Ολα για τις αγαπες του Καββαδια

Ένα από τα ωραιότερα αφηγήματα, σύνθεση συνεντεύξεων με τον ποιητή, προσωπικών εκτιμήσεων, πρωτότυπου υλικού και, συγχρόνως, συνολική αποτίμηση του έργου του Νίκου Καββαδία, του ποιητή της θάλασσας, σε ένα αξεχώριστο, από κοινού, κοίταγμα με τη ζωή του είναι το νέο βιβλίο, που μας χαρίζει με τη συνήθη διαβολική μαεστρία του στο λόγο και στη σύνθεση, ο αγαπητός συμπατριώτης μου Μήτσος Κασόλας.

Ο Μήτσος, που ολόκληρος διαβάζεται σ’ αυτό το χαμογελαστό, παιχνιδιάρικο βλέμμα, απότοκο μιας ζωής γερά ακουμπισμένης στη γνώση. Μόνον που ο Μήτσος γνωρίζει καλά και τα παιγνίδια της ζωής και αυτά της γνώσης, τ’ ατελέσφορα και επικίνδυνα, όταν αυτά καθίστανται ικανά να φυλακίσουν τον άνθρωπο, αποστεώνοντάς τον από τη μαλακή ύλη της ανθρωπιάς του…

Βαθύτατα ανθρώπινος εξ επιλογής ο Κασόλας, επιτηδειότατος συγγραφέας, αν επέλεξε συγγνωστά κάτι, ήταν να υπηρετήσει τον άνθρωπο και τον πολιτισμό του, καθόλου από την πολεμίστρα ενός ελεφάντινου πύργου… Βαθύτατα ανθρώπινος, αριστερός είναι μια λέξη που εξακολουθεί να χρησιμοποιεί στο λόγο του και τα γραπτά του με παλιομοδίτικη, για τα σημερινά συμφραζόμενα, εμμονή. Ίσως γιατί πολύ καλά γνωρίζει ότι αξία και μέτρο της ζωής παραμένει ο άνθρωπος. Με τρόπο κλασικό, διηνεκώς σύγχρονο.

Σ

τον Καββαδία του Μήτσου Κασόλα όμως… Ένα αποκαλυπτικό για τον ποιητή ανάγνωσμα που διαβάζεται μονορούφι. Γιατί πρώτη φορά κοντά στον ποιητή που αγαπήσαμε, απολαμβάνουμε και τον άνθρωπο. Ζεστό, ταλαιπωρημένο, ευγενή, μπατίρη. Καλό αφηγητή, άνθρωπο της παρέας, εξομολογητικό, ερωτευμένο, πικραμένο από το μοναδικό του έρωτα, αμετάπειστο εραστή της θάλασσας και των γυναικών.

Απολαμβάνουμε τον άνθρωπο, μες από το δικό του λόγο, λίγο πριν μπαρκάρει οριστικά για τους ωκεανούς της άλλης ζωής, μέσω των απομαγνητοφωνήσεων του λόγου του, που επιμελείται ο Κασόλας μεταφέροντας και το συνολικότερο, της παρέας, κλίμα. Μιας παρέας στην οποία παρών ήταν εκτός από την Αριάδνη και τους οικογενειακούς φίλους του ζεύγους Κασόλα και ο επίσης ποιητής και φίλος του Καββαδία Δημήτρης Παντελίδης.

Τ

ο βιβλίο χωρίζεται σε δέκα ενότητες ( εκτός του προλόγου) εκ των οποίων η μία πραγματεύεται τη σχέση του ποιητή με τις γυναίκες, και ανοίγει μάλιστα με χειρόγραφα ποιημάτων του ποιητή, μία περιλαμβάνει γράμματα της αγαπημένης αδελφής του ποιητή, Τζένιας προς το συγγραφέα του τόμου, και μια ακόμη αφιερώνεται στις απόψεις του ποιητή για ομοτέχνούς του όπως ο Σεφέρης, ο Μυριβήλης, ο Βενέζης, ο Καζαντζάκης, ο Ρίτσος, ο Ελύτης, ο Βάρναλης, ο Χατζής και ο Κοσμάς Πολίτης.

Σ

το βιβλίο φιλοξενούνται δύο εξαιρετικά σημαντικά κεφάλαια στα οποία συγκεφαλαιούται ο δοκιμιακός λόγος του Κασόλα, ο οποίος με στέρεη επιχειρηματολογία στο κεφάλαιο για τον Καββαδία και την αριστερά καταδεικνύει μια πλευρά του ποιητή, μάλλον παραγνωρισμένη. Αυτήν την πλευρά που έχει σχέση με τη σκληρότητα της ζωής του ναυτικού και τα ρεαλιστικά της προβλήματα, αναδεικνύοντας την πλευρά του λαϊκού Καββαδία, ως ποιητή «συν-ναυτικού» των ναυτικών, των αναγκών, των αγώνων και των καημών τους. Μια πτυχή, ασυνειδητοποίητη μάλλον μέχρι τώρα και λόγω της μαγείας και του κοσμοπολιτισμού της ποίησης του Καββαδία, των εκπληκτικών της ρυθμών, που θαρρείς τραγουδά μοναδικά τ’ ανθρώπινα του έρωτα και της νοσταλγίας του πάθη.

Τ

ο δεύτερο καλά στοιχειοθετημένο δοκιμιακό κεφάλαιο αναφέρεται στη διαχρονικότητα της ποίησης του Καββαδία, ποίηση της φυγής και της μελαγχολίας του ανέφικτου, ποιήματα, ουσιαστικά, μικρά πολύ- περιεκτικά ποιητικά διηγήματα, όπως τα ονομάζει ο Κασόλας.

Το βιβλίο κοσμούν εξαιρετικές ξυλογραφίες που στόλισαν τις πρώτες εκδόσεις των έργων του ποιητή κι ακόμη σημειώματα του Κασόλα για τη ζωή του – τις ομιλίες του απανταχού της Ελλάδος – με τον ποιητή, κι ακόμη ωραιότατες φωτογραφίες του Καββαδία.

Ο ίδιος ο Μήτσος Κασόλας μάς συστήνει το βιβλίο του ως εξής:

Αν αυτό το βιβλίο έχει, όπως πιστεύω, κάποια ξεχωριστή αξία και διαφέρει από πολλά που έχουν δει το φως, ως την ώρα, για τον Καββαδία, είναι γιατί σ΄ αυτό μιλάει ο ίδιος ο Καββαδίας. Σώζεται ο ίδιος ο προφορικός μαγικός του λόγος και πολλές από τις ιστορίες του γύρω από την «αμαρτωλή» και «αθώα» ζωή του. Ιστορίες που συχνά τις διηγιόταν σε φίλους του μαγεύοντάς τους. Ιστορίες αξεχώριστα πραγματικές και φανταστικές. Κι αυτές τις αφηγήθηκε στο μαγνητόφωνό μου, πενήντα μέρες πριν φύγει απ΄ τον κόσμο. Και έχει αξία να μιλάει σ΄ αυτό ο ίδιος για τις γυναίκες. Τις πολλές γυναίκες. Τη μία: Ως μάνα. Ως αδελφή. Ως ερωμένη. Ως πόρνη. Έχει αξία που μιλάει και προφορικά για τη θάλασσα. Τις πολλές θάλασσες. Τη μία, που την αγάπησε και την τραγούδησε ερωτικά, εξωτικά, μαγευτικά, πικρά, συγχρόνως ρεαλιστικά και διαχρονικά όσο κανείς άλλος από τους ποιητές μας. Έχει αξία που μιλάει για τη ζωή του. Τις πολλές ζωές του. Τη μια ζωή του και ζωή μας, με ευλάβεια γι΄ αυτήν και το βαθύ μυστήριό της…

Έχει αξία που κάνει λόγο για το δύσκολο ψωμί των ναυτικών μας και για τους πολλούς φίλους του, επωνύμους και ανωνύμους, και για τον θάνατο. Τους πολλούς θανάτους και για τον έναν, τον δικό του. Αλλά και που εξομολογείται ακόμη και για τον έρωτα, τον έναν και μοναδικό έρωτά του προς μια κοπέλα μικρότερή του. Έρωτας ωραίος και βασανιστικός για τον ποιητή και μαζί κυκεώνας!

Έχει αξία που μιλάει και για την Αριστερά, που ήθελε με φωτισμένη συνείδηση. Και έχει αξία επίσης που ερμηνεύει την ανερμήνευτη, και για τον ίδιο ακόμα, ποίηση και ποίησή του. Μια ερμηνεία του ανυποψίαστη και για τους πιο βαθείς ερμηνευτές του και αναλυτές του.

Και, τέλος, έχει αξία και για τον «άλλο» Καββαδία, αυτόν που έκρυβε μέσα του. Γιατί όσο πιο πολύ μιλούσε ο Καββαδίας, κάνοντας τους άλλους να γελάνε, τόσο πιο πολύ σώπαινε βαθιά μέσα του…

Η ποίησή του και η ζωή του είναι κι αυτές ένα καράβι σαν όλα τα καράβια που αγάπησε. Είναι το δικό του καράβι, για ένα ταξίδι μοναδικό και ανεπανάληπτο. Ας το πάρουμε λοιπόν κι εμείς αυτό το καράβι, με καπετάνιο τον ίδιο, και ας σαλπάρουμε μ΄ αυτό, μέσα μας και έξω μας. Στις μέρες μας που απαξιώνεται ό,τι πιο δικό μας έχουμε, η ζωή μας, έχουμε ανάγκη αυτό το καράβι. Αυτό το ταξίδι…

Ο Μήτσος Κασόλας κι η κριτική

«Ο Μήτσος Κασόλας σ΄ όλα τα συναρπαστικά μυθιστορήματα που έχει γράψει […] ξέρει πώς να κερδίσει το ενδιαφέρον του αναγνώστη του κατά τον πιο τέλειο μη Αριστοτέλειο τρόπο […] Εκείνο που χαίρεσαι ιδιαίτερα στο μυθιστόρημα αυτό είναι το παιχνίδι του, όχι μόνο με το λόγο του και με τους ήρωες – αντιήρωές του, αλλά και με το ίδιο το είδος της γραφής του».

Πάρις Τακόπουλος για τον

Τρεις αρραβώνες, πέντε γάμοι, ένα τρένο

«Ένα υπερβατικό και αναπάντεχο δοξαστικό της ζωής […] Ο Μήτσος Κασόλας είναι ένας καλός παραμυθάς. Ξέρει τι θέλει να πει και συχνά και πώς να το πει […] Πρέπει να του αναγνωρίσουμε την ικανότητα να δημιουργεί καταστάσεις άμεσες, με διαλόγους γεμάτους ζωντάνια και χωρίς βαρύγδουπες ρητορείες. Στήνει χαρακτήρες ρεαλιστικούς – φυσικούς, δηλαδή, και κανονικούς τύπους».

Νίκος Ντόκας για την Αγγελίνα

(Ελευθεροτυπία, 1998)

«Ο Μήτσος Κασόλας με το νέο μυθιστόρημά του κάνει ένα σχεδόν απροσδόκητο άλμα στη λογοτεχνική πορεία του. Απροσδόκητο γιατί το θέμα του κι ο χειρισμός του ξαφνιάζει και ακόμα γιατί ο δημιουργός ξεπερνάει τον εαυτό του φτιάχνοντας ένα έργο όπου το χιούμορ και η τραγωδία σε σωστές – απ΄ ό,τι κρίνω- αναλογίες συνθέτουν πολύ καλές στιγμές και καλοδιαγραμμένους, ως επί το πλείστον, χαρακτήρες. Το βιβλίο έχει πολλά χαρίσματα. Η γλώσσα του είναι ζωντανή, ρέουσα και σε παρασύρει να το διαβάσεις απνευστί. Παρ΄ όλο τον όγκο του και τις πολλές του αναδρομές στο παρελθόν, εξελίσσεται πολύ γρήγορα. Έχει απίστευτα πολλά γκαγκ, πολύ κέφι και πολύ χιούμορ. Οι ήρωες διαγράφονται με πινελιές από τη ζωή τους, χωρίς καθόλου να χρειάζεται φιλολογική περιγραφή τους (και είναι εντυπωσιακό πόσο καλά σχεδιάζονται οι χαρακτήρες και τα συναισθήματα των ηρώων μόνο με την περιγραφή των δρωμένων τους). Το παίξιμο με το χρόνο γίνεται με επιτυχία χωρίς να προκαλούνται χάσματα».

Νίκος Ντόκας για

Το γένος το ιερό και το βέβηλο

(Κυριακάτικη Ελευθεροτυπία, 1993)

«Ιδιαίτερο ενδιαφέρον στο Σάπιο νερό παρουσιάζει η αφηγηματική οργάνωση του μυθοπλαστικού υλικού: εσωτερικός μονόλογος ενικού και πληθυντικού προσώπου, συνεχής διαφοροποίηση του μυθιστορηματικού χρόνου (παραλληλία, διαχρονία, ανάδραση, προβολή, προσδοκία), ενσωματωμένοι στην αντικειμενική διήγηση διάλογοι, θεατρικοί εκφραστικοί τύποι και κίνηση το χώρο, εμπειρία της κινηματογραφικής κάμερας και της βουβής εικόνας, νευρώδης μετακίνηση των προσώπων. Ένα σύνολο με οργανικούς ιστούς που πάλλονται ακατάπαυστα».

Βαγγέλης Χατζηβασιλείου για

Το σάπιο νερό (Αυγή, 1986)

«Αγγελίνα, ένα ψηφιδωτό της ελληνικής κοινωνίας. Ένα σύγχρονο παραμύθι, γεμάτο έρωτα και θάνατο, από τον Μήτσο Κασόλα».

Πέγκυ Κουνενάκη για την Αγγελίνα (Καθημερινή, 1998)

«Ο Μήτσος Κασόλας έχει στήσει γερά το θίασό του και κινεί περίτεχνα τα νήματά του. Όλα τα πρόσωπά του έχουν τη μοίρα τους: αυτή που τους γράψανε οι άλλοι κι αυτή που φτιάχνουν μόνα τους. […] Είναι άνετη η γραφή του Μήτσου Κασόλα, απλοϊκή, θυμόσοφη, με μια ρέουσα και μια σμιχτή δομή, που σαν βιβλίο διεγείρει. Έχει μια χαριτωμένη διήγηση αλλά και ένα πικρό διάλογο.

Βρίσκουμε ένα οικείο ύφος και βλέπουμε από απόσταση τα γεγονότα».

Γιώργος Βελουδάκης

για τον Πρίγκιπα (Διαβάζω, 1982)

«Στο Όλα για την αγάπη του Χάρη η χιουμοριστική διάθεση του συγγραφέα βρέθηκε στην καλύτερή της ώρα. Το θέμα που διάλεξε, ο τρόπος που το ανέπτυξε, ο χώρος στον οποίο το τοποθέτησε προοιωνίζονταν δημιουργικές προοπτικές […] Η συγγραφική ωριμότητα του Κασόλα τον οδηγεί σε απλές λύσεις σε δύσκολες στιγμές της οικοδόμησης του μυθιστορήματος, η δημοσιογραφική του θητεία επιδρά θετικά στο χειρισμό της γλώσσας και την ακρίβεια των εκφράσεων, η προσωπική του γνώση για την αμερικανική ζωή δίνει μια χρονογραφική γοργότητα στην αφήγηση».

Γιώργος Ματζουράνης, για το Όλα για την αγάπη του Χάρη

(Αυγή, 2002)

«Ο Πρίγκιπας είναι το μυθιστόρημα ενός ολόκληρου κόσμου, θεματολογικά μιλάει για τους αγρότες που πνίγονται στην κλειστή επαρχιακή κοινωνία, από τις αδιάκοπες δυσκολίες, τη φτώχεια, τα χρέη, τη μικροπολιτική, από την τοπική και την ευρύτερη εξουσία. Δεν στέκεται όμως σε αυτά. Οι κύκλοι του συνεχώς ευρύνονται για ν’ αποκτήσουν καθολικότερο πεδίο, που απλώνεται σε ολόκληρη τη σύγχρονη ζωή. Η ιστορία του αγαθού και βασανιστικού Πρίγκιπα ενεργεί σαν καταλύτης για να φανούν αντιδράσεις, ελπίδες και συμφέροντα που καταδυναστεύουν όλους τους αδύναμους ανθρώπους. Αυτούς εκφράζει ο Πρίγκιπας και μαζί τους πάσχει, διατηρώντας την ελευθερία να ξεπερνάει τις δυσκολίες του με το δικό του αστείο, σκηνοθετώντας το θάνατό του για να του σβηστούν τα χρέη του […].

«Όλοι ξέρουν τι συμβαίνει γύρω τους, άλλοι δεν μπορούν να αντιδράσουν κι άλλοι υποκρίνονται. Γελάμε και χορεύουμε πάνω σ΄ ένα ψέμα που συνεχώς μεγαλώνει, πάνω στα αναμμένα κάρβουνα μιας πραγματικότητας. Όποιος πάει να σπάσει τον κλοιό γίνεται επικίνδυνος, διώκεται, ακόμα και ως άγιος. Ο μεγαλόκοσμος της εξουσίας δεν αφήνει περιθώρια. Το παιχνίδι, παίζεται πέρα από κάθε λογική […].

«Οι Πρίγκιπες όμως θα υπάρχουν πάντα. Είναι το άλας που δεν μωραίνεται. Είναι ο καθένας καλόγνωμος άνθρωπος που δεν ανέχεται τη φυσική και την ανθρώπινη εξόντωσή του. Ένας άνθρωπος της ανάγκης που έχει το ένστικτο του ευτράπελου μέσα στην πίκρα της ζωής και λέει την αλήθεια. Σε κάποια στιγμή αποκτά την αυτονομία του- ασκεί την δική του ελευθερία, κάνει το μεγάλο ή το μικρό του πήδημα, ξεπερνάει τον προσωπικό κλοιό του σαν αντίσταση στο μικρόκοσμο που τον περισφίγγει. Εξαγνίζεται και με την αθωότητά του λυτρώνει τον κόσμο».

Ανδρέας Φραγκιάς για τον Πρίγκιπα (Διαβάζω, 1996)

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.