«Οι εθνικες μουσικες εχουν επηρεαστει απο ιδεολογιες και εθνικισμους»

Βρέθηκε στην περιοχή μας το Σαββατοκύριακο που μας πέρασε με αφορμή τη συμμετοχή του ελληνοτουρκικού συγκροτήματος «Βόσπορος» στο Φεστιβάλ Κερασιού. Διευθυντής και ιδρυτής του συγκροτήματος αλλά και άλλων όπως «Το Φανάρι της Ανατολής» ο Νικηφόρος Μεταξάς μιλά στον ΠτΘ για το διάλογο τους ελληνικού και τουρκικού πολιτισμού μέσα από τους κοινούς ήχους στο διάβα των αιώνων.

Μιλά επίσης για τον ελληνισμό που έχει μείνει εκεί στην Πόλη και στα νησιά. Στους τόπους που τον πληγώνουν αλλά και που συνειδητά επέλεξε να ζήσει, αλλά και την επιρροή που έχουν ασκήσει οι εθνικιστικές προκαταλήψεις στη μουσική…

ΠτΘ: Είστε ο ιδρυτής του σχήματος «Βόσπορος» και «Φανάρι της Ανατολής». Πιστεύετε ότι ο πολιτισμός έχει ρίξει επαρκείς γέφυρες σε αυτό που ονομάζουμε ελληνοτουρκική φιλία.

Ν.Μ.: Έχουν δημιουργηθεί πολλά σωματεία και πολλές μη κυβερνητικές οργανώσεις που εργάζονται προς αυτό το σκοπό. Υπάρχουν σήμερα 45 οργανώσεις που συνεργάζονται σε επίπεδο αρχιτεκτονικής, μνημείων, τουρισμού αλλά πολύ λίγα στη μουσική, γιατί η μουσική είναι ιδιαίτερος τομέας. Γενικότερα θα έλεγα ότι οι προσεγγίσεις στον πολιτισμικό τομέα έχουν μεγαλύτερο ενδιαφέρον, όμως τα συμφέροντα δίνουν μεγαλύτερη σημασία στον τουρισμό, συνδέοντάς τον με τον πολιτισμό. Αυτό δεν είναι σωστό, γιατί εφόσον έχουμε ρίζες παλιές και κοινά στοιχεία από την Μικρά Ασία, Μαύρη Θάλασσα, Βαλκάνια μέχρι το Αιγαίο, ο πολιτισμός θα μπορούσε να παίξει σημαντικότερο ρόλο. Στο θέατρο υπάρχουν μερικές ενέργειες ελληνοτουρκικές αλλά ακόμη είναι σε κατάσταση εμβρυακή.

ΠτΘ: Βέβαια υπάρχουν και κάποιες τηλεοπτικές συνεργασίες οι οποίες όμως δεν είναι και ό,τι καλύτερο…

Ν.Μ.: Δεν μιλάω γι’ αυτές. Κατά την άποψή μου η τηλεόραση είναι καταστροφική για την ανθρωπότητα. Μιλώ για συνεργασίες μεταξύ ανθρώπων μέσω του θεάτρου και μάλιστα του αρχαίου θεάτρου. Έχουν γίνει παραστάσεις, όπως οι “Πέρσες” του Αισχύλου στα ελληνικά και τουρκικά, για πρώτη φορά στην Αθήνα και Κωνσταντινούπολη.

ΠτΘ: Τι είναι αυτό που έχει πετύχει το συγκρότημα «Βόσπορος»;

Ν.Μ.: Το μεγαλύτερο έργο του «Βοσπόρου» είναι η ανάδειξη της ρωμαίικης συμμετοχής στη λόγια μουσική της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Η μελέτη του θέματος από ερευνητές έχει ξεκινήσει σιγά –σιγά, για παράδειγμα στη Γερμανία. Οι μελέτες αυτές έχουν ένα ενδιαφέρον. Η μουσική που διαμορφώθηκε μέσω των ταγμάτων, των Δερβίσηδων, των Μαχλεβί, κυριάρχησε τελικά στην Κωνσταντινούπολη το 17ο και 18ο αιώνα, όπου όμως υπήρχε και μία ανανέωση της βυζαντινής μουσικής. Συν τω χρόνω βλέπουμε να διεισδύει και στην τουρκική μουσική ένα ρωμαίικό ελληνικό στοιχείο. Οι μουσικοί μεταξύ τους δεν έχουν πρόβλημα γλώσσας ή έθνους, η μουσική μιλά και ενώνει τις ψυχές.

ΠτΘ: Πιστεύετε δηλαδή ότι υπήρξε επιρροή της ελληνικής μουσικής στην τουρκική;

Ν.Μ.: Πιστεύω ότι υπήρξε επιρροή της ελληνικής μουσικής στην τουρκική και το αντίθετο. Οι μεγάλες συνθέσεις Τούρκων μουσικών επηρέασαν την ελληνική μουσική. Έχουμε κοινούς ήχους. Υπάρχουν σχήματα, μορφές, μουσικές, όπως το κράτημα, το ντουράκ, που είναι εντελώς βυζαντινό- ρωμαίικο που έχουν επηρεάσει την τουρκική μουσική. Βέβαια αυτές οι μελέτες είναι σε νηπιακή ηλικία κανείς δεν έχει τολμήσει να τις προάγει.

ΠτΘ: Ποιες είναι οι αιτίες που δημιουργούν πρόβλημα στη μελέτη;

Ν.Μ: Οι εθνικές μουσικές έχουν επηρεαστεί από ιδεολογίες σοβαρές εθνικιστικές. Είναι επιβαρυμένες με βαριά εθνικιστικά στοιχεία, όπως ο ισχυρισμός ότι ο πολιτισμός ξεκίνησε από την αρχαία Ελλάδα. Η αλήθεια όμως είναι ότι υπήρχε και η Περσία και η Βαβυλωνία και η Αίγυπτος. Σε όλες τις χώρες υπήρχαν μουσικές. Απλά οι Έλληνες αυτά τα έγραφαν. Τα στοιχεία της μουσικής, αυτό που λέμε μακάμια ή ήχο στη βυζαντινή μουσική, έχουν την ίδια φιλοσοφία για τη ζωή, την ίδια φιλοσοφία για τον τρόπο ζωής. Ένα παιδί θαύμα δέκα χρόνων μπορεί να παίξει Μπαχ ή Μπετόβεν στο πιάνο, δεν μπορεί όμως να παίξει ποτέ ένα δερβίσικο κομμάτι του Οσμάν Ντεντέ ή του Ζαχαρία Χαμεντέ.

ΠτΘ: Είναι δηλαδή και στάση ζωής;

Ν.Μ.: Σταδιακά έρχεται μία φιλοσοφία ζωής, αντίληψης των νόμων της φύσης, στάση ζωής. Αυτό το παιδί που παίζει Μπετόβεν, την άλλη μέρα μπορεί να βρίσκεται στη Γουόλτ Ντίσνεϊ. Δεν μπορεί ένας Ζαχαρίας που είναι και πρωτοψάλτης και γράφει και τουρκική μουσική να έχει αντίληψη της Γουόλτ Ντισνεϊ.

ΠτΘ: Πιστεύετε ότι έχουμε να διανύσουμε ακόμη πολύ δρόμο όσον αφορά στη μελέτη της παραδοσιακής μουσικής;

Ν.Μ: Ναι, έχουμε δρόμο. Δεν έχουν γίνει μελέτες ανεξάρτητες από ιδεολογίες. Και από τους μεν και από τους άλλους. Υπάρχει μία εθνικιστική ισχυρή φλέβα. Κανείς δεν αναρωτιέται από πού ήρθαν αυτοί οι ρυθμοί και τι λένε. Έχουμε σκεφθεί ποτέ από πού βγήκαν οι μουσικές της εποχής του χαλκού; Μα από εκεί βγήκαν όλοι οι ρυθμοί. Αν πάτε στην Καππαδοκία θα βρείτε ονόματα όπως Βόνισα, Φόνισα τίτλος του Διόνυσου. Όλα τα ονόματα που τελειώνουν σε ασος όπως Σινασός είναι της εποχής του χαλκού και έχουν προμινωϊκή προέλευση. Οπότε υπάρχουν ρίζες αφάνταστες όπως και εδώ στη Θράκη. Αυτές τις ρίζες πρέπει να μπούμε μέσα στη γη, μέσα στη φύση, στα υπόγεια νερά να τις βρούμε.

ΠτΘ: Δυστυχώς όμως σήμερα βλέπουμε να αναβιώνει το έθνος κράτος και ειδικά στα Βαλκάνια…

Ν.Μ: Δημιουργούνται δυστυχώς εθνικά κράτη καινούργια μικρά, τα οποία δεν μπορούν να σταθούν μόνα τους. Υπάρχουν απλά συμφέροντα από πίσω μεγάλα, που θέλουν να τα κρατήσουν ζωντανά. Το ότι υπάρχει ένα έθνος είναι σημαντικό και θαυμάσιο και είναι διαφορετικό από το άλλο. Και αυτή η διαφορά είναι θαυμάσια. Το μυστήριο όμως είναι το πώς μπορούν αυτά τα έθνη να επιβιώσουν ειρηνικά. Δεν υπάρχει αρκετή θέληση να λύσουν τα προβλήματα. Ο καθένας κοιτάζει να ζήσει για το συμφέρον του και ο άλλος ας πεθάνει.

ΠτΘ: Ποιο είναι το ιδεατό για εσάς επίπεδο μουσικής;

Ν.Μ: Έχω ξεπεράσει το μουσικός. Η μουσική με έχει ποτίσει γάλα και κρασί τα οποία έτσι όπως περνούν τα χρόνια με βοηθούν να αισθάνομαι τη φιλοσοφία της μουσικής. Μπορώ να βοηθήσω παιδιά να κάνουν καλή, έντεχνη, λαϊκή, ποπ μουσική με πνεύμα. Μπορώ να βοηθήσω ανθρώπους που θέλουν να επιβιώσει η οθωμανική μουσική και να επανέλθει στη σοβαρότητα που είχε το 17ο αιώνα. Μόνο με τη δυτική μουσική δεν έχω μεγάλη σχέση. Η παιδεία μου είναι βυζαντινή. Η μουσική με έχει φέρει σε μία σοφία.

ΠτΘ: Πόσο σας έχει επηρεάσει ο χώρος που ζείτε;

Ν.Μ: Ο χώρος που ζω, στην Κωνσταντινούπολη, με τραβά σ’ αυτή τη σοφία. Είναι ξενιτιά αλλά κοιτάζεις πώς μπορείς να ζήσεις μέσα σου αυτές τις διαφορές ανατολής και Δύσης. Αυτή τη στιγμή αυτό με τραβά και σ’ αυτό με έχει φέρει η μουσική, γιατί είναι μία γλώσσα που μου δίνει την ευκαιρία να καταλάβω την ψυχή του άλλου πιο εύκολα παρά μέσω του λόγου.

ΠτΘ: Άρα είστε τυχερός που ζείτε εκεί…

Ν.Μ.: Μένω στη Χάλκη. Δεν ξέρω αν είναι τύχη ή κατάρα να μένεις εκεί. Πολλές φορές αισθάνεσαι το βάρος της ιστορίας και τα λάθη που έχουν γίνει, τις σφαγές, τα αίματα. Όλα αυτά τα αισθάνεσαι και δεν είναι εύκολο να ξεπεράσει κανείς το βάρος της ιστορίας. Η καλή θέληση και η μουσική με βοηθά να τα ξεπεράσω.

ΠτΘ: Ο κάθε τόπος έχει την ιστορία του με τις κακές και καλές στιγμές… Στο χέρι των ανθρώπων είναι να προχωράνε μπροστά…

Ν.Μ.: Δεν πρέπει όμως να ξεχνάμε τα λάθη για να παραδειγματιζόμαστε, ώστε να μην επαναλαμβάνονται. Πρέπει να ξεπεράσουμε αυτή την κατάρα. Καλό είναι να ξέρουμε τι έχει γίνει. Όταν τα γεγονότα δημιουργούν μέσα μας πίκρα, η οποία μπορεί να μας αρρωστήσει κιόλας, τότε δεν είμαστε υγιείς. Για να μπορέσεις το δηλητήριο της πίκρας να το γυρίσεις σε χαρά, σε φωτεινότητα δίνεις ολόκληρη μάχη με τον εαυτό σου. Για να καταλάβεις τον άλλον πρέπει να βλέπεις καθαρά, να αποκτήσεις μία ενόραση του προβλήματος, που σε βοηθά να αποκτήσεις ηρεμία. Ζω σε μεγάλη πίεση. Σε ένα χώρο που η ρωμιοσύνη πιέζεται. Έχουν μείνει 1500 άτομα και συνεχώς ζω με τη μνήμη βλέποντας τα ελληνικά σπίτια ερειπωμένα. Υπάρχει μία μελαγχολία, απλά αυτή δεν πρέπει να με φέρει σε κατάπτωση. Πρέπει να την ξεπεράσω. Η μουσική με βοηθά πολύ. Έχω κάνει φίλους μουσικούς Τούρκους με τους οποίους ζούμε σε ένα δικό μας κόσμο. Αυτό βέβαια δεν μπορούν να το καταλάβουν όλοι…

Έχω μία ευθύνη…

ΠτΘ: κ. Μεταξά σας ευχαριστούμε πολύ

Ν.Μ.: Κι εγώ σας ευχαριστώ.

Α.Π.

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.