Ο οικουμενικος Ελληνας εθνικος ποιητης και το «ξεχειλισμα της ψυχης»

Αφιέρωμα στα 150 χρόνια από το θάνατο του Διονυσίου Σολωμού πραγματοποίησε με μεγάλη επιτυχία το βράδυ της Δευτέρας ο Σύνδεσμος Φιλολόγων Ν. Ροδόπης σε μια εκδήλωση με θέμα «Διονύσιος Σολωμός (Ζάκυνθος 1798 – Κέρκυρα 1857): Η πορεία από το «ξεχείλισμα της ψυχής» στο «νόημα της τέχνης». Αφιέρωμα στα 150 χρόνια από το θάνατό του». Για τον ποιητή μίλησε η πρόεδρος του Συνδέσμου Δώρα Κάσσα, ενώ αποσπάσματα από το έργο του παρουσίασαν οι ηθοποιοί Μυρσίνη Λαντζουράκη και Φιλοποίμην Ανδρεάδης και συνόδευσαν οι μουσικοί Ινώ Παπαδοπούλου στο πιάνο και Θάνος Μαλούσης στο βιολί, με μουσικές από κινηματογραφικές ταινίες. Η καθηγήτρια μουσικής Μαρία Περπερίδου ερμήνευσε μελοποιημένη ποίηση του Διονυσίου Σολωμού από το Χρήστο Λεοντή, τον Γιάννη Μαρκόπουλο και την ίδια. Η βραδιά πλαισιώθηκε από τη Φωτεινή Κουτλογεωργίου σε μια δική της χορογραφία για τα διάφορα πρόσωπα της γυναίκας.

Η κ. Κάσσα σημείωσε, στο περιθώριο της εκδήλωσης, ότι προσέγγισαν με δέος και φιλολογική ευθύνη τη ζωή και το έργο του Δ. Σολωμού. «Θελήσαμε να προσεγγίσουμε και να χαρτογραφήσουμε το Διονύσιο Σολωμό, τόσο ως ποιητή, όσο και ως άνθρωπο. Σ’ αυτή την προσπάθεια έχουμε αρωγούς τους ηθοποιούς Μυρσίνη Λαντζουράκη και Φιλοποίμην Ανδρεάδη και τους μουσικούς Ινώ Παπαδοπούλου στο πιάνο και Θάνο Μαλούση στο βιολί, την Μαρία Περπερίδου, η οποία εμπνεύστηκε από το έργο του Σολωμού και μελοποίησε τον «Πειρασμό», όπως τον διαπραγματεύεται ο ποιητής στο δεύτερο και στο τρίτο σχεδίασμα». Η κ. Κάσσα ανέφερε τη χορηγία της ΔΕΠΑΚ, ενώ πρόσθεσε ότι όλο το Δ.Σ. του Συνδέσμου Φιλολόγων συντέλεσε στην προετοιμασία της βραδιάς.

Το έργο του εθνικού ποιητή της Ελλάδος αντιμετωπίστηκε από δύο σκοπιές, από την ευρωπαϊκή και από την οικουμενική. «Σαφώς και προηγούνταν της εποχής του. Άλλωστε, εάν εξαιρέσουμε το πατριωτικό του έργο, η υψηλή του ποίηση των τελευταίων χρόνων, «Κρητικός», «Πόρφυρας», «Ελεύθεροι Πολιορκημένοι», έμεινε άγνωστη στους συμπολίτες του και στο κοινό τόσο της Ζακύνθου, όσο και σ’ αυτό της Κέρκυρας και της Ελλάδος» είπε.

Οι στίχοι που διέκρινε η κ. Κάσσα και θα μπορούσαν να συνοψίσουν την ουσία των «Ελεύθερων Πολιορκημένων», αλλά και να σταθούν ως μήνυμα στη σύγχρονη εποχή «ίσως είναι οι κορυφαίοι της ελληνικής ποίησης είναι «η δύναμή σου πέλαγο, η θέλησή μου βράχος»».

Αναφορικά με την επιλογή που έχει κάνει η ελληνική δημόσια εκπαίδευση για τη διδασκαλία της ζωής και του έργου του Διονυσίου Σολωμού, η κ. Κάσσα σχολίασε το αν υπάρχει «έλλειψη» ή όχι. «Αν και λείπω τα τελευταία δέκα χρόνια από το σχολείο, πιστεύω ότι οι νέοι συνάδελφοι είναι άξιοι και ικανοί και δίνουν έμφαση πλέον γενικά στην ποίηση και ειδικά στο Διονύσιο Σολωμό. Έστω κι αυτές τις αναφορές που γίνονται στα βιβλία στον εθνικό μας ποιητή πιστεύω ότι οι συνάδελφοι τις αξιοποιούν με υπεύθυνο τρόπο».

Δ. Κάσσα: «Ν’ αναδειχτεί η φύση της ποιητικής του προσπάθειας»

Η κ. Κάσσα ασχολήθηκε επισταμένα επί τέσσερις μήνες με το Δ. Σολωμό ως ποιητή και ως άνθρωπο με σκοπό «να αποσαφηνιστούν οι όροι της δημιουργίας του και να αναδειχτεί η φύση της ποιητικής του προσπάθειας» όπως δήλωσε αρχικά στην ομιλία της.

Για τα 59 χρόνια της ζωής του συνέθεσε το βασικό ιστό με αναφορές στα πρόσωπα, στους τόπους της προσωρινής και της μόνιμης διαμονής του και στα γεγονότα, ιστορικά και λογοτεχνικά, με τα οποία ο ποιητής θα διασταυρωθεί. Όπως ξετύλιξε την ιστορία του ποιητή ανέφερε ότι στα 10 του χρόνια τον έστειλαν για σπουδές στην Ιταλία, ο οποίος συνοδευόταν «από τον Ιταλό δάσκαλό του, τον Ιερωμένο Don Santo Rossi. Θα σπουδάσει στο Λύκειο της Κρεμόνας και στο Πανεπιστήμιο της Παβίας Νομικά για 3 χρόνια, χωρίς να ολοκληρώσει τις σπουδές του. Στη Ζάκυνθο θα επιστρέψει μετά από 10 χρόνια, το 1818, σε ηλικία 20 ετών και θα παραμείνει ως τα τέλη του 1828. Στη συνέχεια θα μετακομίσει στην Κέρκυρα, όπου θα μείνει μέχρι το θάνατό του, 21 Φεβρουαρίου 1857». Η αριστοκρατική καταγωγή του πατέρα του και η λαϊκή της μητέρας του διαμορφώνει την προσωπικότητά του και τη γλώσσα του. Η κ. Κάσσα αναφέρθηκε στους δασκάλους του και στις επιρροές του, όπως για παράδειγμα το κίνημα του ρομαντισμού.

Τα πρώτα του ποιητικά κείμενα – γραμμένα στα ιταλικά, όπως εξήγησε η Δώρα Κάσσα – είναι ποιήματα με θρησκευτικό περιεχόμενο. «Παρά την αριστοκρατική του καταγωγή, ο Σολωμός έδειχνε συμπάθεια στα επαναστατικά ρεύματα και στις φιλελεύθερες ιδέες, προκαλώντας έτσι τον σκανδαλισμό και την αντίδραση των συντηρητικών. Λάτρευε την Ιταλία και μισούσε τους Αυστριακούς. Ακόμη, η Γαλλική Επανάσταση, ο νεοκλασικισμός του 18ου αιώνα, ο γαλλικός διαφωτισμός, ο ιταλικός ρομαντισμός, αργότερα ο γερμανικός ιδεαλισμός, και γενικότερα η προοδευτική ευρωπαϊκή σκέψη της εποχής, που επηρέασαν τον Γκαίτε, τον Πούσκιν, τον Μπάιρον, θα διαμορφώσουν και το πνεύμα του Σολωμού» μετέφερε η κ. Κάσσα, προσθέτοντας ότι στην επιστροφή του στο νησί βρίσκει αλλαγμένο το πολιτικό σύστημα. «Η Ενετοκρατία έχει καταλυθεί και μετά τα διαλείμματα της γαλλικής και ρωσοτουρκικής κυριαρχίας, οι Άγγλοι είχαν υποτάξει τα Επτάνησα» είπε και μίλησε για τη συντροφιά του, το γιατρό Διονύσιο Ταγιαπιέρα, τον Ιταλό Gaetano Grassetti, τον Αντώνιο Μάτεσι και το Γεώργιο Τερτσέτη, το γιατρό Διονύσιο Ροϊδη. Στη συνέχεια, περιέγραψε το πέρασμά του στην ελληνική γλώσσα και στην καθοριστική συνάντησή του με το Σπυρίδωνα Τρικούπη, στο τέλος του 1822.

Η κ. Κάσσα έκανε λόγο για έναν μεγάλο ιστορικό σταθμό που καθόρισε τη δημιουργία του ποιητή, την Ελληνική Επανάσταση του 1821. «Το Μάιο του 1823, σ’ ένα μήνα, μέσα σε μια συνεχή διάθεση λυρικού ενθουσιασμού θα γράψει τις 158 στροφές του Ύμνου εις την Ελευθερία. Ένα ποίημα πηγαίο, ορμητικό, νεανικό, πολύ πιο ψηλά από τη μέση στάθμη των νεανικών ποιημάτων, ποίημα της επιτυχίας, που καθιερώνει αμέσως τον 25χρονο ποιητή. Η Ελευθερία, μορφή ποιητική και όχι ψεύτικη, αλληγορική, που ταυτίζεται με την Ελλάδα, αστράφτει από την πρώτη στιγμή, γνώριμη στα μάτια του ποιητή.

Σε γνωρίζω από την κόψη

του σπαθιού την τρομερή

σε γνωρίζω από την όψη

που με βία μετράει τη γη…

Ο Σολωμός εξαγγέλλει ο ίδιος τον ποιητικό φιλελευθερισμό του με την 86η στροφή του Ύμνου.

Μες στα χόρτα τα λουλούδια,

το ποτήρι δεν βαστώ

φιλελεύθερα τραγούδια

σαν τον Πίνδαρο εκφωνώ…

Η άρνηση, επομένως, του Σολωμού να βαστήξει το ποτήρι καθ’ όλη τη διάρκεια του αγώνα εκφράζει το μαχητικό φιλελευθερισμό ενός ποιητή που δεν μπορεί να παραμένει απαθής ή αμέτοχος απέναντι στο καταλυτικό γεγονός της επανάστασης, που δεν μπορεί να επαναπαύεται στην ανάλαφρη ανεμελιά των νεανικών του τραγουδιών και την κοινωνική ή πολιτική ανευθυνότητα που αυτά καλλιεργούν, αλλά που, αντιθέτως, αναλαμβάνει τις ευθύνες του, ανταποκρινόμενος στο κάλεσμα της ιστορικής στιγμής και των καίριων αιτημάτων που πιεστικά πλέον αυτή θέτει.

Ο ίδιος αυτός αγωνιστικός φιλελευθερισμός παρωθεί το Σολωμό να καταγγείλει – στη λογοκριμένη 21η στροφή του «Ύμνου» – την ψεύτικη ελευθερία των Ιονίων, και να έλθει σε αντιπαράθεση όχι μόνο με την Αγγλική διοίκηση των νησιών αλλά και με το ευρύτερο περιβάλλον της Επτανησιακής αριστοκρατίας, στην οποία και ο ίδιος ανήκε. Και είναι το ίδιο ακριβώς φιλελεύθερο ιδεώδες που παροτρύνει το Σολωμό στο προοίμιο του «Ύμνου» να χαιρετίσει τις αντίστοιχες εξεγέρσεις στην Αμερική, την Ισπανία και την Ιταλία με έναν τρόπο που δεν απομονώνει την Ελληνική εθνεγερσία στο στενό γεωγραφικό της χώρο, αλλά, αντιθέτως, την εντάσσει στα ευρύτερα συμφραζόμενα ενός γενικευμένου φιλελευθερισμού, που διαπερνά ολάκερο το δυτικό κόσμο στον αγώνα του για αυτοδιάθεση».

Ανάμεσα στις παρατηρήσεις και στις επισημάνσεις της η κ. Κάσσα μίλησε για τη «μεταγενέστερη δήλωση του Σολωμού ότι «το Έθνος πρέπει να μάθει να θεωρεί εθνικό ό,τι είναι αληθές» αποτυπώνεται ήδη στην 66η στροφή του Ύμνου και διδάσκει ότι κανείς δεν είναι ελεύθερος, αν δεν αποδειχτεί πρωτίστως άξιος της ελευθερίας του».

Ο τίτλος της εκδήλωσης και το ξεχείλισμα της ψυχής προκύπτει, όπως φάνηκε από την ομιλία της κ. Κάσσα, από μια σημείωση του Ύμνου «Η αρμονία του στίχου δεν είναι πράγμα όλο μηχανικό, αλλά είναι ξεχείλισμα της ψυχής».

Η κ. Κάσσα αναφέρθηκε στο βαθύτερο νόημα των «Ελεύθερων Πολιορκημένων» του Μεσολογγίου, αλλά και σ’ ένα πλήθος έργων που δημιουργεί την τελευταία δεκαετία της ζωής του. «Στα ποιήματα, ελληνικά και ιταλικά, της τελευταίας δεκαετίας επίμονα βασανίζει τον ποιητή το μυστήριο της ζωής και του θανάτου. Γι’ αυτό και ζητάει από τον ποιητή, ψάλτη και προφήτη, τη Σαπφώ και τον Ορφέα να του αποκαλύψουν τα μυστικά αυτά».

Κάποια από τα «μυστικά» του εθνικού μας ποιητή εύστοχα εντόπισε και αποκάλυψε η φιλόλογος Δώρα Κάσσα σε μια εκδήλωση με μεγάλη αποδοχή.

Μαρία Αμπατζή

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.