Ο «Καπεταν Μιχαλης» ταξιδευει

Τον «Καπετάν Μιχάλη», ένα από τα πιο γνωστά έργα του Νίκου Καζαντζάκη, παρουσιάζει το φετινό καλοκαίρι το Δημοτικό Περιφερειακό Θέατρο Κρήτης, σε θεατρική διασκευή του Κωστή Κολώτα, τιμώντας με τον τρόπο αυτό το μεγάλο λογοτέχνη και συγγραφέα της Κρήτης.

Με την ευκαιρία συμπλήρωσης 50 χρόνων από τον θάνατο του Νίκου Καζαντζάκη και την ανακήρυξη του 2007 ως «Έτος Νίκου Καζαντζάκη» το Δημοτικό Περιφερειακό Θέατρο Κρήτης θεώρησε υποχρέωση να παρουσιάσει σε μια επετειακή παράσταση το συγκεκριμένο έργο. Πρόκειται για ένα ρωμαλέο έργο που για τον Καζαντζάκη αποτελεί την αναφορά του, το χρέος του απέναντι στην Κρήτη, απέναντι στον πατέρα του, στους προγόνους του, στη γενιά του, στο πολύπαθο νησί του. Με τον «Καπετάν Μιχάλη» η αποθέωση της ζωής παραμερίζεται για την αποθέωση της ελευθερίας. Η πονεμένη μορφή της Κρήτης που αγωνίζεται, γίνεται σύμβολο με γενικότερες προεκτάσεις. Ο Καπετάν Μιχάλης δεν γνωρίζει άλλο χρέος από το να μάχεται κατά των τυράννων της πατρίδας του. Και το χρέος αυτό, χρέος καθολικό, δεν αφορά πια στην Κρήτη, απλώνεται και κυκλώνει τη γη. Ο «Καπετάν Μιχάλης» έγινε και είναι η φωνή της συνείδησης ενός ολόκληρου κόσμου.

Η παράσταση, που θα έχουμε την ευκαιρία να απολαύσουμε στη Μαρώνεια το Σάββατο 21 Ιουλίου, φέρει τη σκηνοθετική σφραγίδα του γνωστού ηθοποιού Γιάννη Βόγλη, ο οποίος συμμετέχει και ως ηθοποιός. Η μουσική επένδυση ανήκει στο γνωστό λυράρη Βασίλη Σκουλά και στο Λουδοβίκο των Ανωγείων, ενώ τα σκηνικά-κοστούμια επιμελείται η Βάλια Μαργαρίτη.

Το ρόλο του Καπετάν Μιχάλη ερμηνεύει ο ηθοποιός Νίκος Βερλέκης. Τους υπόλοιπους ρόλους ερμηνεύουν οι ηθοποιοί Νίκος Δαδινόπουλος, Γιάννης Καλατζόπουλος, Μάνος Βακούσης, Ισίδωρος Σταμούλης, Γιώργος Κροντήρης, Νεκταρία Γιαννουδάκη, Τάσος Σωτηράκης, Μαριάννα Πολυχρονίδη, Χριστίνα Μαντέση, Νίκος Τουρνάκης, Λευτέρης Μποτωνάκης και Νίκος Σκουλάς.

Η δράση τοποθετείται στην τουρκοκρατούμενη Κρήτη. Ο τόπος βράζει, τα πάθη ανάμεσα σε Τούρκους και Κρητικούς οξύνονται. Μεγάλη αναταραχή παντού. Έχουν προηγηθεί οι επαναστάσεις του 1854, του 66 με το ολοκαύτωμα του Αρκαδίου και του 1878. Το αίμα που έχει χυθεί γυρεύει κι άλλο αίμα. Κάποιοι υποστηρίζουν πως η Κρήτη θα λευτερωθεί με τα γράμματα και το μυαλό κι άλλοι, ανάμεσά τους κι ο Καπετάν Μιχάλης –ασυμβίβαστος, απόκοτος, θεριό ανήμερο– με την καρδιά, τη λεβεντιά και το ντουφέκι: Παντέρμη Κρήτη! κράζει. Αυτοί λέει θα σε λευτερώσουν με τα γράμματα, με τη φράγκικη βοήθεια! Ως κεφαλή των χριστιανών, δέχεται το κάλεσμα τ’ αδερφοχτού του, Νουρήμπεη, ν’ ανταμώσουν για να μερέψει ο τόπος. Εκεί, στο κονάκι του μπέη, θωρεί την Kερκέζα Εμινέ. Η ομορφιά της τόνε σκλαβώνει. Αλλοπαρμένος, απ’ το κρυφό σαράκι, μα κι από το πάθος του για λευτεριά, προκαλεί την τουρκιά μπαίνοντας με τη φοράδα του σε τζαμιά και τούρκικους καφενέδες. Οι Τούρκοι γυρεύουν να ξεπλύνουν τη ντροπή. Παλιά πάθη αναβιώνουν: ο Νουρήμπεης σκοτώνει τον αδερφό του Καπετάν Μιχάλη, λαβώνεται όμως, κι ο Θοδωρής, γιος του σκοτωμένου, τον ανιψιό του μπέη. Η Εμινέ, ερωμένη του Καπετάν Πολυξύγκη, περιφρονώντας το μπέη, δραπετεύει για να ζήσει μαζί του. Αποζητά να βαφτιστεί χριστιανή και να τον παντρευτεί. Παραγγέλνουν στον Καπετάν Μιχάλη να γενεί κουμπάρος. Το πάθος του για την Κερκέζα φουντώνει. Ο Νουρήμπεης τον προκαλεί να ξεκαθαρίσουν, μα διαπιστώνοντας την αδυναμία του, δεν τον καταδέχεται. Ο μπέης αυτοκτονεί. Η κατάσταση οδηγείται σε ξεσηκωμό και οι καπεταναίοι, βγαίνουν στο κλαρί. Κατά την επίθεση των τουρκικών στρατευμάτων στο μοναστήρι του Αφέντη Χριστού, όπου είχαν ταμπουρωθεί οι εξεγερμένοι, ο Καπετάν Μιχάλης λείπει. Πληροφορημένος πως συγγενείς του μπέη απήγαγαν την Εμινέ, προφταίνει τους απαγωγείς τη λευτερώνει και τη στέλνει σε μέρος ασφαλές. Σα διαπιστώνει όμως την καταστροφή του μοναστηριού θεωρεί υπεύθυνο τον εαυτό του μα και την Κερκέζα. Παλεύοντας με τους δαιμόνους του, βγάνει κρίση και γυρνώντας πίσω, τη σφάζει: δεν ανέχεται μια γυναίκα να μπαίνει ανάμεσα στο χρέος προς την καρδιά και στο χρέος προς την πατρίδα! Στις γραφές που πέμπουν δεσποτάδες και αγάδες να πάψουν οι σφαγές απαντά: Ελευθερία ή Θάνατος! Ε, κακομοίρηδες Κρητικοί! Ελευθερία και Θάνατος!

Η φιλοσοφία της παράστασης δεν στέκεται στο ηθογραφικό στοιχείο μα διεισδύει βαθύτερα, αφού η ματιά και η αντίληψη του σκηνοθέτη κινούνται στα επίπεδα μιας σύγχρονης τραγωδίας. Το έργο, παραμένει επίκαιρο μιας και οι έννοιες, αλλά και οι πανανθρώπινες αξίες που πραγματεύεται, όπως της ελευθερίας, των ανθρωπίνων σχέσεων, της τιμής, του χρέους προς τη γενιά, του χρέους προς την πατρίδα ή της αυτοθυσίας εξακολουθούν να μας χαρακτηρίζουν ως λαό. Το πιστεύω του Καζαντζάκη, μέσα από τη ρήση του Ιδομενέα: Θα πεθάνω λεύτερος, γιατί σε όλη μου τη ζωή πολέμησα για τη λευτεριά!, γίνεται έργο του Καπετάν Μιχάλη!

Επιμέλεια: Α.Χ.

Γιάννης Βόγλης: «Τώρα πια δεν πιστεύω στην Ιθάκη»

Για τον μεγάλο ηθοποιό με τη λαμπρή καριέρα στο θέατρο, τον Γιάννη Βόγλη, ένας ρόλος φτιαγμένος με όσο το δυνατόν λιγότερο γλαφυρά ηθογραφικά στοιχεία είναι ό,τι καλύτερο για να παίξει, ως κρίνουμε, λόγω της υποκριτικής του ιδιοσυγκρασίας. Κι αυτό διότι στη συγκεκριμένη παράσταση οι ρόλοι δομήθηκαν από τον Κωστή Κολώτα έτσι κι αλλιώς με στοιχεία καθαρά δραματουργικά, στα χνάρια της αρχαία τραγωδίας, αποφεύγοντας τη στείρα μεταφορά των χαρακτήρων όπως παρουσιάζονται στο αντίστοιχο βιβλίο. Για το έργο που ανεβάζει φέτος το ΔΗΠΕΘΕ Κρήτης ο Γιάννης Βόγλης μιλά στην εφημερίδα «Ελευθεροτυπία» και είπε τα εξής ενδιαφέροντα…

• Τα δύο πρόσωπα της τουρκοκρατούμενης Κρήτης έχουν μεγέθη τραγικών ηρώων. Οταν παραβιάζονται βασικές αρχές ήθους και ηθικής ο καπετάν Μιχάλης αγωνίζεται για την ελευθερία και την εσωτερική του ελευθέρωση. Δηλαδή ξεπερνάει το όριο του κοινού ανθρώπου. Οπως κι ο Νουρήμπεης. Οδεύουν προς το θάνατο όπως κάποιοι στην Αντίσταση ή στον Εμφύλιο. Το έργο μιλάει για την ελευθερία, την τιμή, το χρέος προς την πατρίδα, την αυτοθυσία. Εχει μια δύναμη που ίσως φανεί σήμερα υπερβολική, γιατί έχουν ευτελιστεί τα πάντα γύρω μας, οι αξίες, το ήθος, τα πιστεύω μας. Ελπίζω μέσα στην ευτέλεια, τη λασπολογία και τον εξευτελισμό μήπως ξαναβρούμε κάποιες αξίες ως λαός.

• Η διασκευή του φιλόλογου Κωστή Κολώτα έχει τη δομή του αρχαίου δράματος. Πάνω σ’ αυτό το δρόμο κινήθηκα. Να φωτιστούν ο λόγος και οι συγκρούσεις των ηρώων μ’ ένα λιτό κι απέριττο τρόπο. Να έχει ενιαίο ύφος η παράσταση αποφεύγοντας ηθογραφικά στοιχεία.

• Φυσικά παραμένει επίκαιρος ο Καζαντζάκης. Κι είναι ενοχλητικό όταν σε τόσες χώρες αντιμετωπίζεται ως φιλόσοφος κι υπάρχουν αρκετές πανεπιστημιακές έδρες γι’ αυτόν κι εδώ στη χώρα του να μην υπάρχει κάτι αντίστοιχο, να απαξιώνεται στον τόπο του. Ας ξαναρίξουμε μια ματιά στην “Ασκητική” του, να δούμε αν έχει ξεφτίσει».

• Οταν νιώθω ότι ριζώνουν τα πόδια μου, σηκώνομαι και φεύγω. Τώρα πια δεν πιστεύω στην Ιθάκη. Το ταξίδι έχει παντοτινή γοητεία. Μου έρχονται στο νου οι στίχοι του Ομήρου στην “Οδύσσεια” όταν η Κίρκη λέει στον Οδυσσέα: “Να μη σε βασανίζει ποιος θα κυβερνήσει το καράβι σου• να στήσεις μόνο το κατάρτι, ν’ ανοίξεις τα λευκά πανιά και φτάνει• το πλοίο θα αρμενίσει με του βοριά το φύσημα. Κι όταν περάσεις πέρα ώς πέρα τον Ωκεανό, όπου θα δεις μια χαμηλήν ακτή κι άλση της Περσεφόνης, με σκούρες και μεγάλες λεύκες, ιτιές που δεν προφταίνουν να καρπίσουν -εκεί εμπιστεύσου το πλεούμενο στον ίδιο Ωκεανό, με τις βαθιές του δίνες”. Για να φτάσεις, λοιπόν, πρέπει να διανύσεις το ταξίδι της ζωής μέσα από μια περιπέτεια. Κι αν αυτή είναι η δημιουργία και οι σταθμοί είναι οι ρόλοι, τότε έχω ακόμη κάποια νησιά να επισκεφθώ.

• «Θα ‘μουν ψευτοσεμνός αν έλεγα ότι δεν με απασχολεί η υστεροφημία. Σ’ όλη μου τη ζωή αγωνίστηκα να είναι καθαρή και σπουδαία. Είναι θέμα πορείας, στάσης και θέσης ζωής πέρα από το καλλιτεχνικό».

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.