Ο καλλιτεχνης πρεπει να εκτιθεται, να ειναι σε κοινη θεα

Νέος κύκλος δραστηριότητας για τον διάσημο διεθνώς Θρακιώτη ζωγράφο Πασχάλη Αγγελίδη και νέος συνεργάτης η Mihalarias Art, με την οποία διοργανώνεται αυτή την εποχή έκθεσή του στην Αθήνα.

Με αφορμή την προαναφερθείσα έκθεση και προκειμένου να παρηγορηθούμε από το γεγονός ότι δεν θα είμαστε εκεί να απολαύσουμε την καινούρια του δουλειά, θυμηθήκαμε μια από τις τελευταίες πολύ ωραίες προσωπικές συνεντεύξεις που είχε δώσει ο Πασχάλης στον Βασίλη Κάργα και φιλοξενήθηκε στο καλό περιοδικό του Σταύρου Παπαθανάκη που εκδίδεται στα Δίκαια του Έβρου, τον «Βορέα».

Γι’ αυτό στέλνοντας τις ευχές μας για καλή επιτυχία στο συντοπίτη καλλιτέχνη, αναδημοσιεύουμε σήμερα τη συνέντευξη. Το σημαντικότερο όμως όλων είναι να το έχετε στο νου αν κατεβείτε στην Αθήνα.

Επί του παρόντος, καλή σας ανάγνωση…

Τ.Β.

Κύριε Αγγελίδη τι αναμνήσεις κουβαλάτε μέσα σας από την Αλεξανδρούπολη;

«Στην Αλεξανδρούπολη έμεινα μέχρι 14 χρονών. Μετά πήγα στη Θεσσαλονίκη, στο Ναυτικό Γυμνάσιο «Αργοναύτες». Βέβαια, πηγαινοερχόμουν. Ο πατέρας μου ζούσε στην Αλεξανδρούπολη, η δουλειά του ήταν εδώ, οι φίλοι μου ήταν και είναι εδώ. Και από τότε συνεχίζω να επιστρέφω. Υπάρχουν εικόνες μέσα μου οι οποίες είναι σβησμένες, υπάρχουν και εικόνες οι οποίες επανέρχονται. Σιγά – σιγά ανοίγω τον «σκληρό μου δίσκο» και τις επαναφέρω. Επιτρέπω δηλαδή να επανέρθουν».

Κρατάτε παιδικές φιλίες από τα χρόνια σας αυτά;

«Ναι, έχω σχέσεις με τους φίλους μου, με άλλους περισσότερο, με άλλους λιγότερο. Βλέπω φίλους από την παιδική μου ηλικία ακόμη. Τα τελευταία χρόνια, γυρίζω επειδή υπάρχουν κάποιοι φίλοι από τα παλιά, που μου στάθηκαν. Όπως ο Γιώργος ο Σταυρίδης, ο ποιητής, που έχει το «Μικρό Καφέ», και άλλοι άνθρωποι, όπως ο Δήμος ο Δούκας, με υποστήριξαν και συνεχίζουν να με υποστηρίζουν, και άλλοι φίλοι πολλοί. Αλλά ο Γιώργος ο Σταυρίδης μου είχε σταθεί πάρα πολύ τα πρώτα χρόνια της καριέρας μου. Με βοήθησε πολύ με το να μου διαθέτει συνέχεια το χώρο του και σε πειραματισμούς που έκανα και σε άλλα πράγματα, με αποτέλεσμα να δημιουργηθεί μια φιλία μεγάλη. Και ο Γιώργος είναι η αιτία που γυρίζω στην Αλεξανδρούπολη. Δεν ξέρω αν θα γύριζα. Αν θα υπήρχε άλλος λόγος να γυρίσω. Γιατί και τις εκθέσεις που κάνω εδώ στην Αλεξανδρούπολη τις κάνω για το κέφι μου. Άσχετα αν έχουν επιτυχία ή όχι. Συνήθως έχουν επιτυχία. Αλλά είναι πιο πολύ για το κέφι μου. Δηλαδή είναι η δικαιολογία για να επιστρέψω πίσω. Το ίδιο κάνω και με την Κομοτηνή.»

Αυτό σημαίνει ότι βγαίνουν και στη δουλειά σας, στα έργα σας, οι αναμνήσεις που έχετε από την Αλεξανδρούπολη;

«Υποχρεωτικά βγαίνουν. Δεν είναι οι αναμνήσεις μόνο από την Αλεξανδρούπολη, είναι από όλη τη Θράκη. Αυτή η πόλη με έχει σημαδέψει έτσι κι αλλιώς. Προτιμώ όμως να κρατώ τα ευχάριστα μέσα μου. Προτιμώ να κρατώ το νοτιά με τα κύματα να «καβαλάνε» το λιμάνι. Προτιμώ να έχω την εικόνα του Santa Maria, το καρβουνιάρικο που ήταν συνέχεια στο λιμάνι μέχρι το 1970, θυμάμαι. Προτιμώ την εικόνα την παλιά με το σιντριβάνι στην πλατεία που ήταν τα εστιατόρια η «Κληματαριά», το «Διεθνές» κι από πίσω όλα τα άλλα τα μαγαζιά. Προτιμώ την εικόνα από το Πασαλίκι, παρά όλα αυτά τα τσιμεντένια που κατέστρεψαν πολλά στοιχεία από αυτή την πόλη. Εικόνες πολλές. Το 3ο Δημοτικό Σχολείο, ο Άγιος Νικόλαος, η γειτονιά μου δηλαδή, το μικρό πάρκο που συχνάζαμε, το 1ο Δημοτικό Σχολείο, τα πεύκα όπου είναι τα ξενοδοχεία. Εικόνες από τα «Κόκκινα Βράχια», εικόνες από τους φίλους που κάναμε κοπάνα από το σχολείο, ποιους καθηγητές δεν γουστάραμε, ποιους γουστάραμε. Ήταν ωραία χρόνια. Με τα ποδήλατά μας, τα σκασιαρχεία μας, τις καφετέριες, που τρέχαμε κι εμείς μικροί ζηλεύοντας τους φοιτητές που σύχναζαν τότε στον κεντρικό δρόμο όπου ήταν και οι κινηματογράφοι. Όλα αυτά είναι εικόνες πολύ έντονα χαραγμένες. Από ό,τι θυμάμαι, ήμουν και φίλαθλος με τον «Εθνικό Αλεξανδρουπόλεως». Μετά έγινε Αλεξανδρούπολης».

Ποιος είναι ο ζωγραφικός κόσμος του Πασχάλη Αγγελίδη;

«Ο Πασχάλης. Το μοναδικό μου εγώ είναι ο ζωγραφικός μου κόσμος. Οι εμπειρίες μου, τα ερωτηματικά μου, οι ανακαλύψεις μου, στις προ εμού ανακαλύψεις άλλων. Τα ίδια χιλιάδες χρόνια. Τα ίδια ερωτήματα. Οι ίδιες ανάγκες. ΦΑΪ – ΠΑΙΔΕΙΑ – ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ και όταν χορτάσεις «ΑΙΣΘΗΤΙΚΗ». Όλ’ αυτά βέβαια για το «εγώ» μας, και το πολύ πολύ για το στενό περιβάλλον μας. Για να έχουμε κάποιους να κάνουμε παρέα… Προσπαθώ να συνθέσω το παζλ των πολλών «εγώ» στον «χρόνο»…»

Ποια είναι τα αγαπημένα σας θέματα που διαπραγματεύεστε στο έργο σας;

«Έρωτας, μοναξιά, η μνήμη, το πέρασμα του χρόνου…Ο ΧΡΟΝΟΣ – ερωτηματικός, μη μετρήσιμος, ερωτικός επίσης στο κυνήγι του, προτού χαθούμε υποθετικά, πάλι ερωτηματικό; Δεν ξέρω, όλα εμπεριέχονται στο χρόνο, μνήμη, μοναξιά, έρωτας. «Γέννηση-Θάνατος», μοναδική μονάδα μέτρησης του χρόνου για κάθε μοναδικό άνθρωπο».

Τα έργα που ζωγραφίζετε απευθύνονται στο νου ή στο συναίσθημα;

«Ο χρόνος που ξέρουμε είναι εύρημα του ανθρώπινου νου (εγκεφάλου), για να οριοθετήσει τη διάρκεια ζωής του, για να δημιουργήσει το συναίσθημα του φόβου μέσα στην ομάδα-κοινότητα. Η τέχνη είναι μέρος του φόβου. Πηγάζει και απευθύνεται απ’ αυτήν την ανάγκη της κοινότητας και πάντα κυριαρχεί».

Εάν δεν σας ικανοποιεί ένα έργο που ζωγραφίζετε, το καταστρέφετε;

«Δεν καταστρέφω τίποτα. Όλα είναι μέρος της δράσης μου στο χρόνο και είναι επηρεασμένα από τα συναισθήματα – καλά ή κακά, όμορφα ή άσχημα, ηθικά ή ανήθικα, νόμιμα ή άνομα. Έχω εκτεθεί πια, δεν κρύβομαι. Είμαι σε κοινή θέα».

Ζωγραφίζετε αρχαία αγάλματα, όχι όμως μαρμάρινα. Μεταλλικά και χάλκινα συνήθως. Τι θέλετε να εκφράσετε;

«Ο χρόνος, η φθορά στο μάρμαρο, δεν καθρεφτίζει τον ανθρώπινο χρόνο. Το μαλακό μέταλλο, ο ορείχαλκος, φθείρεται πιο εύκολα, οξειδώνεται «όμορφα» πολύ πιο κοντά στον ανθρώπινο χρόνο και ικανοποιεί τη ματαιότητά του, γιατί δεν κονιορτοποιείται εύκολα. Λιώνει όμως σε υψηλές θερμοκρασίες. Είναι το συμπληρωματικό της ανθρώπινης ύπαρξης. Όπως στα χρώματα υπάρχουν τα συμπληρωματικά και στο σχέδιο τα σημεία τα συμπληρώνουν οι γραμμές, τον άνθρωπο τον συμπληρώνει το μέταλλο. Διαφορετική λειτουργία στη θερμοκρασία αλλά μέρος και οι δύο του πηλού».

Οι κορδέλες που υπάρχουν σε πολλά έργα σας, όπως και οι μάσκες, τι συμβολίζουν;

«Οι χρυσές κορδέλες, μέταλλο πάλι, πιο μαλακό, πιο ευχάριστο για μικροκατασκευές πιο λαμπερό. Ματαιοδοξία – Ισχύς, Προβολή, Δεσμά του ανθρώπου. Ιδεολογίες – Συγκρούσεις για την απόκτηση του και Τέλος. Εδώ χρειάζονται οι μάσκες όπως στο χορό – Αρχαίο Θέατρο. Κανένα πρόσωπο δεν έχει την ευθύνη. Αργότερα εξελίχθηκαν οι μάσκες σε Συγνώμη – Συγχώρεση και με τελετουργίες ίσως αναγκαίες…»

Οι γυναίκες τι ρόλο έχουν παίξει στα έργα σας;

«Έχουν σχέση με όλα τα ερωτήματα. Η ΓΕΝΝΗΣΗ – Ο ΘΑΝΑΤΟΣ – Η ΑΝΑΣΤΑΣΗ. Τα δύο θηλυκά είναι χρόνος και ελπίδα».

Τι ρόλο έχει διαδραματίσει στο έργο σας η πολιτιστική μας παράδοση και η ιστορία της χώρας μας, και ειδικότερα της Θράκης;

«Όσα προείπαμε είναι ο Πολιτισμός μας, είναι η Θράκη. Ελάχιστα έχουν υποστηριχθεί δημοσίως για τη Θράκη. Τον ρόλο που έχει παίξει στις θρησκείες, στις πολιτιστικές τελετουργίες, στον πνευματικό χρόνο, στη θανατική ερωτική μύηση. Από τον Δούναβη – στην Αδριατική – στο Αιγαίο – στην Μαύρη Θάλασσα. Μετά ήρθε ο Απόλλωνας…και μετά…;»

Ποιος είναι ο ρόλος της τέχνης στην παγκοσμιοποιημένη εποχή μας;

«Παγκοσμιοποιημένο είναι μόνο το κεφάλαιο. Αν αποφασίσει ο άνθρωπος ότι είναι ανάγκη του να παγκοσμιοποιηθεί, να καταργήσει τις κοινότητες, τότε τι χρειάζεται την τέχνη;»

Έχετε ταξιδέψει κι έχετε παρουσιάσει δουλειά σας, σε ατομικές εκθέσεις στη Νέα Υόρκη, στο Λονδίνο, στο Τόκιο και στο Κάιρο. Ποιες θεωρείτε σε επίπεδο δομής, πόλεις ή χώρες, που νοιάζονται για την τέχνη και τη στηρίζουν και οικονομικά;

«Όλες αυτές οι πόλεις που προαναφέρατε είναι πόλεις σύμβολα. Όταν μιλάμε για τις Ηνωμένες Πολιτείες μιλάμε για τις Ηνωμένες Πολιτείες. Όταν μιλάμε για τη Νέα Υόρκη, μιλάμε για τη Νέα Υόρκη. Το ίδιο είναι για το Λονδίνο, το ίδιο είναι για το Άμστερνταμ, το ίδιο είναι και για το Τόκιο. Αυτές οι πόλεις είναι το α και το ω. Δεν χρειάζεται να βοηθήσουν σε τίποτα. Βοηθιούνται από μόνες τους. Λόγω της οικονομίας τους, και λόγω του πληθυσμού τους, όλα γίνονται εκεί. Είναι λογικό να ενδιαφέρονται γι’ αυτό που γίνεται, αλλά μην ξεχνάς ότι από μόνη της η οικονομία είναι που βοηθάει και την παραγωγή της τέχνης, γιατί η τέχνη είναι μέρος της οικονομίας. Δηλαδή, έχουν ξεκαθαρίσει τα πράγματα. Οι άνθρωποι είναι στον καπιταλισμό πολλά χρόνια προτού καν εμείς υπάρχουμε ίσως σαν έθνος. Είναι απ’ τα πρώτα στάδια του καπιταλισμού και έχουν ξεκαθαρίσει οι όροι εκεί, στο παιχνίδι και της τέχνης και της οικονομίας. Η τέχνη πάει με την οικονομία. Αυτά να τα ξεπεράσουμε και να τα ξεκαθαρίσουμε κάποτε».

Οι νεοφιλελεύθερες κοινωνίες φροντίζουν θα λέγαμε την τέχνη ή πολλές φορές μπορούν να λειτουργήσουν απαγορευτικά για κάποιους καλλιτέχνες που δεν είναι μέσα στο κύκλωμα ή δεν ξέρουν να προωθήσουν το προϊόν τους και τον εαυτό τους;

«Δεν είναι ζήτημα κυκλώματος. Η οικονομία δεν ανήκει σε κυκλώματα. Μας το έχει αποδείξει η ιστορία της τέχνης. Όποιος καλλιτέχνης έχει κάτι να πει, θα τον «ρουφήξει» η κοινωνία. Όποιο προϊόν παρουσιάζεις εσύ και δουν ότι μπορεί να έχει αποτέλεσμα στην κατανάλωση ή στη διάθεση, θα στο πάρει η οικονομία και θα στο πουλήσει. Το ίδιο είναι παντού. Μήπως πρέπει να δούμε αν έχουμε τις δυνατότητες ως καλλιτέχνες να δώσουμε πράγματα για να μας πάρουν ή αναμασάμε τα ίδια και τα ίδια, και περιμένουμε κάποιοι να μας ανακαλύψουν χωρίς εμείς να κάνουμε κάποια ιδιαίτερη προσπάθεια; Διότι ο καλλιτέχνης αυτό που πρέπει να κάνει είναι να εκτεθεί. Εάν εσύ δεν είσαι διατεθειμένος να εκτεθείς και αναμασάς τα ίδια πράγματα, δηλαδή αν δεν εκθέσεις τον εαυτό σου, δεν ξεγυμνωθείς μπροστά στο κοινό, γιατί να σε πάρει το κοινό;

Ποιος είσαι; Υπάρχουν χιλιάδες καλλιτέχνες. Όλοι οι άνθρωποι είναι καλλιτέχνες, από την ώρα που γεννιούνται. Δηλαδή, ποιος είναι ο καλλιτέχνης; Υποτιμάμε τους άλλους ανθρώπους; Ο καλλιτέχνης είναι διαφορετικό ον; Κάθε άλλο. Όχι. Είναι μόνο αυτός ο οποίος είναι διατεθειμένος να εκτεθεί και μέσω αυτής της έκθεσής του καλλιεργείται και πολλές φορές, τις περισσότερες φορές, τροφοδοτείται και η φιλοδοξία του. Αυτό είναι. Δεν είναι τίποτα σπουδαίο. Δεν φταίει ούτε η πολιτεία, ούτε η οικονομία φταίει. Εμείς οι ίδιοι οι καλλιτέχνες φταίμε. Ξέρουμε πού πάμε, ξέρουμε γιατί ξεκινήσαμε. Ξέρουμε ότι είναι δύσκολα. Ξέρουμε ότι θα εκτεθούμε. Εμείς δεν τολμούμε να εκτεθούμε. Είναι λογικό να μείνεις πίσω. Θα πρέπει να εκτεθείς».

Το να εκθέσεις τον εαυτό σου είναι θέμα συναισθηματισμού ή φόβου;

«Αυτά πάνε μαζί. Ο φόβος δεν είναι συναίσθημα; Άνθρωπος ο οποίος εκτίθεται, είναι ο πιο φοβισμένος άνθρωπος. Αυτός που φοβάται και νικάει το φόβο μέσω του να εκτίθεται, μέσω της έκθεσης του εαυτού του. Αν θες να είσαι ασφαλής, μένεις σε ένα δωμάτιο κλεισμένος, τέλειωσε. Σ’ ένα χώρο, δεν εκτίθεσαι, δεν εκθέτεις τα έργα σου και έχεις απαίτηση οι άλλοι να σε αναγνωρίσουν. Να αναγνωρίσουν τι; Αυτό να ξεκαθαρίσουμε. Τι να αναγνωρίσουν; Αναγνωρίζεις εσύ τον εαυτό σου; Τον έχεις εκθέσει δηλαδή; Έχεις μιλήσει στον καθρέφτη ποτέ; Άμα φοβάσαι τι θα πει ο ένας, τι θα πει ο άλλος, κλπ., τότε κάθεσαι στο δωμάτιό σου και τέλειωσε. Άρα δεν φταίει η κοινωνία που έχει μείνει πίσω. Όλοι μπορούν να ζωγραφίζουν μια βάρκα, ένα δέντρο, ένα πρόσωπο, δεν είναι τίποτα σπουδαίο. Όλοι μπορούν να παίξουν μια πράξη θεατρική λίγο ή πολύ. Το ζήτημα είναι ο τρόπος που παίζεις. Ο τρόπος που κάνεις κάτι».

Υπάρχει όμως και η τεχνική.

«Την τεχνική της κατακτάς».

Δεν μπορούν να την κατακτήσουν όλοι. Δεν μπορούν όλοι να γίνουν ζωγράφοι.

«Αυτό είναι ζήτημα του εγκεφάλου. Είναι και η δομή του ανθρώπου. Και δεν μπορούν να γίνουν όλοι ζωγράφοι νατουραλίστες, δεν μπορούν να γίνουν όλοι ζωγράφοι abstract. Υπάρχει μια οδηγία. Η επιστήμη πια έχει φτάσει σε τέτοιο μεγάλο επίπεδο, είμαστε τόσο μπροστά, που αν τα ψάξουμε ξέρουμε ότι ο εγκέφαλος αυτός είναι ικανός, το οπτικό πεδίο του εγκεφάλου μπορεί να κάνει αυτό, ή να αποδώσει καλύτερα αυτό. Όλα μπορεί να τα κάνει. Άρα θα πρέπει να συμβιβαστούμε στο ότι μπορώ να κάνω αυτό, αποδίδω αυτό, μένω εκεί. Εφόσον αποδίδω σωστά. Σίγουρα μέσα σου θέλεις να κάνεις και το α και το β και το γ, όλα να τα κάνεις. Αλλά κάπου πρέπει να προσγειώνεσαι και να λες αφού αποδίδω εδώ, είμαι εδώ. Κάποιος άλλος αποδίδει εκεί καλύτερα, κάποιος άλλος αποδίδει παραδίπλα. Γιατί δεν φτάνει και ο χρόνος της ζωής μας για να μπορέσουμε να καλλιεργήσουμε αυτό που αποδίδουμε καλύτερα. Γιατί θέλει καλλιέργεια, θέλει δουλειά. Καλλιέργεια και ανάπτυξη».

Ποιο από τα έργα σας που έχετε κάνει μέχρι σήμερα αφιερώνετε στην Αλεξανδρούπολη;

«Πολλά έργα. Πάρα πολλά. Ειδικά τα τελευταία. Απ’ τις βάρκες μου είναι μόνο η «Ατλαντίδα». Θυμάμαι τον Γιώργο Σταυρίδη, που με βοήθησε να πάω στο καρνάγιο τότε, προτού το διαλύσουν. Η «Ατλαντίδα» επαναλαμβάνεται, και θα επαναλαμβάνεται. Και πολλές άλλες βάρκες και καΐκια. Τα κιλίμια που έχω από την οικογένειά μου, από τη γιαγιά μου. Και οι κινήσεις ακόμη, και οι τίτλοι που έχω βάλει σε έργα μου, αναφέρονται στην Αλεξανδρούπολη. Δεν μπορεί να μην αναφέρονται στην Αλεξανδρούπολη. Είναι αδύνατον. Θεωρώ ότι αυτό θα τελειώσει μαζί με μένα, όπως θα τελειώσω κι εγώ. Έτσι γίνεται πάντα. Μην ξεχνάς, αυτά με ακολουθούν, τα παιδικά μου χρόνια. Όλα τα άλλα είναι συμπληρώματα».

Ή και εξέλιξη.

«Συμπληρώματα. Με βολεύει».

Βασίλης Κάργας, «Βορέας», τεύχος 30, 12/2007

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.