«Οι περισσοτερες καταστασεις που βασανιζουν τους ανθρωπους σχετιζονται με το επαγγελμα τους»

Με το χειρούργο, ορθοπαιδικό και υποψήφιο διδάκτωρα του Δημοκριτείου Πανεπιστημίου Θράκης Παναγιώτη Υφαντίδη συζητήσαμε στην εκπομπή «Βομβιστές Δυτικών Προαστίων» για θέματα που άπτονται της ειδικότητάς του. Ο Παναγιώτης Υφαντίδης γεννήθηκε στη Γερμανία, μεγάλωσε στη Θεσσαλονίκη και σπούδασε στην Ιατρική Σχολή του Δημοκριτείου Πανεπιστημίου Θράκης. Γνώρισε και αγάπησε την περιοχή στην οποία επέστρεψε μετά το αγροτικό για να κάνει ειδικότητα στην Αλεξανδρούπολη, στο Πανεπιστημιακό Νοσοκομείο όπου εργάστηκε και σαν επικουρικός επιμελητής.

Ασκεί το επάγγελμα του χειρούργου ορθοπαιδικού στην Κομοτηνή και γνωρίζει καλά τις τρεις φάσεις που συνδέονται με τραυματισμούς, την πρόληψη, τη θεραπεία και την αποκατάσταση. Δίνει έμφαση στην κατανόηση του προβλήματος που κάθε φορά υπάρχει, στη σωστή διάγνωση και την καλή συνεργασία με τον ασθενή, ο οποίος παίζει ρόλο βασικό ειδικά όταν πάσχει από κάποιο χρόνιο νόσημα. Σε κάθε περίπτωση συνιστά ψυχραιμία και βέβαια κατά το δυνατόν πρόληψη.

Πρόληψη

ΠτΘ: Ένα μέρος της δουλειάς ενός γιατρού έχει να κάνει με την αποκατάσταση (μετά από ένα ατύχημα ή ένα τραυματισμό) κι ένα άλλο με την πρόληψη.

Π.Υ.: Η πρόληψη είναι πάντα προτιμότερη από τη θεραπεία, αλλά ακόμη κι όταν φτάνουμε στη θεραπεία εάν έχει προηγηθεί η σωστή προετοιμασία – πρόληψη γίνονται όλα ευκολότερα.

ΠτΘ: Πολλοί από εμάς διαμαρτυρόμαστε καθημερινά για θέματα ορθοπαιδικά. Να ξεκινήσουμε από το πότε πρέπει ένας ασθενής να έρθει στον ορθοπεδικό. Ποιοι πόνοι θα πρέπει να μας ανησυχήσουν;

Π.Υ.: Η αλήθεια είναι ότι πρέπει να αφαιρέσουμε τη λέξη «ασθενής» γιατί οι ορθοπεδικοί δε βλέπουμε πάντα ασθενείς, ένας άνθρωπος που πονάει μπορεί απλά να έχει κουραστεί.

Οι ασθενείς μας ξεκινούν από παρόμοιες καταστάσεις, άνθρωποι που δεν έχουν ιδιαίτερο πρόβλημα, απλά από ανησυχία μήπως και κάτι δεν νιώσουν καλά στο σώμα τους. Φτάνουμε στις περιπτώσεις ασθενών που έχουν όλων των τύπων βαρύτητας προβλήματα, από κατάγματα που έχουν πάθει και βρίσκονται σε αρθρίτιδες, δισκοκήλες κι εκεί επεμβαίνουμε ανάλογα με την ασθένεια και κάνουμε την αντίστοιχη θεραπεία.

ΠτΘ: Υποθέτω ότι μια μητέρα θα φέρει κάποια στιγμή το παιδί αν διαπιστώσει κάποιους πόνους περίεργους κατά την άσκηση, μια και τα περισσότερα παιδιά ασχολούνται με τον αθλητισμό. Πότε πρέπει να φέρει μια μητέρα το παιδί της και πώς πρέπει ν’ αντιδράσει σ’ ένα πόνο που προφανώς δε θα μπορέσει να μιλήσει επισταμένα για τον πόνο.

Π.Υ.: Δε μού αρέσει η υπερβολική αντίδραση και δεν τη συνιστώ στους ασθενείς μου. Το να πονέσει κάποιος επειδή χτύπησε το πόδι του δεν σημαίνει ότι πρέπει να τρέξει πανικόβλητος στο γιατρό. Από την άλλη, αν βλέπει ένα σημάδι που για κάποιες μέρες δεν πέρασε ή είναι διαφορετικό από κάποιο άλλο ίσως να είναι δείγμα που να θέλει έλεγχο. Υπάρχουν περιπτώσεις που ένα νεαρό παιδί πονάει στο γοφό του γιατί έτρεξε κάπως περισσότερο και κουράστηκε αλλά ενδέχεται να κρύβει και κάποιες παθήσεις οι οποίες εάν δεν διαγνωστούν έγκαιρα θα καταλήξουν σ’ ένα εντελώς προβληματικό ισχίο που θα του σταματήσει πολύ νωρίς την άθληση κι ενδέχεται να τον οδηγήσει και σε αρθρίτιδα σε πολύ νεαρή ηλικία. Αυτό συμβαίνει στο ένα στα εκατό παιδιά.

ΠτΘ: Λένε ότι κάποιοι άνθρωποι πονούν λιγότερο συγκριτικά με άλλους, με την έννοια ότι κάποιος μπορεί ν’ αντέχει στον πόνο και να μη λάβει το ίδιο σοβαρά την πρόβλεψη που είναι ο πόνος. Άρα, αν κάποιος αντέχει στον πόνο ενδέχεται αυτό να λειτουργήσει σαν μπούμερανγκ στην υγεία του και στην αποκατάστασή του;

Π.Υ.: Δυστυχώς, το έχουμε δει κι αυτό και είναι όντως μερικές φορές εντυπωσιακό. Για να έρθω στην πρώτη ερώτηση, ναι υπάρχουν διαφορές αλλά δεν είμαι ειδικός για να το προσδιορίσω γιατί αυτό αφορά στην ερμηνεία του πόνου στον εγκέφαλο η οποία έχει να κάνει με το χαρακτήρα και ίσως τη φύση του ανθρώπου. Υπάρχει μεγάλη διαφορά από άνθρωπο σε άνθρωπο σ’ ένα φαινομενικά ίδιο πόνο.

Έχει τύχει να μας έρθουν άνθρωποι με κάταγμα είτε στον αστράγαλο είτε στο χέρι που τα είχαν πάνω από μια εβδομάδα και είχαν πρηστεί, αλλά έσφιγγαν τα δόντια και προσπαθούσαν να πουν ότι θα περάσει. Η αλήθεια είναι ότι παρόμοιες υπερβολές προκαλούν κάποιες ζημιές οι οποίες τις περισσότερες φορές αποκαθίστανται, λιγότερο εύκολα όμως αν είχαν έρθει έγκαιρα.

ΠτΘ: Τι σημαίνει το έγκαιρα και ποιες συνέπειες μπορεί να έχει;

Π.Υ.: Να σας φέρω ένα καθημερινό παράδειγμα. Ένας πόνος στη μέση, στον αυχένα ή στη ράχη συνήθως στο νέο άνθρωπο προκαλείται από πιέσεις λόγω κακής στάσης, κάποιων μυών που είναι βραχύτεροι από κάποιους άλλους ή ομάδων που είναι πιο αδύνατες από ό,τι θα έπρεπε. Αν επισημανθεί σωστά το πρόβλημα στην αρχή και διορθωθεί κατάλληλα είναι σχετικά εύκολο. Αν παραμείνει και χρονίσει κάποια στιγμή θ’ αρχίσει να δημιουργεί προβλήματα στις υπόλοιπες δομές του σκελετού, τα οστά και τις αρθρώσεις τα οποία δεν είναι διορθώσιμα παρά μόνο χειρουργικά.

Ορθοπαιδική και παιδιά

ΠτΘ: Στην περίπτωση που ο ασθενής είναι παιδί και δε μπορεί να περιγράψει τον πόνο τι γίνεται;

Π.Υ.: Είναι πάρα πολύ δύσκολο κι εκεί θέλουμε τη βοήθεια της μητέρας γιατί το συχνότερο είναι η αλλαγή στη συμπεριφορά. Μπορεί να μη διαμαρτυρηθεί ότι πονάει ένα παιδί αλλά να σταματήσει να χρησιμοποιεί το χέρι του ή να κουτσαίνει. Συνήθως, στα περισσότερα ορθοπαιδικά προβλήματα ο πόνος προεξάρχει, αλλά χρειάζεται μελέτη από το γονιό, για παράδειγμα στο πότε δεν περπατάει καλά, αν πρόκειται για περπάτημα.

ΠτΘ: Στην σωστή ανάπτυξη του παιδιού παίζει σημαντικό ρόλο το να διαπιστωθεί ότι είναι απόλυτα υγιές. Πώς μπορεί κάποιος να καταλάβει ότι ένα παιδί έχει μια ασθένεια που σχετίζεται με το δικό σας αντικείμενο;

Π.Υ.: Υπάρχουν καταστάσεις που μπορούν να διαγνωστούν κατά τη γέννηση όπως το λεγόμενο εξάρθρωμα του ισχίου, δηλαδή το να γεννηθεί το παιδί με το γοφό όχι στη σωστή θέση. Εάν αντιμετωπιστεί άμεσα μπορεί να γίνει με μια θεραπεία έξι μηνών με γύψο ή μικρό νάρθηκα που θα φοράει το παιδί και στη συνέχεια θα μεγαλώσει φυσιολογικά.

Εάν διαγνωστεί αργότερα, στην παιδική ηλικία, η αποκατάσταση θα είναι καλή αλλά θα απαιτεί κάποιου είδους επέμβαση κι αν διαγνωστεί μετά την εφηβεία θα έχουμε ένα ισχίο καταδικασμένο να μη δουλεύει καλά και μόνο όταν αρχίσει να προκαλεί πόνους επεμβαίνουμε με μια χειρουργική αποκατάσταση, για μια καλύτερη ζωή. Ευτυχώς, οι μαιευτήρες με τον πρώτο έλεγχο έχουν ανεβάσει την προσοχή τους και είναι αυτοί που μας παραπέμπουν τα παιδιά για θεραπεία από τη στιγμή που θ’ ανακαλύψουν το πρόβλημα και λίγο αργότερα οι παιδίατροι μπορούν να διαπιστώσουν ότι κάτι δεν πάει καλά.

Τρίτη ηλικία

ΠτΘ: Ένα σημαντικό μέρος της δουλειάς έχει να κάνει με τα άτομα της Τρίτης Ηλικίας. Ακούμε πολλούς ηλικιωμένους να λένε όταν πονάνε ότι οι πόνοι είναι από «γεράματα». Υπάρχουν πόνοι από τα γεράματα;

Π.Υ.: Σίγουρα, η φύση είναι λίγο σκληρή, φθειρόμαστε, μεγαλώνουμε, κάνει ρυτίδες το δέρμα, ασπρίζουν τα μαλλιά και αντίστοιχα συμβαίνουν και εσωτερικά. Αυτό δεν σημαίνει ότι είναι κάτι κακό κι ότι πρέπει να δημιουργήσει πολύ σοβαρά προβλήματα που δεν ξεπερνιούνται. Το κακό είναι ότι μεγάλο μέρος των προβλημάτων που αφορούν τα ορθοπαιδικά (αλλά και άλλες ειδικότητες) μπορούν να προβλεφθούν νωρίτερα. Αν κάποιος για κάποιο λόγο έχει μια αστάθεια στο γόνατο και το χτυπάει συχνά και δεν κάνει κάτι είναι πιθανόν το γόνατο να κάνει μια αρθρίτιδα την οποία μπορούμε να θεραπεύσουμε αφού αντικαταστήσουμε την άρθρωση με μια τεχνητή και ο άνθρωπος δε θα πονάει. Θα χρειαστεί όμως να υποστεί μια επέμβαση.

ΠτΘ: Κάνετε χειρουργεία;

Π.Υ.: Στο ιδιωτικό επάγγελμα, οι ιδιώτες χειρουργούν σε ιδιωτικές κλινικές οι οποίες καλύπτονται από τα ασφαλιστικά ταμεία. Τα χειρουργεία μας γίνονται σε ιδιωτικές κλινικές και η επιλογή είναι εν μέρει του ασθενούς κι εν μέρει του γιατρού.

Θα πρέπει να πούμε ότι τις μεγάλες επεμβάσεις δεν τις κάνουμε μόνοι, χρειάζονται τη συνδρομή δύο χειρουργών, βοηθού, οπότε έχουμε συνεργάτες.

ΠτΘ: Όταν πρόκειται για χειρουργείο η ψυχολογία συνήθως δεν είναι η καλύτερη δυνατή, τόσο αναφορικά με τη νάρκωση και την επέμβαση όσο και σε σχέση με την επόμενη μέρα. Υπάρχει ο φόβος του ασθενή ότι θα πονάει ή ότι θα χρειαστεί αποκατάσταση ή ειδική γυμναστική. Είναι πλασματικός φόβος ή έχει βάση;

Π.Υ.: Δε μπορούμε να πούμε το φόβο πλασματικό. Ακόμη και στο απλούστερο χειρουργείο με τοπική αναισθησία γίνεται μια επέμβαση στο σώμα. Υπάρχουν διάφορα στάδια. Σε ό,τι αφορά στη νάρκωση είναι το πιο εύκολο γιατί δεν πονούν.

Όσο για το αν πονούν οι επεμβάσεις, υπάρχουν τα παυσίπονα. Ο έντονος πόνος διαρκεί λίγο, ο οργανισμός επανέρχεται σύντομα και μάλιστα πολλοί εντυπωσιάζονται από το πόσο γρήγορα γίνονται καλά και πολύ σύντομα μετά την επέμβαση ομολογούν ότι χαίρονται που την έκαναν και προχωρούν. Η αποκατάσταση απαιτεί δουλειά από τον ασθενή και το φυσιοθεραπευτή του που θα τον καθοδηγεί για να πετύχει το καλύτερο αποτέλεσμα.

Στο νοσοκομείο της Αλεξανδρούπολης κάναμε πολλές αρθροπλαστικές στα γόνατα. Σχεδόν όλοι οι ασθενείς τις πρώτες μέρες έλεγαν «αν ήξερα δε θα το ξαναέκανα». Πολλές φορές, πριν περάσουν τέσσερις μήνες έρχονται πιεστικά να χειρουργήσουν και το άλλο πόδι και τους εξηγούσαμε ότι ο οργανισμός χρειάζεται κάποιο χρόνο να επανέλθει και να ξαναβρεί τις δυνάμεις του.

Οστεοπόρωση

ΠτΘ: Μια συνηθισμένη ασθένεια στις γυναίκες είναι η οστεοπόρωση. Σε ποια ηλικία μια γυναίκα – όταν υπάρχει και κληρονομικός παράγοντας – πρέπει να ελέγξει εάν έχει προδιάθεση;

Π.Υ.: Η αρχή είναι η κληρονομικότητα. Αν μια γυναίκα έχει τη μητέρα ή τη μεγάλη αδελφή της να έχει εκδηλώσει σε παθολογικό βαθμό οστεοπόρωση αξίζει να κάνει έλεγχο αρκετά νέα. Συνήθως μέχρι τα 30 – 35 χρόνια κάθε ανθρώπου η οστική μάζα αυξάνεται και το κόκαλο στα 25 του φτάνει στο πιο δυνατό του σημείο και παραμένει μέχρι τα 35. Από εκεί κι έπειτα αρχίζει και φθίνει, ελαφραίνει, όπως και το δέρμα μας αποκτά ρυτίδες. Εάν βρίσκεται σε καλά επίπεδα και είναι δυνατό, αν διατηρηθεί εκεί και δε χάσει πολύ γρήγορα τη μάζα του το άτομο δε θ’ αποκτήσει ποτέ πρόβλημα από οστεοπόρωση.

Στις γυναίκες παίζουν σημαντικό ρόλο οι ορμόνες του κύκλου τους. Λίγα χρόνια μετά την εμμηνόπαυση μπορεί να εκδηλωθεί η οστεοπόρωση, χρειάζεται επομένως ένας προληπτικός έλεγχος, η μέτρηση της οστικής πυκνότητας που μετράει πόσο πυκνό είναι ένα κόκαλο.

Επαγγελματικές ασθένειες

ΠτΘ: κ. Υφαντίδη, ποιες ασθένειες συνδέονται με τον υπολογιστή – για όσους περνάμε πολλές ώρες σε γραφείο – ή με κάποια άλλα επαγγέλματα; Πόσο συχνά αντιμετωπίζετε επαγγελματικές ασθένειες και ποιες είναι οι συνηθισμένες;

Π.Υ.: Στην εποχή μας οι περισσότερες καταστάσεις που βασανίζουν τους ανθρώπους σχετίζονται με το επάγγελμά τους. Δυστυχώς, δεν είναι κάτι που σκέφτεται το άτομο να το αλλάξει εύκολα. Δε θα τολμούσε να προτείνει ο γιατρός μια αλλαγή.

Κάθε περίπτωση είναι εξατομικευμένη. Ένας που σκύβει στον υπολογιστή μπορεί να πονάει στον αυχένα κι ένας άλλος στη ράχη. Είναι θέμα μυϊκών ομάδων. Κάποιες με τα χρόνια βραχύνονται κι ασκούν τάσεις επάνω στις αρθρώσεις.

Σε γενικές γραμμές, πρέπει να πούμε ότι δεν είμαστε φτιαγμένοι από τη φύση μας να ζούμε όπως ζούμε, το σώμα μας δεν έχει προσαρμοστεί να κάθεται σ’ έναν υπολογιστή, αλλά είναι φτιαγμένο για να κινείται και οι πόνοι είναι μηνύματα του οργανισμού ότι κάτι δεν γίνεται καλά.

Ακούω κάποιους να λένε ότι κουράζονται όλη την ημέρα κι ότι δεν χρειάζεται, επομένως, να κάνουν γυμναστική. Μπορεί μια δουλειά να είναι πολύ κουραστική και να είναι φθορά και η απάντηση σ’ αυτό μπορεί να είναι η σωστή γυμναστική η οποία θα ξεκουράσει τα σημεία που φορτίζονται. Ένας χτίστης, για παράδειγμα, μπορεί να είναι τρομερά δυνατός σε κάποιες μυϊκές δυνάμεις γιατί τις χρησιμοποιεί στη δουλειά του και να μην τον φτάνει ένας αθλητής και σε κάποιες άλλες να είναι πολύ αδύνατος και να μην το καταλαβαίνει.

Παραπανίσια κιλά

ΠτΘ: Ποια είναι η σχέση κιλών και μυοσκελετικών προβλημάτων; Μιλάμε για τα πολλά περισσότερα κιλά, όχι τα 5 ή τα 10. Ποιος είναι ο ρόλος τους στην αποκατάσταση και στην πρόληψη;

Π.Υ.: Είναι μια πονεμένη ιστορία γιατί πολλές φορές κάποιοι μπορούν και τα χάνουν πιο εύκολα για λόγους αισθητικούς, παρά γιατί πονούν τα γόνατά τους. Έχω να πω ότι ορισμένα πράγματα δεν τα αντιλαμβανόμαστε. Να φέρω ένα παράδειγμα: όταν ανεβαίνουμε σκαλιά, η πίεση που ασκείται στο γόνατό μας είναι από τέσσερις έως και οκτώ φορές μεγαλύτερη από το βάρος μας, ανάλογα με το πόσο λυγίζει το πόδι μας. Ένας άνθρωπος με 65 κιλά όταν ανεβαίνει ένα σκαλί φυσιολογικό, ασκείται πάνω στο πόδι του πάνω από 250 κιλά πίεσης. Σ’ ένα άτομο 75 κιλών η πίεση που θ’ ασκηθεί στο γόνατο θα είναι από 40 έως 80 κιλά περισσότερη.

Τις φθορές που προκαλούμε δεν τις αντιλαμβανόμαστε γιατί οι χόνδροι δεν πονούν εύκολα, αλλά «λειώνουν» και μόνο όταν φθαρούν πολύ αρχίζουν και χτυπούν τα καμπανάκια.

Είναι ένα δύσκολο θέμα που μπορεί να χρειάζεται τη βοήθεια άλλων ειδικών γιατρών, διαιτολόγων. Στην εποχή μας είναι πλέον αρρώστια από μόνο του.

ΠτΘ: Άρα είναι δύσκολο ν’ αντιμετωπιστεί ό,τι έχει σχέση με την ορθοπαιδική.

Π.Υ.: Σαφέστατα, το να έρθει κάποιος που πονάει η μέση του ή τα γόνατά του και είναι 150 κιλά και αγύμναστος, να του πω ότι είναι παχύς και να μού απαντήσει «ναι το ξέρω» δεν σημαίνει τίποτε.

ΠτΘ: Σε σχέση με το γυμναστήριο στα άτομα που έχουν κάποιους πόνους μπορείτε να τους πείτε τι πρέπει να προσέχουν και τι μπορούν να κάνουν;

Π.Υ.: Σαφέστατα, αν και δεν είμαι γυμναστής. Αν παρατηρήσω κάποια πράγματα θα κατευθύνω το άτομο πρώτα σ’ ένα φυσιοθεραπευτή για να δουλέψει αλλιώς και να τον φέρει σε μια καλύτερη φυσική κατάσταση και μετά να πάει στο γυμναστήριο. Εκεί, όμως, που θα βοηθήσω είναι να τον καθοδηγήσω ή να τον αποτρέψω από κάποια πράγματα ώστε να φέρει τον οργανισμό σε μια ισορροπία που θα έπρεπε να έχει κι από εκεί κι έπειτα η γυμναστική θ’ ακολουθήσει το πρόγραμμα που θα δώσει ο γυμναστής. Εάν κάποιος υποφέρει, για παράδειγμα, από μυϊκή ανισορροπία και φέρουμε την ισορροπία στη συνέχεια μπορεί να κάνει εντελώς φυσιολογικά τη γυμναστική του.

ΠτΘ: Είναι εύκολο να μάθουμε ν’ ακούμε το σώμα μας και να λαμβάνουμε τα μηνύματα;

Π.Υ.: Ούτε πολύ εύκολο, ούτε πολύ δύσκολο. Θέλει λίγη καθοδήγηση και βοήθεια. Εμείς είμαστε στη διάθεση του ατόμου, χωρίς υπερβολή και χωρίς υστερία. Ο γιατρός μπορεί να μας βοηθήσει σε πολλά ζητήματα μόνο και μόνο γιατί μπορεί να μας δείξει ότι μπορούμε να βρούμε μόνοι μας το δρόμο.

ΠτΘ: Σας ευχαριστώ πολύ.

Π.Υ.: Κι εγώ σας ευχαριστώ.

Μαρία Αμπατζή

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.