«Ο Μανδραγορας» του Ζακ Λακαριερ

Χειμώνας καιρός στην Κομοτηνή, τζάκι, γωνιά και ως αντίδοτο στα σύννεφα της βραδινής ομίχλης το νέο πολύ όμορφο τεύχος του « Μανδραγόρα», το περιοδικό για την τέχνη και τη ζωή που κοπιωδώς για χρόνια εκδίδει με συνεχή, και συνεπή έτσι, έρωτα ο εκδότης και ποιητής Κώστας Κρεμμύδας. Με τη συνδρομή της ακούραστης Αγγελικής, που με τον ίδιο έρωτα θάλπει το περιοδικό, που ως ο μανδραγόρας φωτίζει. Τις δικές μας νύχτες, αλλά το ουσιαστικότερο τα γράμματα.

Όχι με τρόπο φιλολογικά αποστεωμένο, αλλά με τρόπους ουσίας, τρόπους που προκύπτουν από τη συστηματική και ενδελεχή έρευνα για το τιμώμενο κάθε φορά πρόσωπο και τη συνολική παρουσίαση της ζωής και του έργου του.

Παρουσίαση καθολική και συγχρόνως ζεστή και αισθητικά άψογη, έτσι ώστε ο αναγνώστης να αποκομίζει την αίσθηση ότι οι άνθρωποι των γραμμάτων μας δεν είναι για το μουσείο, αλλά ζωντανοί άνθρωποι με συγκεκριμένες αγωνίες και συγκεκριμένες, περί την τέχνη, επιλογές. Οι καθημερινές επιλογές των προσώπων που ποιούν και διαμορφώνουν τον πολιτισμό μας δεν είναι εξάλλου σε απόσταση από το έργο τους, και σαφώς η αποκάλυψη του εργαστηρίου της καθημερινότητας του κάθε διανοητή και ανθρώπου των γραμμάτων είναι δυνατόν να λειτουργεί καθοδηγητικά, « παιδαγωγικά » για τους υπόλοιπους, των γραμμάτων ή μη. Ο άνθρωπος και σήμερα ακόμη εξάλλου χρησιμοποιεί και το νου και τα γράμματα, και ας κόπτονται οι διαλαλούντες το αντίθετο.

Το τελευταίο εξαιρετικό και πάλι τεύχος, το τεύχος εικοσιοκτώ του « Μανδραγόρα», περιλαμβάνει αυτή τη φορά εκτενές αφιέρωμα στον Ζακ Λακαριέρ, στο Γάλλο συγγραφέα και μεταφραστή, που έχει περπατήσει την Ελλάδα από άκρη σε άκρη κι έχει γράψει γι’ αυτή, που έχει μεταφράσει Έλληνες ποιητές και πεζογράφους στα γαλλικά, που εργάζεται ως πρεσβευτής της ελληνικής κουλτούρας στη Γαλλία και δηλώνει ότι δεν είναι ελληνιστής αλλά εραστής των ελληνικών πραγμάτων.

Στο αφιέρωμα περιλαμβάνονται: συνέντευξη του Ζακ Λακαριέρ στον Κώστα Κρεμμύδα, δημοσίευση πεζών και ποιημάτων του που πρώτη φορά μεταφράζονται στα ελληνικά, αλληλογραφία με τον Κώστα Ταχτσή και τον Φώτη Κόντογλου, καθώς και αποσπάσματα κριτικών σημειωμάτων για το έργο του και αναλυτική εργογραφία.

Για τον Ζακ Λακαριέρ γράφουν οι: Κατερίνα Αγγελάκη- Ρουκ, Αλέξανδρος Αραμπατζής, Βασίλης Βασιλικός, Guillaume Berart, Δημήτρης Κρανιώτης, Μαρία Λαμπαδαρίδου- Πόθου, Claire Liobet, Λευκή Μολφέση, Ευγένιος Σπαθάρης και Αλέκος Φασιανός.

Στο ίδιο τεύχος φιλοξενούνται μεταφράσεις:

– ποιημάτων του σημαντικού βραζιλιάνου ποιητή Carlos Drumonde de Andrade από τον Ανδρέα Παγουλάτο

– ποιημάτων της γερμανίδας ποιήτριας Else Lasker- Schuler από την Έλενα Νούσια

– διηγήματος του Daniele del Giudice από τη Σοφία Βαφειάδου-Πασχαλινού

και ακόμη δοκίμια

– του Θανάση Μαρκόπουλου για τον ποιητή Ανέστη Ευαγγέλου

– του Κώστα Σταθόπουλου για το έργο «Systema Avium» του Ιάσονα Δεπούντη

– του Μιχάλη Αρβανίτη για το «θέατρο, τη μετανάστευση και τη γυναικεία γραφή».

Στο τεύχος είκοσι οκτώ του «Μανδραγόρα» φιλοξενούνται και ποιήματα, μεταξύ άλλων, του Τόλη Νικηφόρου, του Παναγιώτη Μποσνάκη και του Θάνου Κανδύλα, πεζά των: Κώστα Κρεμμύδα, Ελένης Νούσια, Γιώργου Παναγιωτίδη, Θ.Γ. Παπαγεωργίου, Δημήτρη Πετσετίδη, Χρήστου Χαρτοματσίδη κ.α.,

δύο κείμενα, τέλος, του Ηλία Πετρόπουλου.

Το τεύχος κοσμούν σχέδια του Αλέκου Φασιανού και φωτογραφίες του Κώστα Ορδόλη.

Από το τελευταίο τεύχος του «Μανδραγόρα» επιλέξαμε και φιλοξενούμε το εκδοτικό σημείωμα, που υπογράφει ο Κώστας Κρεμμύδας ακριβώς για το ότι τολμά να δηλώνει ό,τι και ο Μάνος Χατζιδάκις: «Δεν ξέρω να αναλύω τους ποιητές, γι’ αυτό θα αρχίσω από τα προσωπικά μου », το χειρόγραφο βιογραφικό του Αλέκου Φασιανού, ένα τμήμα της συνέντευξης του Ζακ Λακαριέρ στον Κώστα Κρεμμύδα και κάποια σύντομα ολιγόστιχα ποιήματά του.

«Δεν ξέρω να αναλύω τους ποιητές, γι’ αυτό θα αρχίσω από τα προσωπικά μου»

Προοίμιο Γηρατειών

Από μέρα σε μέρα

Βλέπω νέους πιο νέους.

Ανακαλύπτω πως δεν με ενοχλεί

Να μου δίνουν στο ασανσέρ προτεραιότητα.

Κοιτάω μην έχει στο λεωφορείο θέση ελεύθερη.

Καμιά φορά σχεδιάζω ένα ποδόλουτρο για το βράδυ…

Τα χρόνια με πολιόρκησαν.

Λες, αύριο να κάνω όνειρα για σύνταξη;

Ανήσυχος κοιτάζω στον καθρέπτη μου:

Βέβαια!… Το βρίσκω δύσκολο

να κάθομαι ν’ ακούω τι λένε οι άλλοι.

Ακόμα δυσκολότερο

Να παραδέχομαι αυτά που λένε οι άλλοι.

Όλο και πιο πολύ βολεύομαι

μέσα στα ρήγματα που μ’ άνοιξε η πολιορκία.

Άρχισα κιόλας να μην πολυανησυχώ που δεν είμαι σε θέση πια

να κάνω μία επανάσταση κάθε εβδομάδα.

Κώστας Κουλουφάκος

Αυτό το βασανιστικό πήγαινε- έλα: ανοίγεις το λεξικό, ψάχνεις, ξαναθυμάσαι ποιήματα κι ανθρώπους, σκέφτεσαι, διαχέεσαι σε κάτι επουσιώδες και άχρηστο ως άλλοθι. Τριβελίζεις στο μυαλό σου ιδέες, φοβάσαι το κοινότοπο, το πληκτικό… Προσπαθείς να αναδείξεις ό,τι σε αγγίζει: άναρχα, άτσαλα, σποραδικά, δίχως τον ειρμό μιας συνέχειας… Φοβάσαι στο αποτέλεσμα. Εν τω μεταξύ οι στίβες πολλαπλασιάζονται, όμοια με τη ζωή σου. Μαζί τους και τα κείμενα λέξεις. Τρέμεις στη θέα τους τα κυριακάτικα πρωινά, αναζητάς ένα σημάδι ως άλλος Θωμάς υποχρεωμένος να πιστέψεις κάπου. Προκαλείσαι… Αηδία. Ίσως δεν έχουν άδικο όσοι πολλοί διαγράφουν τη σχέση τους με τα αναγνώσματα, επαρκείς και καταξιωμένοι θεατές σε νεωτερικές αξίες που αρκούν ως πρόταγμα, αποκούμπι κι ατομική δικαίωση. Η αμφιβολία σε κατατρώει- υπαρξιακά πλέον τα ερωτήματα αφορούν τα περίεργα και αποσπασματικά του χαρακτήρα σου.( Σε είχαν εγκαίρως δασκαλέψει πως απαιτείται εξειδίκευση, εμμονή στη λεπτομέρεια, μελέτη του επί μέρους. Όλα σε τάξη κατανόησης). Πώς να κουλαντρίσεις επομένως όσα χαίρεσαι και φοβάσαι να πραγματευθείς καθότι κινδυνεύεις εξ αρχής να κακοχαρακτηρισθείς και να αποτύχεις. Και το σπουδαιότερο: πώς να μεταδώσεις τον ενθουσιασμό ή μάλλον την ανακούφιση που εξαργυρώνεις στις εναγώνιες υποχρεώσεις σου και με τα χρονοδιαγράμματα να ξεπερνούν κα τις τηλεοράσεις να εμμένουν και τα ριάλιτι να αναμένουν επίσης ανέπαφα και φρέσκα στην κακοσμία τους, μέχρι το εορταστικό ρεβεγιόν της αλλαγής (χρόνου όχι πολιτικής) για να δώσουν νόημα στη ζωή σου, ως συμμετοχή, συνακρόαση, συνενοχή, συνδιαλλαγή. Μέχρι την ανάσταση/ ανάτασή μας ας λογαριάσουμε τις απώλειες κι ας λογοφέρουμε τουλάχιστον μεταξύ μας. Έστω και με τους ήρωες των σκοταδιών μας… Ας συμμαχήσουμε στην αναζήτηση του νέου, ας εμπνευστούμε- υπάρχει υλικό- ας το προσεγγίσουμε με ηρεμία και αξιοπρέπεια.

Άλλωστε «τι είχαμε τι χάσαμε», που θα’ λεγε κι ο Μάρξ.

«Μ»

Η Ελλάδα πριν είχε εραστές τώρα έχει πελάτες

M: Η ευτυχία και η γαλήνη είναι κίνδυνος…

J.L.: Η ομορφιά είναι μεγάλος κίνδυνος. Κατάλαβα έτσι τι είναι οι Σειρήνες! Δεν τραγουδούν αλλά κολυμπούν στη θάλασσα της Πάτμου, αφουγκράζονται τα ηλιοβασιλέματα της Μυκόνου, χάνονται στην ηρεμία της Ύδρας. Γι’ αυτό κάθε πρωί στις έξι, θυμάμαι, πήγαινα σε ένα καφενείο στο λιμάνι, κι άρχιζα να γράφω… Κι ο καφετζής με ρώταγε: «Μα τι γράφεις; Όλη την ημέρα γράφεις; Άστα τώρα, πήγαινε να χαρείς τον ήλιο». Είχε δίκιο καμιά φορά. Όμως για μένα είχε σημασία να προχωρώ στη δουλειά μου. Στα νησιά δεν πήγαινα για ξεκούραση, μάζευα εμπειρίες, εικόνες, γνώσεις… Δεν είναι τόσο εύκολο να ζεις στην Πάτμο το χειμώνα, όταν είσαι ο μόνος ξένος, πρέπει να προσέξεις πολλά πράγματα, με τους κατοίκους, τις κοπέλες, προπαντός τότε, να μάθεις να ζεις με ένα ψαρά και να γίνεις φίλος του, πολύ φίλος του. Δεν ήταν διακοπές. Όλοι μου έλεγαν τι τυχερός που είσαι, που πας στην Ελλάδα, στην Πάτμο… όμως εγώ ούτε κολύμπι δεν πήγαινα… όλη μέρα προσπαθούσα να μάθω κάτι περισσότερο, να μοιραστώ τη ζωή μου με τη ζωή άλλων ανθρώπων σε άλλη χώρα, όχι για να γίνω ελληνιστής, δεν είναι στις προθέσεις μου να γίνω «πελάτης» της Ελλάδας προτιμώ να παραμένω εραστής της. (Ο Durrel , με τον οποίο ήμουν πολύ φίλος, είχε πει: «Η Ελλάδα αρχικά είχε εραστές, τώρα πια έχει πελάτες»…) Το Ελληνικό Καλοκαίρι πάντως είναι κομμάτι της ζωής μου, δεν είναι ταξιδιωτικός οδηγός…

M: Γι’ αυτό διαβάζεται με πάθος τόσα χρόνια.

J.L.: Από το’76 έχει κάνει 16 εκδόσεις, με πάνω από 340.000 αντίτυπα… Διαβάζεται συνέχεια, μαζί μ’ ένα άλλο που έγραψα για τη Γαλλία, το «Περπατώντας». Όταν γύρισα από την Ελλάδα δεν είχα τίποτα πια στη Γαλλία, εκτός από ένα μικρό σπιτάκι, το πατρικό της μητέρας μου σε ένα χωριό της Βουργουνδίας, σε αυτό μένω μέχρι σήμερα. Έμεινα αρκετά χωρίς δουλειά, χωρίς χρήματα, σχεδόν εξόριστος στον τόπο μου, αλλά ελεύθερος από συμβάσεις, γυναίκες, λεφτά…(Μεγάλη ευτυχία αυτή, το να είσαι μόνος). Έτσι αποφάσισα να περιπλανηθώ έξι μήνες με τα πόδια, για να γνωρίσω μιαν άλλη Γαλλία που δεν ξέρουν οι Γάλλοι. Η εμπειρία αυτή έγινε ένα κλασικό τώρα πια βιβλίο.

M: Μάλλον βασίζεται στην ιδέα του Ελληνικού Καλοκαιριού και στην ελληνική εμπειρία σας… Σας καθόρισε πάντως τόσο το Ελληνικό Καλοκαίρι όσο και ο Αισχύλος βέβαια… Διαμόρφωσαν την πορεία σας…

J.L.: Ναι, ήταν η αφορμή της Ελλάδας, της ελληνικής επιλογής για όσα ακολούθησαν… Γι’ αυτό παρακολουθώ τη χώρα σας και ενδιαφέρομαι για όσα συμβαίνουν, ακόμα και για τα προβλήματα με την Τουρκία.

M: Το αισθανθήκαμε στο βιβλίο σας «στη Σκόνη του Κόσμου»

J.L.: Α, ναι αυτό είναι το βιβλίο που έγραψα μετά τα ταξίδια μου στην Τουρκία, στην Καππαδοκία. Και μετέφρασα με μια φίλη Τουρκάλα τα ποιήματα, τραγουδιούνται ακόμη στην Τουρκία. Ένα οδοιπορικό στα μυστήρια των ανθρώπων, χριστιανών, μουσουλμάνων, δεν έχει σημασία, ΄όπως δεν έχει σημασία το όνομα του ποταμού που πάει στη θάλασσα…Σημασία έχει να είσαι άνθρωπος να είσαι πρώτα άνθρωπος. Δυστυχώς αυτό χάνεται μέρα τη μέρα.

M: Και η εμπειρία σας σε σχέση με τη σημερινή Τουρκία ποια είναι;

J.L.: Μοιάζουν τόσο πολύ με τους Έλληνες και δεν το ξέρουν… Θα’θελα να κάνω κάτι για την τηλεόραση και των δύο χωρών με γυρίσματα στην Ελλάδα και στην Τουρκία. Υπάρχουν τόσα κοινά πράγματα και στους δύο λαούς… Έζησα στη Χίο, όπου ανέβασα την «Περσεφόνη» του Ρίτσου, αλλά έχω καλούς φίλους και στον Τσεσμέ. Είχαμε κάνει εδώ κάτι με τον Γαβρά αλλά δεν προχώρησε. Μετά το σεισμό φαίνεται ότι τα πράγματα πηγαίνουν καλύτερα. Λίγο καλύτερα.

Ζακ Λακαριέρ, Τα παιδικά χρόνια του Ικάρου μετ. Κατερίνα Αγγελάκη- Ρουκ

Στο χέρι μου τιτιβίζει το χελιδόνι. Θαύμα είναι να κρατάς αιχμάλωτη την άνοιξη!

Ασίνη, Μάρτιος

Κλείσε καλά, Μέδουσα, τα μάτια

Πριν κοιτάξεις του εαυτού σου μέσα τα σκοτάδια.

Αθήνα, (Αρχαιολογικό Μουσείο), Δεκέμβρης

Κείμενα- επιμέλεια: Τ.Β.

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.