Ο ρολος του συγγραφεα στην εποχη της κρισης

Ποιος είναι ο ρόλος του συγγραφέα στην εποχή της κρίσης, οικονομική, κοινωνική, πολιτισμική, όπως αυτή που βιώνει σήμερα η χώρα μας; Έξι καταξιωμένοι συγγραφείς, που διατηρούν στενούς δεσμούς με τη Θράκη, δίνουν τη δική τους απάντηση

Του Βασίλη Κάργα

Μηνάς Βιντιάδης, «Ο συγγραφέας στην Ελλάδα και να θέλει να μιλήσει δεν έχει βήμα»

«Ο συγγραφέας στην Ελλάδα είναι λιγότερο σημαντικός από τον εφοριακό που δεν κυνηγάει τους μεγαλοφειλέτες του Δημοσίου, από τον αστυνομικό που οπλισμένος σαν αστακός παρακολουθεί τους κουκουλοφόρους να καίνε ελπίδες. Παρακολουθεί ανίσχυρος ανίκανους πολιτικούς να διαχειρίζονται τις τύχες της χώρας του, σε μια κοινότητα όπου καρχαρίες των καρτέλ και των λόμπι ξεκοκαλίζουν τις ισχνές σάρκες των πολιτών τής πιο ιστορικής χώρας του κόσμου που ζει με τα φαντάσματα της ιστορίας. Εκεί που κλαίνε οι γιάπις και οι επιχειρηματίες, τώρα νεόπτωχοι και νεοάστεγοι αναπολούν τα καγιέν και τα μπουζούκια. Ο συγγραφέας στην Ελλάδα και να θέλει να μιλήσει δεν έχει βήμα. Δεν μιλάω για τους ανεπάγγελτους μαϊντανούς που έχουν άποψη επί παντός του επιστητού, μιλάω για τους εκατοντάδες συγγραφείς που δουλεύουν σε μια δουλειά όπως όλοι οι Έλληνες, πληρώνουν φόρους, υφίστανται μειώσεις, απολύονται, φοβούνται, χάνουν το δικαίωμα στο όνειρο. Ο συγγραφέας σιωπά, γιατί και να μιλήσει δεν θα τον ακούσει κανείς. Γι’ αυτό συνεχίζει να γράφει, να δουλεύει και να προσπαθεί να είναι Άνθρωπος…»

Κώστας Καβανόζης, «Οι εποχές κρίσεων είναι σίγουρα εποχές ενδοσκόπησης»

«Εργάζομαι φέτος ως φιλόλογος στο Εσπερινό Γυμνάσιο Μάνδρας Αττικής και τυχαίνει τις τελευταίες μέρες να φιλοξενούμαι στην Κηφισιά. Ιδιαίτερα υποβαθμισμένη η πρώτη περιοχή, ιδιαίτερα προνομιούχος η δεύτερη. Το απόγευμα που κατηφορίζω περπατώντας για να πάρω τον ηλεκτρικό, όπως και αργά το βράδυ που επιστρέφω από τον ίδιο δρόμο προς τα πάνω, χαζεύω τα σπίτια της περιοχής. Πανέμορφα, ήσυχα, μέσα στο πράσινο, τίποτα δεν φαίνεται, εκ πρώτης όψεως, να ταράζει την ηρεμία τους. Στη Μάνδρα το σκηνικό αλλάζει δραματικά. Είναι ένα χαμόσπιτο με αυλίτσα σύρριζα πάνω σ’ ένα δρόμο ταχείας κυκλοφορίας, απ’ όπου περνούν συνέχεια φορτηγά. Πολλές φορές βλέπω μια γηραιά ρακένδυτη κυρία να κάθεται έξω σε μια μισοσπασμένη καρέκλα και να τα ατενίζει καπνίζοντας. Γύρω της –στην αυλή της–, σωροί από σκουριασμένα παλιοσίδερα, τενεκεδένια κουτιά, σαβούρα. Συχνά αναρωτιέμαι στη βόλτα μου ποιος κινδυνεύει να χάσει τα περισσότερα. Εκείνη, αν δεν έχει πια να αγοράσει τσιγάρα ή το πρώην στέλεχος απ’ τα βόρεια προάστια που απολύθηκε και τώρα του παίρνουν το σπίτι; Να, λέω στον εαυτό μου, τι πρέπει να γράψεις. Τι ακριβώς όμως είναι αυτό και μέχρι πού μπορείς να το φτάσεις; Μέχρι πού μπορείς στ’ αλήθεια να φτάσεις; Εδώ είναι το θέμα. Η συγγραφή, η τέχνη γενικότερα, οφείλει να προσεγγίζει το μυστικό, το άρρητο. Την ομορφιά και την αλήθεια που δεν μπορούν να στεριώσουν αλλιώς παρά μονάχα αν βιωθούν ως τέτοιες. Αν το έργο τέχνης δεν είναι δρόμος που μας οδηγεί σε ό,τι μας ξεπερνάει, αν δεν μας φέρνει ως το άχρονο και το αχανές, τότε δεν δικαιώνει την ύπαρξή του. Ο δρόμος όμως αυτός περνάει οπωσδήποτε μέσα από τον εαυτό μας. Και οι εποχές κρίσεων, είναι σίγουρα εποχές ενδοσκόπησης. Σε αυτό ακριβώς μπορεί να βρει πάτημα ο συγγραφέας σήμερα και να περάσει μπροστά. Είναι πράξη αντίστασης σήμερα να εμπνέεσαι και να εμπνέεις, να γοητεύεις και να γοητεύεσαι, να φανερώνεις χωρίς δισταγμό και δίχως προσποίηση την αλήθεια σου, να αποκαλύπτεσαι. Είναι πράξη αντίστασης να θέλεις να γνωρίσεις τον εαυτό σου. Γιατί μόνο έτσι θα φτάσεις και στους άλλους μετά. Βαθιά στον εαυτό μας βρίσκονται κρυμμένοι οι άλλοι, αυτόν πρέπει να προσεγγίσουμε πρώτα για να τον αφήσουμε ύστερα πίσω και να τους βρούμε. Να λοιπόν δρόμος για να πορευτούμε, ιδού του συγγραφέα η ευθύνη. Γιατί ο κόσμος δεν αλλάζει αν δεν βγεις από το εγώ σου και το να θες στ’ αλήθεια να γνωρίσεις την άρρητη ομορφιά σημαίνει να μπορείς να αλλάξεις τον κόσμο αμετάκλητα.»

Ελισάβετ Παπαδοπούλου, «Ο συγγραφέας ένα είδος πνευματικού Τόμας Έντισον»

«Το γράψιμο είναι καθαρός δόλος, και ο συγγραφέας ένας άνθρωπος που καθημερινά σπάει το κεφάλι του, με ποια πρόφαση ένας ήρωάς του θα συναντήσει τον άλλον, και αφού συναντηθούν οι δυο ήρωες, πρέπει να αποφασίσει τι θα κάνουν μετά, και τι θα πούνε, πού θα καταλήξει η σχέση μεταξύ τους και με τον κόσμο γύρω τους.
Μ’ αυτό τον απλό τρόπο, ο κάθε συγγραφέας, χρησιμοποιώντας τους ήρωες του, παρουσιάζει τις συνθήκες, τις συνήθειες, τον προβληματισμό, τις ανάγκες, τα αιτήματα, τα οράματα της κοινωνίας που ζει.
Οι λέξεις, και αυτού του είδους ο δόλος, συνδυασμένος με την οξυδέρκεια του κάθε συγγραφέα, είναι τα μοναδικά κατά τη γνώμη μου εργαλεία με τα οποία και πάλι, ο συγγραφέας, ζώντας μέσα στην «κρίση» (κοινωνική; οικονομική; πολιτιστική;) θα δώσει για λογαριασμό των υπολοίπων, τη δική του εκδοχή, για το «τι πραγματικά μας συμβαίνει», όχι διεκδικώντας το ρόλο του ηγήτορα, αλλά αυτού που φωτίζει τις καταστάσεις (ένα είδος πνευματικού Τόμας Έντισον).
Κι όταν οι καταστάσεις φωτιστούν αρκετά και αποκαλυφθεί ότι χρειάζεται δράση καλό θα ήταν να συμμετάσχει σε αυτήν.»

Πασχάλης Λαμπαρδής, «Σημασία έχει ο καθένας απ’ το δικό του πόστο να παράγει ποιότητα και να τη μεταδίδει στους άλλους»

«Ο ρόλος του κάθε ανθρώπου και το ζητούμενο για την εποχή που ζούμε είναι να θέλουμε κάθε μέρα να γινόμαστε λίγο – λίγο καλύτεροι από χθες. Όπως αναφέρω και στο νέο βιβλίο μου-«Η κάθετη έξοδος»- η απενοχοποίηση και ο συνεχής καθαρισμός είναι απαραίτητη προϋπόθεση για την εξέλιξή του. Κι όταν κάποιος εξελίσσεται μ’ αυτόν τον τρόπο, μπορεί να γίνει κι ένας πυρήνας φωτός, που θα επηρεάζει και τους γύρω του. Είτε είναι υπάλληλος είτε είναι άνεργος ή επιστήμονας ή τεχνίτης, δεν έχει σημασία. Σημασία έχει ο καθένας απ’ το δικό του πόστο να παράγει ποιότητα και να τη μεταδίδει στους άλλους. Κι ας μην ξεχνάμε ότι το σκοτεινό μας κομμάτι μπορούμε να το κρύψουμε μόνο από τον εαυτό μας, όλοι οι άλλοι το βλέπουν. Και οι άνθρωποι της τέχνης, ό,τι έχουν μέσα τους βγάζουν προς τα έξω, το θέμα είναι ότι έχουν περισσότερους θεατές και ίσως μεγαλύτερη ευθύνη γι’ αυτό που είναι και γι’ αυτό που θα γίνουν.»

Κοσμάς Χαρπαντίδης, «Η λέξη συγγραφέας είναι πια κενή νοήματος για την ελληνική κοινωνία»

«Αλήθεια ποιος είναι συγγραφέας στην Ελλάδα του 2012;

•Μήπως ο ποιητής, που καταφέρνει να εκδοθεί, μετά από περιπέτειες χρόνων και διαβάζεται από 129 αναγνώστες, ενώ η κριτική τον αγνοεί;
•Μήπως ο διηγηματογράφος της εποχής, που πνίγεται στο κοινό των 763 αναγνωστών κι όταν υποβάλλει την επόμενη συλλογή του τρέμει μήπως ακούσει το όχι του εκδότη του;
•Μήπως ο μυθιστοριογράφος που βγάζει έντιμα ένα μυθιστόρημα κάθε επτά με οκτώ χρόνια και φοβάται ότι τον ξέχασε το κοινό του και δεν θα κάνει ταμείο;

Στην Ελλάδα βεβαίως υπάρχουν και:
•Οι κυρίες, που γράφουν ροζ και κατέστησαν κραταιούς( εν χρήμασι) εκδότες ψευδεπίγραφους και οι οποίοι σκοτώνονται μεταξύ τους ποιος θα τις εξασφαλίσει, ξοδεύοντας χρήματα μεταγραφών.
•Οι δημοσιογράφοι που μόλις εκδώσουν προβάλλονται από τα κανάλια και συναντούν το ευρύ κοινό τους.
•Όσοι και όσες προβάλλονται μέσα από στήλες σε free press έντυπα και σε άλλα ηλεκτρονικά ή όχι μέσα, αναμασώντας τα ίδια τσιτάτα εδώ και χρόνια και αναπαράγοντας τα ίδια και τα ίδια, γράφοντας κατά παραγγελία ή για να γαργαλήσουν το κοινό τους, παράγοντας αυτό που ζητάει η εποχή μας, ή γράφοντας κατά παραγγελία ιστορικά μυθιστορήματα για να κολακέψουν διάφορες εθνικές ομάδες.
•Όσους δεν έχουν σχέση με την γραφή, αλλά γράφουν όπως μάγειρες, πολιτικοί, νοικοκυρές, ηλεκτρονικοί, διαχειριστές ιστοσελίδων και άλλοι επαναστατημένοι γενικώς.

Επειδή η λέξη συγγραφέας είναι πια κενή νοήματος για την ελληνική κοινωνία και επειδή δεν λογίζομαι ως συγγραφέας (αφήνω τον τίτλο στους άλλους) δεν μπορώ να κάνω δηλώσεις για την κρίση, που οι επιπτώσεις της εξ άλλου έχουν από καιρό κουρελιάσει όχι μόνο την έννοια του συγγραφέα, αλλά ολόκληρη την κοινωνία μας, που πατά και πορεύεται ανάμεσα σε σκουπίδια.»

Χρήστος Χαρτοματσίδης, «Σε κάθε οικονομική κρίση συνήθως το πρώτο θύμα είναι ο πολιτισμός, αν και ακριβώς στις δύσκολες στιγμές ο κόσμος τον έχει ανάγκη»

«Σε κάθε οικονομική κρίση οι περικοπές αρχίζουν από αυτά που θεωρούν οι κυβερνώντες περιττά. Συνήθως πρώτο θύμα είναι ο πολιτισμός, αν και ακριβώς στις δύσκολες στιγμές ο κόσμος τον έχει ανάγκη. Αγγίζοντας τις διαχρονικές αξίες, νιώθουμε πως τα βάσανά μας δεν είναι και τόσο αφόρητα, πως υπάρχουν και πιο σημαντικά πράγματα από το ψωμί και πως η πάλη για την επιβίωση έχει και μια άλλη διάσταση – αυτή το να συνεχίζεις να υπάρχεις για το πείσμα της αντίστασης.

Ποια πρέπει να είναι η θέση του καλλιτέχνη σ’ αυτόν τον αγώνα;
Κατά την διάρκεια της Γαλλικής επανάστασης, σε ένα παράθυρο κάπου στην Λεωφόρο Σεντ Ονορέ, ο μεγάλος ζωγράφος Δαβίδ σκίτσαρε στα γρήγορα τις μορφές των πολιτικών ανδρών που οδηγούνταν για εκτέλεση στην καρμανιόλα. Ο ίδιος δεν είχε ενεργή ανάμειξη στα γεγονότα. Θεωρούσε πως μπορεί να προσφέρει περισσότερο σαν ουδέτερος, ψυχρός παρατηρητής που έχει για αποστολή μόνο την καταγραφή της πραγματικότητας.

Σίγουρα φαίνεται πιο γενναία η συμπεριφορά άλλων ανθρώπων που προτίμησαν όχι μόνο να εκφράσουν άφοβα τις απόψεις τους, μα και να αγωνισθούν υπερασπίζοντάς τες. Συνήθως στην πρώτη γραμμή είναι η ποιητές. Η ποίηση είναι η γρήγορη και άμεση αντίδραση που βασίζεται στο συναίσθημα. Οι πεζογράφοι παίρνουν την σκυτάλη αργότερα, όταν τα πάθη έχουν καταλαγιάσει και ο κριτής χρόνος έχει αξιολογήσει αμείλικτα πρόσωπα και γεγονότα.

Ο συγγραφέας μπορεί να εξυπηρετήσει το λαϊκό κίνημα ακόμη και με τον μη ηρωϊκό θάνατό του. Η κηδεία του να γίνει αφορμή για να εκφράσει ο λαός τα συναισθήματά του. Σαν παράδειγμα – η κηδεία του Παλαμά και το γνωστό ποίημα του Σικελιανού.»*
 

Βιογραφικά σημειώματα των συγγραφέων του ρεπορτάζ

Ο Μηνάς Βιντιάδης γεννήθηκε στο Πορτ Σάιντ της Αιγύπτου το 1957, μεγάλωσε στην Κάσο και ζει στην Αθήνα. Έχει γράψει τα μυθιστορήματα «Τι είπα στην Κλαούντια», «Οι τρεις Μαρίες» και «Το δεξί πόδι του Θεού», «Ο δράκος κόκορας», ενώ έχει πάρει μέρος και σε πολλές συλλογές διηγημάτων.

Ο Κώστας Καβανόζης γεννήθηκε στην Κομοτηνή το 1967. Είναι φιλόλογος, ζει στην Αθήνα και διδάσκει στη Μέση Εκπαίδευση. Κείμενά του έχουν δημοσιευτεί σε περιοδικά και έχουν παιχτεί στο θέατρο. Έργα του: «Χοιρινό με λάχανο», «Του κόσμου ετούτου», «Όλο το φως απ’ τα φεγγάρια», «Με τον Γ. Μ. Βιζυηνό» (συλλογικό)

Ο Πασχάλης Λαµπαρδής γεννήθηκε στις Σέρρες το 1960. Σπούδασε Μηχανικός-Ηλεκτρολόγος ενώ γνώριζε ότι ο δρόµος του είναι η συγγραφή. Κάθε βιβλίο του είναι προϊόν έρευνας. Ζει στη Θεσσαλονίκη. Έργα του: «Υπόθεση ζωής», «Ο ταξιδευτής του Βοσπόρου», «Οι φύλακες της Ανατολίας», «Η κοιλάδα των σπαθιών», «Κάθετη έξοδος».

H Eλισάβετ Παπαδοπούλου γεννήθηκε στο Διδυμότειχο. Σπούδασε στη Νομική Σχολή της Κομοτηνής. Ασχολήθηκε με τη δικηγορία, αλλά την εγκατέλειψε για να γίνει δικαστής. Παραιτήθηκε ύστερα από έξι χρόνια. Σήμερα εργάζεται στο Νομικό Συμβούλιο του Κράτους. Έργα της: «Hotel Victoria», «Άνεμος Ανατολικός», «Ψέματα, ζαχαρωτά και πρωτοσέλιδα», «Κληρονόμησα όλες τις φίλες της μαμάς μου», «Αγαπώντας τις ερωμένες του». Συμμετείχε σε πολλές συλλογές διηγημάτων.

Ο Κοσμάς Χαρπαντίδης γεννήθηκε το 1959 στο Κάτω Νευροκόπι Δράμας. Σπούδασε νομικά και σήμερα ζει στην Καβάλα. Έχει κατοικήσει, κατά καιρούς, και σε άλλες πόλεις του βορρά. Συνεργάστηκε στην έκδοση του λογοτεχνικού περιοδικού Υπόστεγο. Έργα του: «Μανία πόλεως», «Οι εξοχές των νεκρών», αφήγημα, «Το έκτο δάχτυλο», διηγήματα, «Τα δώρα του πανικού», μυθιστόρημα, «Κρυφές αντοχές», διηγήματα.

Ο Χρήστος Χαρτοματσίδης γεννήθηκε το 1954. Σπούδασε ιατρική και σήμερα εργάζεται ως διευθυντής Μικροβιολογίας στο Γενικό Νοσοκομείο Κομοτηνής. Έχει δημοσιεύσει διηγήματα και μεταφράσεις στα λογοτεχνικά περιοδικά «Νέα Πορεία», «Η Λέξη», «Το Δέντρο», «Ιστός» και «Μανδραγόρας», ενώ από το 2009 είναι μόνιμος συνεργάτης του περιοδικού «Μανδραγόρας». Έχει εκδώσει τις ποιητικές συλλογές: «O ξένος», «H νύχτα των εμβρύων», τα διηγήματα: «Tο παλιό κτίριο», «Φωτο-Veritas» , και τα μυθιστορήματα: «Κιθαρίστας σε ταβέρνα» , «Oι περιπέτειες του Μπρέγκα» , «Μια εταίρα θυμάται», «Είναι κάπου αλλού η γιορτή».

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.