ΟΙ ΔΙΚΟΙ ΜΑΣ ΑΝΘΡΩΠΟΙ… «ΞΕΝΟΙ» ΑΛΛΑ ΓΟΗΤΕΥΜΕΝΟΙ ΜΕ ΚΑΘΕ ΤΙ ΕΛΛΗΝΙΚΟ

Δυο φίλους της χώρας μας φιλοξενεί σήμερα το «Εμείς η Πόλις», δύο λάτρεις του ελληνικού πολιτισμού, της παράδοσης και της ελληνικής γλώσσας. Τον Θωμά Σήαρς, Σκωτζεζο-αμερικάνο στην καταγωγή, που μένει 35 χρόνια στην Ελλάδα και δηλώνει γοητευμένος από τους ελληνικούς παραδοσιακούς χορούς και την Stefka Georgieva, καθηγήτρια στο Πανεπιστήμιο του Plovdiv της Βουλγαρίας, συχνή επισκέπτρια, τόσο του Δημοκρίτειου, όσο και της Ελλάδας. Με τα δικά τους μάτια, τα μάτια των «ξένων», βλέπουμε εμάς, τον πολιτισμό και την παράδοσή μας. Παράλληλα, αναφερόμαστε στο δικό τους χθες, αλλά και στο μέλλον που ονειρεύονται…

Ο Θωμάς Σήαρς, Σκωτζεζο-αμερικάνος στην καταγωγή, μένει 35 χρόνια στην Ελλάδα και δηλώνει γοητευμένος από τους ελληνικούς παραδοσιακούς χορούς. Μιλά μαγεμένος σχεδόν για τα συρτά, τα καλαματιανά, τα τσάμικα, τους ποντιακούς χορούς, τους κριτικούς, τις σούστες και τους καρσιλαμάδες. Περήφανος που έμαθε Ελληνικά στην Θεσσαλονίκη, ζει στην Βόρειο Ελλάδα και – ο επί πολλά συναπτά έτη χορευτής και τώρα δάσκαλος χορού- συνεργάζεται με το Γεωργιανό Ινστιτούτο στην Αθήνα. Βέβαιος, όπως λέει ότι οι χοροί της Γεωργίας έχουν πολλά κοινά με αυτούς των Ελλήνων, δηλώνει με πάθος ότι: «Οι Έλληνες χορεύουν ακόμη και όταν κλαίνε».

Ο χορός ενώνει τους ανθρώπους;

Ο χορός οπωσδήποτε ενώνει, ιδιαίτερα οι παραδοσιακοί χοροί. Η τέχνη έχει τη δύναμη να μας δείχνει πράγματα για τον εαυτό μας, να φανερώνει εσωτερικές ομορφιές που αλλιώς θα τις χάναμε καθημερινώς. Φινέτσα, γρηγοράδα, ισορροπία, λεπτότητα, λεβεντιά, ανδρισμός, γυναικεία αξιοπρέπεια, όλα όσα απαντά κανείς στους παραδοσιακούς χορούς.

Γιατί χορεύετε με τόση αγάπη ελληνικούς παραδοσιακούς χορούς;

Από τη δημοτική μουσική, τους δημοτικούς χορούς και μετά τους λαϊκούς ερωτεύτηκα την Ελλάδα. Μέσω της παράδοσης την λάτρεψα και ήθελα να έρθω στη χώρα σας γι’ αυτόν τον λόγο.

Ποιος ειδικά χορός σας έκανε να τους αγαπήσετε;

Όλοι οι χοροί, συρτά, καλαματιανά, τσάμικα, ποντιακοί χοροί, κριτικοί, σούστες και καρσιλαμάδες. Όλη η ελληνική παράδοση με μάγευε και γενικότερα το όμορφο, όπου μπορείς να το ζεις και να συμμετέχεις σ΄ αυτό, είναι σημαντικότατο. Όχι μόνο για έναν επαγγελματία χορευτή, αλλά για τον καθένα. Οι χοροί αυτοί είναι μαγικοί για όλους.

Κάποια στιγμή, όμως, εμείς οι Έλληνες απομακρυνθήκαμε από κάθε τι που θύμιζε παράδοση και από τους χορούς…

Ναι, ένα διάστημα αυτό της κακής disco, απομακρύνθηκαν οι Έλληνες από την παράδοση. Εισήλθαν στην ζωή του καθενός όλα τα ξένα και μάλλον όχι και τα πιο ωραία ξένα. Τώρα ευτυχώς και εγκαίρως επιστρέφει ο Έλληνας στο παραδοσιακό. Όχι μόνο στα ωραία παραδοσιακά ελληνικά, αλλά σε όλα τα παραδοσιακά. Δεν έφυγαν ποτέ αυτά, ήταν εκεί και θα είναι εκεί, απλώς ο απλός άνθρωπος τα ανακαλύπτει ξανά.

Εντοπίσατε κάποια άλλη χώρα να έχει στενή σχέση με την Ελλάδα σε θέματα πολιτισμού;

Στενή σχέση με τον ελληνικό πολιτισμό έχει η Γεωργία. Οι γεωργιανοί χοροί έχουν στενή σχέση με τους ποντιακούς, γιατί έχουν πολλά κοινά στοιχεία και κοινά βιώματα ως λαοί. Τόσο στενή σχέση δεν έχω παρατηρήσει να υπάρχει με κάποια άλλη χώρα. Ίσως, στη Βόρειο Ελλάδα να βρίσκει κανείς τους ίδιους χορούς μ΄ αυτούς που συναντά στην Βουλγαρία, απλώς με άλλο όνομα, οι χοροί είναι ίδιοι. Κάποια από τα ποντιακά υπάρχουν και σε τούρκικη εκδοχή. Δεν έχω δει όμως στο πνευματικό επίπεδο ομοιότητες. Ο χορός δεν είναι μόνο βήματα, αντιπροσωπεύει και την εσωτερική ζωή. Μικρή χώρα η Ελλάδα, αλλά με τεράστια ποικιλία στην παράδοση. Ίσως να συμβαίνει το ίδιο με την Γεωργία.

Γιατί δηλώνετε γοητευμένος, μαγεμένος σχεδόν με το παραδοσιακό;

Γιατί το όμορφο είναι όμορφο και όταν είναι παραδοσιακό είναι ακόμη πιο έντονο, αφού δεν το έφτιαξε κανείς. Χρειάστηκαν πάρα πολλά χρόνια για να αναπτυχθεί, σιγά – σιγά. Μετά από πολλά – πολλά χρόνια αναπτύχθηκε μόνο του από έναν ολόκληρο λαό. Δεν υπήρξε κάποιος δημιουργός να επινοήσει έναν χορό, αλλά ο χορός χτίστηκε σιγά –σιγά, γενεές επί γενεών συνέβαλαν σ΄ αυτό. Είναι κάτι που φαίνεται, έχει βάθος, έχει νόημα, έχει μήνυμα, είναι η ίδια η ιστορία.

Είναι χαρούμενοι ή λυπημένοι χοροί οι παραδοσιακοί;

Είναι χαρούμενοι χοροί, ακόμη και οι χοροί με λυπημένη θεματολογία. Όσο οξύμωρο κι αν φαντάζει αυτό. Δεν υπάρχει στιγμή να χορεύει κανείς παραδοσιακά και να είναι «πεσμένος». Η ενέργεια του χορευτή δεν σ΄ αφήνει να «πέσεις».

Ποιος είναι ο σωστός τρόπος αντιμετώπισης της παράδοσης;

Η ζωή είναι πολύ μεγαλύτερη από ό,τι νομίζουμε. Χωράει πάρα πολλά πράγματα ταυτόχρονα. Το ένα χέρι πλένει το άλλο, μπορεί κανείς να κάνει κάτι εντελώς σύγχρονο και αντι-παραδοσιακό και την άλλη να παρακολουθεί κανείς μια παραδοσιακή παράσταση. Πρέπει να είμαστε παρόντες, να το παρακολουθούμε, να το βλέπουμε, να το αφήνουμε να μας αγγίζει. Μπορούμε να μάθουμε και χορούς, να απολαύσουμε την μουσική. Ακόμη και να επισκεφτεί κανείς πολλά μέρη, όπου έχουν ζωντανή την παράδοσή τους.

Τελικά τι είναι ο χορός;

Ισχύει αυτό που έλεγε ο Πλάτων στην Αρχαιότητα: «Αχόρευτος – απαίδευτος». Ο χορός για τους αρχαίους δεν ήταν αυτό που λέμε εμείς χορό, ήταν και έμμετρος λόγος ήταν ιστορία, λυρική ποίηση και επική ποίηση, όλα αυτά τα πράγματα μαζί με κίνηση και θέατρο. Συμφωνώ με τον Πλάτωνα, «αχόρευτος – απαίδευτος». Πρώτο βήμα για μας στην παιδεία είναι να χορέψουμε λίγο μαζί και να παρακολουθήσουμε ωραίο χορό.

Τι λέτε στους συμπατριώτες σας για τις συνήθειες των Ελλήνων που σχετίζονται με την παράδοση;

Ότι οι Έλληνες χορεύουν ακόμη και όταν κλαίνε. Οι Έλληνες διευρύνουν τις εμπειρίες τους, έχουν αγκαλιάσει παράξενα τον σύγχρονο κόσμο, κάποια παραδοσιακά δεν φεύγουν ευτυχώς, κάποια άλλα δυστυχώς ξεχνιούνται. Τίποτα δεν είναι στάσιμο, όπως έλεγε ο Ηράκλειτος, «τα πάντα ρει». Πρέπει να είμαστε έτοιμοι για τα πάντα, αλλά, όταν κάτι όμορφο και ωραίο υπάρχει, αξίζει να το καλλιεργήσουμε και να το έχουμε κοντά μας και γι’ αυτό συνιστώ στον καθένα, όταν βρίσκουμε κάτι τέτοιο να το έχουμε κοντά μας, να το καλλιεργήσουμε, να μην το αφήσουμε να σβήσει. Μας διδάσκει, μας ενώνει, αποτρέπει εκείνες τις ενέργειες στο σύγχρονο κόσμο που θέλουν να μας κάνουν μικρότερους ανθρώπους. Παραμένουμε πιο πολύ άνθρωποι όταν διατηρούμε αυτά τα πράγματα και αντιστεκόμαστε σε κάποιες επιρροές της σύγχρονης ζωής.

Η Stefka Georgieva (στα αριστερά της φωτογραφίας), είναι βουλγαρικής καταγωγής και διδάσκει ρωσικά στο Πανεπιστήμιο του Plovdiv της Βουλγαρίας. Μιλά για την γλώσσα που η γνώση της λειτουργεί ως γέφυρα μεταξύ των λαών, για τη ζωή στα χρόνια του Υπαρκτού, αλλά και για τις προσδοκίες που γεννά η ένταξη της χώρας της στην Ευρωπαϊκή Ένωση. «Αυτό που επιθυμούμε είναι τα παιδιά μας να ταξιδεύουν σε άλλες χώρες, αλλά να μένουν στην πατρίδα τους. Να πηγαίνουν σε άλλες χώρες, αλλά να επιστρέφουν και πάλι, όχι να μένουν εκεί», δηλώνει και προσθέτει: «Έφυγαν πάρα πολλοί από την πατρίδα μου μετά την κατάρρευση του σοσιαλισμού. Τα δικά μου παιδιά για παράδειγμα είναι στην Αμερική. Αυτό είναι καλό για την Αμερική κι όχι για την Βουλγαρία. Όλοι όσοι έφυγαν αναγκάζονται να ζουν σε ξένες χώρες. Έφυγαν οι μορφωμένοι, οι επιστήμονες, οι άνθρωποι που θα ήταν χρήσιμοι για την χώρα μας. Ζήσαμε κάτι που το είχε ζήσει η Ελλάδα, δεκαετίες νωρίτερα, να ένα ακόμη κοινό μας στοιχείο».

Εξακολουθούν οι Έλληνες να επιλέγουν την χώρα σας για να σπουδάσουν;

Σπουδάζουν οι Έλληνες που έχουν γεννηθεί στην Βουλγαρία. Ναι, εξακολουθούν να έρχονται και φοιτητές από την Ελλάδα. Περισσότερους έχουμε στην Ιατρική Σχολή και στο Μουσικό Τμήμα, στο Πανεπιστήμιο της Φιλιππούπολης. Στο ίδιο Πανεπιστήμιο, έχουμε δύο ειδικότητες Ελληνικής και Βουλγαρικής Φιλολογίας, είναι δύο ειδικότητες σε ένα Τμήμα.

Υπάρχει ενδιαφέρον από την πλευρά των φοιτητών για την ελληνική γλώσσα;

Έχουμε πάρα πολλούς που επιθυμούν να περάσουν σ΄ αυτό το Τμήμα. Υπάρχει πολύ μεγάλο ενδιαφέρον να μάθουν τα ελληνικά. Θέλουν πολλοί να μάθουν τα ελληνικά, όχι αναίτια, έχουν πολλές επαφές, πολιτιστικές, οικονομικές. Υπάρχουν σε εξέλιξη συνεργασίες σημαντικές, οι λαοί των δύο χωρών συνεργάζονται άριστα και η γνώση της γλώσσας πάντα βοηθά σ΄ αυτές τις συναλλαγές. Ύστερα ο ελληνικός πολιτισμός εξακολουθεί να έλκει, ακόμη και τους σημερινούς νέους.

Πόσους φοιτητές έχετε;

Σ αυτό το Τμήμα έχουμε τριάντα φοιτητές κάθε χρόνο. Το ενδιαφέρον είναι μεγαλύτερο.

Σε σχέση με την κατάσταση που επικρατούσε πριν την αποσύνθεση της Σοβιετικής Ένωσης και την κατάρρευση του Υπαρκτού, ποια είναι η εικόνα σήμερα;

Υπάρχουν μειονεκτήματα, υπάρχουν και πλεονεκτήματα. Η οργάνωση είναι καλύτερη, αλλά οι φοιτητές πρέπει να εργάζονται, γιατί τα προβλήματα για επιβίωση είναι μεγάλα. Εμείς δεν είμαστε ευχαριστημένοι με το επίπεδο των γνώσεων. Παλιά υπήρχε μεγάλη αφοσίωση, διάβαζαν περισσότερο, ασχολούνταν περισσότερο με το αντικείμενό τους, αλλά τώρα πρέπει να εργαστούν. Τώρα πρέπει να εξασφαλίσουν πρώτα την κάλυψη των εξόδων διαβίωσης τους.

Η εκπαίδευση εξακολουθεί να είναι δωρεάν και προσιτή για όλους;

Υπάρχουν δίδακτρα, αλλά είναι πολύ μικρό το ποσό. Όποιος θέλει να σπουδάσει, μπορεί, αρκεί να έχει επιλύσει το πρόβλημα της διαβίωσης.

Κοινά στοιχεία στον πολιτισμό των δυο χωρών έχετε εντοπίσει;

Η Φιλιππούπολη είναι θρακική περιοχή. Υπάρχουν πολλά κοινά στοιχεία, για παράδειγμα στην μουσική. Στο ραδιόφωνο ακούω συχνά τραγούδια που μου φαίνονται οικεία. Έχουμε κοινά ακόμη και στην κουζίνα, στα φαγητά μας. Ο πολιτισμός της καθημερινότητάς μας έχει πολλά κοινά.

Η γνώση της γλώσσας του άλλου αποτελεί συνδετικό κρίκο;

Η γλώσσα συνδέει και απομακρύνει. Αναγκάζει η γλώσσα να αγαπήσεις κάποιον, αλλά και να «σκοτώσεις». Είναι μέσο επικοινωνίας χωρίς το οποίο δεν μπορούμε να ζήσουμε. Είναι πολύ μεγάλο στοιχείο η γλώσσα για έναν λαό.

Με την πάροδο του χρόνου αλλάζουν τα γλωσσικά στοιχεία;

Παλιότερα η βουλγαρική γλώσσα έπαιρνε πάρα πολλά στοιχεία από την ρωσική γλώσσα, τώρα παίρνει πολλά στοιχεία από την αγγλική γλώσσα. Το ίδιο συμβαίνει και στην Ελλάδα, ακούω πολλούς να χρησιμοποιούν την αγγλική γλώσσα.

Πού οφείλεται;

Είναι απαίτηση της εποχής. Η εποχή σήμερα απαιτεί μια ξύλινη γλώσσα, δυστυχώς.

Στη θέση της διεθνούς γλώσσας που είχαμε κάποτε, τώρα έχουμε την αγγλική. Παλιότερα, μαθαίναμε μια γλώσσα για να μάθουμε και τον πολιτισμό της, τώρα την αγγλική την χρησιμοποιούμε μόνο για την επικοινωνία. Καμία προσπάθεια να γνωρίσουμε τον άλλον.

Τι προσδοκάτε ως χώρα μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης σήμερα;

Περιμένουμε ότι μετά την είσοδό μας στην Ε.Ε., θα ζήσουμε καλύτερα, ότι θα έχουμε μια επικοινωνία με τους άλλους λαούς. Θα ταξιδεύουμε χωρίς να απαιτείται μεγάλη διαδικασία και γραφειοκρατία. Παράλληλα, θα μπορεί κανείς να εργαστεί σε όποια χώρα επιθυμεί.

Και τι είναι αυτό που επιθυμεί ο Βουλγαρικός Λαός;

Αυτό που επιθυμούμε είναι τα παιδιά μας να ταξιδεύουν σε άλλες χώρες, αλλά να μένουν στην πατρίδα τους. Να πηγαίνουν σε άλλες χώρες, αλλά να επιστρέφουν και πάλι, όχι να μένουν εκεί.

Από την πατρίδά σας έφυγαν πολλοί μετά το 1989 αναζητώντας καλύτερη τύχη;

Έφυγαν πάρα πολλοί από την πατρίδα μου μετά την κατάρρευση του σοσιαλισμού. Τα δικά μου παιδιά για παράδειγμα είναι στην Αμερική. Αυτό είναι καλό για την Αμερική κι όχι για την Βουλγαρία. Όλοι όσοι έφυγαν αναγκάζονται να ζουν σε ξένες χώρες. Έφυγαν οι μορφωμένοι, οι επιστήμονες, οι άνθρωποι που θα ήταν χρήσιμοι για την χώρα μας. Ζήσαμε κάτι που το είχε ζήσει η Ελλάδα, δεκαετίες νωρίτερα, να ένα ακόμη κοινό μας στοιχείο.

Τι νομίζετε ότι χάθηκε για πάντα με την κατάρρευση του σοσιαλισμού;

Καλό θα ήταν να υπήρχε μια τάξη σήμερα. Αυτή η τάξη, η ασφάλεια χάθηκε με την κατάρρευση του σοσιαλισμού. Τώρα στους περισσότερους τομείς επικρατεί η αναρχία και αυτό είναι κακό.

Μαρία Νικολάου

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.