Ο Εθναποστολος και μαρτυρικος Νεοελληνας

Συνήθως, όταν ακούμε να γίνεται λόγος για «Μάρτυρες» και «αγίους» της Εκκλησίας μας, «γυρίζουμε» τη σκέψη μας πολύ πίσω, στους πρώτους χριστιανικούς αιώνες των διωγμών, των κατακόμβων κ.λ.π. Πιστεύουμε δηλαδή πως ο «Μάρτυς» και ο «Άγιος» γενικά είναι διακριτικό γνώρισμα της Αρχαίας Εκκλησίας μόνο.

Ο Χριστιανικός όμως ηρωϊσμός δεν είναι κόσμημα μόνο της Αρχαίας Εκκλησίας, αλλά διακριτικό γνώρισμα κάθε εποχής και των ημερών μας ακόμη (Άγιος Νεκτάριος). Εκπρόσωπος μιας σύγχρονης εποχής είναι ο ιερομάρτυς άγιος που τιμά σήμερα η εκκλησία μας Κοσμάς ο Αιτωλός.

Γεννήθηκε το 1714 μ.Χ. στο Μεγάλο Δέντρο της Αιτωλίας. Μαθήτευσε στην Αθωνιάδα Σχολή κι έγινε αδελφός της αγιορίτισσας μονής Φιλοθέου. Μετά από πολλών χρόνων διαβάσματα και σκέψεις εδραιώνει μέσα του την πίστη πώς ο Χριστός είναι το φώς και η Αλήθεια και η Ζωή του κόσμου. Να, οι δύο πόλοι της Ζωής του Κοσμά: ο Χριστός και ο Ελληνισμός. Έλαβε την πατριαρχική άδεια και ξεκίνησε να γίνει απόστολος του Χριστού και του Ελληνισμού της σκλαβιάς.

Όργωσε τον τόπο μας με λόγια και έργα ο συνειδητός, ο πυρφόρος, ο πανέξυπνος, ο μπροστάρης και μαρτυρικός νεοέλληνας, αυτός ο μικρόσωμος αλλά επιβλητικός άγιος της Εκκλησίας μας Κοσμάς ο Αιτωλός.

Διέσχισε τη Θράκη, τη Μακεδονία, την Ήπειρο, τη Θεσσαλία, τη Στερεά, το Ιόνια μαζεύοντας τα πλήθη, διδάσκοντας τη μόρφωση, στιγματίζοντας την κακία, πολεμώντας την αδικία, δημιουργώντας μαθητές και συνεχιστές του διαφωτιστικού έργου του. Ομιλεί με μια γλώσσα ζεστή και κατανοητή στους εκστατικούς μπροστά του ραγιάδες, που σέρνονται πίσω του χωρίς να τους τραβά καμία αίρεση, καμία κενοδοξία. Εκεί που κηρύσσει, στήνεται ξύλινος σταυρός, χτίζεται σχολείο και διορίζεται δάσκαλος. Αντί λοιπόν για επαιτείες και άγια λείψανα ο Κοσμάς προσφέρει γνώση, Ελληνισμό, Θεό…

Αξίζει να σημειωθεί ότι στη Μακεδονία, Ήπειρο και Θεσσαλία ο αριθμός των Χριστιανών από 550 χιλιάδες είχε κατεβεί σε 50 χιλιάδες μόνο. Να γιατί ο φωτισμένος Κοσμάς επέμενε τόσο να κατασκευάζονται κολυμπήθρες. Επειδή το βάπτισμα τη στιγμή εκείνη ήταν σπουδαίο μέσο αναστολής του αφανισμού του γένους. Χάρις του γένους και τι δεν έκανε: κατόρθωσε να πείσει πολλούς Τούρκους να απολύσουν τις ελληνίδες παιδοκόμους τους, επειδή τάχα μολυνόντουσαν με γυναίκες ξένης θρησκείας.

Ίδρυσε 210 ελληνικά σχολεία και 1100 άλλα κατώτερα. «Καλύτερον, αδελφέ μου, να έχεις ελληνικόν σχολείον εις την χώραν σου, παρά να έχεις βρύσες», έλεγε. Πού να βρήκε άραγε τα χρήματα; Αιωνία η μνήμη των γυναικών της Ηπείρου, που έχτισαν 210 ελληνικά σχολεία με την αξία των κοσμημάτων τους. Ακόμη και ληστές ημέρωσε ο Κοσμάς, που παρέδωσαν τα λάφυρά τους για σχολεία.

Ένας τέτοιος άνθρωπος ήταν επόμενο να έχει τέλος μαρτυρικό. Σε μια περιοδεία του στο χωριό Κολικόντασι της Αλβανίας θανατώθηκε με τρόπο δόλιο από το Χότζα της περιοχής το 1779 μ. χ. Η μνήμη του τιμήθηκε ως αγίου μνήμη και όσοι τόποι τον είδαν δεν ξεχνούν ότι «από εδώ πέρασε ο πατροκοσμάς».

Αν κανείς αναλογισθεί τα δύσκολα εκείνα χρόνια του κρίσιμου Ελληνικού 18ου αιώνα, που όχι μονάχα τα μέσα, αλλά και αυτή η στοιχειώδης ησυχία για πνευματική εργασία έλειπαν, δεν μπορεί παρά το λιγότερο που έχει να κάνει είναι να θαυμάζει τα όσα στον τομέα της λαϊκής παιδείας κατόρθωσε ο Αιτωλός εθνομάρτυρας.

Η αγάπη του προς το Γένος και τον λαό θαυματούργησε. Ο λόγος του Στράγκερ πώς «όποιος δεν έχει το λαό μέσα του, τίποτε δεν μπορεί να του δώσει» βρήκε στην περίπτωση του Αγίου Κοσμά την πιο χειροπιαστή εφαρμογή του.

Μέσα στη ζωή της μεγάλης εθνικοθρησκευτικής μορφής του Αγίου Κοσμά υπάρχουν άφθονα φωτεινά παραδείγματα άξια προς μίμηση. Η εκκλησία μας εκπλήρωσε το χρέος της απέναντί του, όταν τον Απρίλιο του 1961 το Οικουμενικό μας Πατριαρχείο τον ανακήρυξη άγιο, αυτόν που η λαϊκή ψυχή τον είχε πιστέψει ως άγιο και όταν ακόμα ζούσε.

Είναι ιδιαίτερη ευλογία που στην πόλη μας έχουμε περικαλλή Βυζαντινό Ιερό Ναό επ’ ονόματι του Αγίου ενδόξου Ιερομάρτυρος Κοσμά του Αιτωλού. Ο φωτισμένος επίσκοπός μας Μητροπολίτης Μαρωνείας και Κομοτηνής κ. Δαμασκηνός αναγνωρίζοντας τη μεγάλη προσφορά του Αγίου μας στην ελληνοχριστιανική παιδεία του Γένους μας, στα ιερά γράμματα, στην ίδρυση ελληνικών σχολείων, στην ορθοδοξία και στον ελληνισμό εγκαινιάζει τον Ιερό Ναό του Αγίου Κοσμά του Αιτωλού, ο μοναδικός στη Θράκη μας σύμβολο βαθιάς χριστιανικής αγάπης προς τον άγιο Θεόν, της ελληνοχριστιανικής παιδείας, της Ορθοδόξου πίστεως, της ευσεβείας, της εναρέτου ζωής και πολιτείας.

Θα ήθελα να σας παραθέσω ορισμένα αποσπάσματα από τις «Διδαχές» του Κοσμά… Δεν θα κάνω κανένα σχόλιο πάνω σε αυτές γιατί ο λόγος του Κοσμά αυτούσιος είναι σαγηνευτικός και αυτοδύναμος.

Η αξία του σχολείου

Διατί, άγιοι ιερείς και τίμιοι προεστώτες, δεν ερμηνεύετε τα ευλογημένα μας αδέλφια, να στερεώνωσι και να βάνωσι εις κάθε χωρίον σχολείον, να μανθάνουν τα παιδιά γράμματα, να γνωρίζουν το καλόν και το κακόν. Ότι και εγώ από το σχολείον έμαθα τα εικοσιτέσσερα γράμματα, με την βοήθειαν του Χριστού μας. Έμαθα και πέντε – εξ ελληνικά και έμαθα πολλών λογιών γράμματα. Εβραϊκά, τουρκικά, φράγκικα και από όλα τα έθνη με την χάριν του Χριστού μας, και πολλά τα εδιάβασα, και όλα τα εθνικά κάλπικα (νόθα, ψεύτικα) τα ηύρα όλα ευρέματα και σπέρματα του διαβόλου, και κατά αλήθειαν, αδελφοί μου τόσον τα εμελέτησα τα γράμματα, καθώς ο χρυσικός (κοσμηματοποιός) λογαρίζει (λαμπικάρει) το ασήμι και δεν το αφήνει τελείως αζούραν (σκουριάν, υπόλειμμα), και τότε είναι λαμπρόν και καθαρόν και το αγοράζει με κάθε προθυμίαν ο άνθρωπος, έτσι και εγώ ηύρα καθαρά, άγια και αληθινά, λαμπρά και υπερλαμπρότερα από τον ήλιον τα λόγια και τα προστάγματα του Χριστού, και όποιος πιστεύει τον Χριστόν και τον λέγει Θεόν και κάμνει τα πράγματά του, όπου λέγει το άγιον Ευαγγέλιον, εκείνος είναι καλότυχος και τρισμακάριστος και καμμίαν φορά δεν θέλει εντροπιασθή. Και δια τούτο πρέπει να στερεώνετε (χτίζετε) σχολεία Ελληνικά να φωτίζονται οι άνθρωποι. Διότι διαβάζοντας τα Ελληνικά τα ηύρα οπού λαμπρύνουν και φωτίζουν το νου του ανθρώπου, καθώς φωτίζει ο ήλιος την γην, όταν είναι ξαστεριά, και βλέπουν τα μάτια μακρυά, έτσι βλέπει και ο νους τα μέλλοντα. Απεικάζουν (απεικονίζουν) όλα τα καλά και τα κακά, φυλάγονται από κάθε λογής κακόν και αμαρτίαν.

Ο Άγιος Κοσμάς γκρεμίζει εκκλησίες και χτίζει σχολεία!

Τι θα μας γύρευε εμάς να γκρεμίσουμε, απ’ όλα αυτά τα αθύρματά μας, όταν τις εκκλησίες αυτός γύρευε, πριν 185 χρόνια, από τους Χειμαρριώτες να γκρεμίσουν – μες στο Μεσαίωνα ακόμα αυτών των τόπων – όλες τις περσευόμενες, ξον, μιας!

Αγκαλιά κ’ εκείνοι δεν τόβαλαν με το νου τους, πώς τωραδά, στ’ αλήθεια, το γύρευε ο Πατροκοσμάς! Είπαν, «μιλεί εν παραβολαίς». Το «εν ημέραις» θα λέη – σαν άγιος πούναι δα, λόγια του Θεού… «Μα ετούτος – έλα σώσον, Κύριε!» στ’ αλήθεια κρίνει!… «Τωραδά»! (Τον οίκο σου φύλα, Θεέ!» μπρος τους – φοβερός, χεροπιαστός, άγιος με κασμά!…

-…Μορ’ ακούτε τι σας κρένω γω, Χειμαρριώτες; Τώρ’ αμέσως θα τη γκρεμίσ’ τε!… Και δαύτην κι ούλες τις άλλες, τις αλειτούργητες χρόνια και ζαμάνια!… Μια, ορέ, σας φτάνει – όποια θελ’ τε. Φέρτε μ’ εδώ έναν κασμά! Σκολειά θα στάσ’ τε!…

Έτρεμε ο λαός κεραυνωμένος… Ποιος ετόλμησε να ‘γγίξη το ναό; Μέσα τους ο Μεσαίωνας βάσταε τρομερός, και τούτος τώρα κλώτσαε βροντερά τη θύρα – τον έδιωχνε με το φραγγέλιο!… Κι όχι «εν τρισίν ημέραις», μον τώρα εμπρός τους – τόβλεπαν!

-…Χτίστε σκολειά! Γκρεμίστε αυτές τις εκκλησίες τις άπραγες!… Βάλτε χέρι στα χτήματα, στα σοδήματα!… Δασκάλους, μαθητές, φυλλάδες θέλω!…

Κι ως αητός σκαλώνει στο ναό, ο καλόγερος, κι ασκώνει – «Βόηθα, Κύριε!» – τον κασμά, και καταλεί τον τρούλλο (πάει ο «Παντοκράτορας») και ρίχνει το καμπαναριό, τους άγιους τοίχους!

-…Ετούτο που σας είπα εγώ!… Το Θεό, αδελφοί να μην τόνε φοβάστε! Να τόνε δέεστε – ναι. Μα με την φώτισή του! Και να τον αγαπάτε το Γλυκύ, σαν Έαρ, στα φωτεινά! Στα ξάγναντα, αδελφοί, καθώς εκειός στα ξάγναντα εσταυρώθη – και για τη φώτισή σας!…

(-Στα Ξάγναντα, λέει… Δω παρακατούλια;).

-…Ναι, στα ξάγναντα! Δω μέσα, ανάμεσά σας, Κειός σας φέγγει – λοιπόν, το θέλημά του να φωτίζεστε είναι!… Τηράται πως κατήντησε, πώς αγρίεψε το Γένος μας στην αμάθεια, κι ασπάζετε Τουρκών την πίστη κι αφανιέται!… Ξύπνια παιδιά, αδελφοί, θα παραδώσ’ τε ογλήγορα στο Γένος! Σκολειά θα φτιάχνετε! Αυτού τον λειτουργάνε το Θεό σας κρένω! Στα φώτη, όχι στα σκότη!…

(Ρ. Αποστολίδης)

Προφητείες του Πατροκοσμά

Μετά τον πόλεμο οι άνθρωποι θα τρέχουν ώρες για να βρίσκουν άνθρωπο και τον κάμουν αδελφό.

Θα έρθει καιρός που οι Ρωμηοί θα τρώγονται αναμεταξύ τους. Εγώ συστήνω ομόνοιαν και αγάπην.

Οι άνθρωποι θα μείνουν πτωχοί, γιατί δεν θάχουν αγάπη στα δένδρα.

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.