πως το έργο του Ηλία Πετρόπουλου διακρίνεται για την απόλυτη ελευθερία στην επιλογή των θεμάτων, στη δομή, την ανάπτυξη. Δίχως περιορισμούς και αυστηρούς όρους κατάταξης αλλά με ανάλυση πολυπρισματική και πολυεπίπεδη, όπου προέχει η συγγραφική ματιά περισσότερο και όχι η διεξοδική, με όρους επιστημονικούς ανάλυσης του θέματος.

«Ο Σκαρίμπας μάς έμαθε (έλεγε) ότι η επιστήμη μπορεί να πηγάζει κι απ’ την καρδιά». Κοντολογίς, ο Πετρόπουλος συγγράφει με το θυμικό ανεμπόδιστα, σχεδόν από μνήμης, αναπλάθοντας το υλικό που στις περισσότερες φορές αποτελεί έργο προσχήματος, διανθίζοντας όσα ο ίδιος με χιούμορ, ποιητικότητα, τολμηρή φαντασία και ζωντάνια έχει προεπιλέξει να εκθέσει».

Ο κ. Κρεμμύδας, θυμίζοντάς μας και τη δημοσιογραφική ιδιότητα του Πετρόπουλου (ενός ανθρώπου που άφησε μια ιδιόρρυθμη για κάποιους διαθήκη) παρατήρησε ότι τα βιβλία του είναι «ένα είδος δημοσιογραφικού ρεπορτάζ, με το δοκιμιακό λόγο να συνυπάρχει αλληλένδετα με την πρόζα που συναντάμε σ’ ένα ποιητικό μυθιστόρημα. Σημειώματα ναυαγού σε μπουκάλια, ριγμένα στο πέλαγος, τα κείμενά του. Μηνύματα του SOS στη θάλασσα του Αιγαίου οι ακραίες, έως υπερβολής, απόψεις του. Με τους προσωπικούς του κώδικες σταθερούς στην ειρωνεία και τον αυτοσαρκασμό. Με την εμμονή του προσηλωμένη σταθερά στην Ελλάδα. Επέμενε να σχεδιάζει λεπτομερώς και να επιμελείται μέχρι τέλους ο ίδιος τα βιβλία του, γνωρίζοντας καλά ότι το κείμενο δεν αρκεί για να αποτυπώσει την ψυχή του συγγραφέα. Γι’ αυτό τα βιβλία του Πετρόπουλου εκτείνονται πέρα από το σώμα σε όλο το μήκος και το πλάτος της έκδοσης, ξεκινούν από το εξώφυλλο, το έσω οπισθόφυλλο, τον ψευδότιτλο και φτάνουν μέχρι τις βινιέτες, τις λευκές σελίδες, τους ψευδότιτλους, το είδος και το μέγεθος των γραμμάτων. Όλα μιλούν, τα πάντα ανασαίνουν, όλα διαβάζονται. Μην παραλείπετε, λοιπόν, να αφουγκράζεστε τα έργα του, να τους διατυπώνετε τις κρίσεις και τις επιφυλάξεις σας, τις διαφωνίες αλλά και την αποδοχή σας, γιατί τα βιβλία του Πετρόπουλου είναι γραμμένα με κόπο και πόνο» απηύθυνε ο Κ. Κρεμμύδας στο κοινό, εξηγώντας ότι ο Πετρόπουλος προχώρησε σε αυτοεκδόσεις στην Ελλάδα και στο εξωτερικό (σε περιορισμένα αντίτυπα) γιατί κανένας δεν έκανε το βήμα να πάρει το ρίσκο.

Θύμισε δε ότι ο συγγραφέας έβρισκε προκλητικά τα βιβλία που αφυπνίζουν συνειδήσεις, γι’ αυτό και δεν έβρισκε άλλωστε εύκολα εκδότη πριν διαπιστωθεί ότι η πρόκληση του Πετρόπουλου πουλάει, διέξοδος και τραγική ειρωνεία μαζί.

Μαρία Αμπατζή

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.