«Ο εργασιακος καιρος επαψε προ πολλου να ειναι αιθριος»

Κοινοτική οδηγία που αφορά στον καθορισμό του ανώτατου χρόνου εργασίας ενέκρινε το Συμβούλιο Υπουργών Απασχόλησης της Ε.Ε., θέμα που το απασχολούσε τα τελευταία τρία χρόνια, ενώ οι διαφωνίες μεταξύ των κρατών- μελών εμπόδιζαν την υιοθέτησή της. Τελικά, κατέστη δυνατή η επίτευξη συμφωνίας με ειδική πλειοψηφία, παρά το γεγονός ότι πέντε κράτη- μέλη, η Κύπρος, η Ελλάδα, η Ουγγαρία, η Ισπανία και το Βέλγιο απείχαν, θεωρώντας μη ικανοποιητικό το συμβιβασμό σχετικά με το χρόνο εργασίας.

Ειδικότερα, αναφορικά με το χρόνο εργασίας, η ισχύουσα σήμερα κοινοτική νομοθεσία προβλέπει ως ανώτατο χρόνο εργασίας τις 48 ώρες ανά εβδομάδα. Με τη νέα οδηγία νομιμοποιείται πλέον η υπέρβαση του 48ωρου, εάν υπάρχει σχετική συμφωνία μεταξύ του εργοδότη και του εργαζόμενου σε μια επιχείρηση, οπότε μπορεί ο ανώτατος χρόνος εργασίας να φτάσει τις 60 ώρες.

Για το συγκεκριμένο θέμα και τις επιπτώσεις που θα έχει στις εργασιακές σχέσεις αλλά και στο ασφαλιστικό, ο ΠτΘ συζητά με την Λέκτορα του Εργατικού Δικαίου στη Νομική Σχολή του Δημοκριτείου Πανεπιστημίου Θράκης, κ. Λευκή Παυλίδου- Κιοσσέ. Η κ. Παυλίδου- Κιοσσέ χαρακτηρίζει την Οδηγία «ένα ακόμη βήμα για την κυριαρχία του νεοφιλελευθερισμού στην Ευρωπαϊκή Ένωση», ενώ δηλώνει απαισιόδοξη «για την Ευρώπη που διαφαίνεται, γιατί η Συνταγματική Συνθήκη της Ε.Ε., επιτείνει την αποδυνάμωση της κοινωνικής Ευρώπης, θέτει υπό αμφισβήτηση το κράτος πρόνοιας και τελικά επικυρώνει την επικράτηση νεοφιλελεύθερων θέσεων στις δραστηριότητές της».

Λευκή Παυλίδου- Κιοσσέ όμως…

ΠτΘ: Κ. Παυλίδου- Κιοσσέ, πώς κρίνετε την απόφαση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, με την οποία επεκτείνεται η εβδομαδιαία εργασία πέραν του 48ώρου;

Λ.Κ.: Δεν έμεινα έκπληκτη! Δεν αποτελεί «κεραυνό εν αιθρία», γιατί ο εργασιακός καιρός έπαψε προ πολλού να είναι αίθριος. Εντάσσεται στα πλαίσια μακροχρόνιας προσπάθειας, για την αλλαγή του ευρωπαϊκού κοινωνικού μοντέλου και προσαρμογής στην παγκοσμιοποίηση. Αποτελεί ένα ακόμα βήμα, για την κυριαρχία του νεοφιλελευθερισμού στην Ευρωπαϊκή Ένωση.

ΠτΘ: Η υπέρβαση του 48ώρου, τι δρόμους ανοίγει στις εργασιακές σχέσεις;

Λ.Κ.: Από το 1920, με τον νόμο 2269/1920, καθορίστηκε η διάρκεια της εργασίας για τη βιομηχανία σε 8 ώρες την ημέρα και 48 την εβδομάδα. Οι οκτώ ώρες εργασίας την ημέρα και οι σαράντα οκτώ την εβδομάδα αποτελούν το «παραδοσιακό» νόμιμο ωράριο εργασίας για όλους τους εργαζόμενους γενικά, που απασχολούνται στη βιομηχανία και στη βιοτεχνία. Αυτό το ωράριο γνωρίζει ο εργαζόμενος.

‘Έναν αιώνα μετά, αντί να μειώνεται ο χρόνος εργασίας, αυτός αυξάνεται. Όπως καταλαβαίνετε, η υπέρβαση των 48 ωρών την εβδομάδα, δεν προσφέρει καινούριους δρόμους στις εργασιακές σχέσεις, παρά μόνο ακόμη μεγαλύτερη ευελιξία. Αυτό κατά τη γνώμη μου, γιατί η Ευρώπη, από Ευρώπη των λαών μεταλλάσσεται σε Ευρώπη των επιχειρήσεων. Θα ήθελα να διευκρινίσω κάτι σημαντικό: ας μην νομίσει ο αναγνώστης ότι, πλέον, οι εργαζόμενοι θα δουλεύουν 12 ώρες την ημέρα και 55 την εβδομάδα, δηλαδή ότι αλλάζει το «παραδοσιακό» μοντέλο. Απλά παρέχεται η δυνατότητα, ώστε σε περιόδους αιχμής, ο εργοδότης να μπορεί να ζητήσει από τον εργαζόμενο να παράσχει την εργασία αυτή και στα παραπάνω χρονικά όρια.. Πρόκειται για τη λεγόμενη «διευθέτηση» που ισχύει και σήμερα.. Στο μέλλον, αυτή η διευθέτηση θα μπορεί να γίνεται και με ατομική συμφωνία.

ΠτΘ: Είναι υποχρεωμένη η Ελλάδα να την εφαρμόσει;

Λ.Κ.: Προς το παρόν, η αλλαγή στο χρόνο εργασίας αποτελεί τροποποιημένη πρόταση του Συμβουλίου. Η αρχική πρόταση ήταν για 65 ώρες την εβδομάδα, χρόνος που τελικά μειώθηκε στις 55. Δεν έχει ψηφιστεί ακόμη, αλλά αποτελεί πρόταση προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο. Πρέπει να συναινέσει για να ψηφιστεί. Εάν συναινέσει – που θα συναινέσει – δεσμεύει και τη χώρα μας.

ΠτΘ: Μπορεί ο εργαζόμενος να μην αποδεχθεί να εργαστεί πέραν του 48ώρου;

Λ.Κ.: Αν γίνει συμφωνία διευθέτησης του χρόνου εργασίας, δε μπορεί. Σε ατομικό, όμως, επίπεδο σήμερα, μπορεί. Δηλαδή, να πει: « εγώ δε συμφωνώ να δουλεύω για μια περίοδο 12 ώρες την ημέρα, χωρίς να πληρώνομαι υπερωρίες και τον επιπλέον χρόνο σε άλλη χρονική περίοδο να τον παίρνω σε άδεια ή ρεπό». Αυτό μπορεί θεωρητικά να το κάνει. Το ζήτημα είναι πρακτικά τι θα κάνει. Οι περισσότεροι άνθρωποι είναι υποδουλωμένοι στις ανάγκες τους, στα καταναλωτικά δάνεια. Οι δόσεις τρέχουν και η ανεργία είναι ο φόβος όλων. Πώς θα πούμε σ’ αυτόν τον εργαζόμενο να μην αποδεχθεί να εργασθεί πέραν του 48ώρου, όταν η ανεργία καλπάζει και οι ανάγκες (φτιαχτές ή όχι, δεν το εξετάζουμε ) υπάρχουν;

ΠτΘ: Η απάλειψη των 48 ωρών εργασίας την εβδομάδα, έχει ως αποτέλεσμα ο εργαζόμενος να μην καλύπτεται από τις συλλογικές συμβάσεις εργασίας;

Λ.Κ.: Ο χρόνος εργασίας, ευτυχώς, ρυθμίζεται από νόμους. Δε μπορεί να ρυθμιστεί με Συλλογικές Συμβάσεις Εργασίας προς τα πάνω. Προς τα κάτω, βέβαια, μπορεί και υπάρχουν τέτοιες Συλλογικές Συμβάσεις Εργασίας, οι οποίες στο παρελθόν προέβλεπαν μικρότερο εβδομαδιαίο χρόνο εργασίας. Υποθέτω, όμως, ότι εννοείτε την απάλειψη των 48 προς τα πάνω. Αν εννοείτε αυτό, η απάντηση είναι όχι. Άλλωστε, οι συλλογικές συμβάσεις ασχολούνται κυρίως με ζητήματα αποδοχών και όχι χρόνου. Η διαπραγμάτευση του χρόνου, πάντα προς τα κάτω, προϋποθέτει ισχυρό συνδικαλισμό και σήμερα τουλάχιστον, δεν πιστεύει κανείς ότι υπάρχει ισχυρό συνδικαλιστικό κίνημα.

ΠτΘ: Με τους εργαζόμενους part time, τι θα ισχύσει;

Λ.Κ.: Η συζήτηση γίνεται για την αύξηση του χρόνου εργασίας στους πλήρως απασχολούμενους. Δηλαδή, όσους δουλεύουν 8 ώρες την ημέρα και 45 ( αν απασχολούνται πενθήμερο) ή 48 την εβδομάδα ( αν απασχολούνται εξαήμερο ). Οι εργαζόμενοι part time, έτσι κι αλλιώς βρίσκονται σε δυσμενή εργασιακή κατάσταση.

ΠτΘ: Η «ελαστικοποίηση» των εργασιακών σχέσεων που προωθείται με ιδιαίτερη επιμονή από την Ευρωπαϊκή Ένωση, διαμορφώνει τους όρους για ουσιαστική ανατροπή του ασφαλιστικού συστήματος;

Λ.Κ.: Βέβαια. Η καθιέρωση της μερικής απασχόλησης, οι «άτυπες» μορφές απασχόλησης, η «μαύρη εργασία» ( εννοώ την ανασφάλιστη εργασία ), αποτελούν σοβαρές αιτίες που οδηγούν στην ανατροπή του.

ΠτΘ: Με τις σαρωτικές αλλαγές που προωθούνται στις εργασιακές σχέσεις, με την λεγόμενη «flexicurity» και την πράσινη βίβλο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, είναι άραγε σε θέση να μας πουν, ποια θα είναι η μορφή της απασχόλησης το 2050;

Λ.Κ.: Είστε αισιόδοξη. Βάζετε μακρινό χρονικό ορίζοντα. Προσωπικά, δε γνωρίζω αν είμαστε σε θέση να μιλήσουμε για τη μορφή της απασχόλησης το 2020.

Αν δει κανείς- για να μιλήσω για τη χώρα μας- από το 1990 και μετά, τι αλλαγές έγιναν στις εργασιακές σχέσεις, μπορεί να διαβλέψει το μέλλον. Αν κάποιος το 1990 – 95 μιλούσε για τη γενιά των 600 ευρώ, όλοι οι υπόλοιποι θα έλεγαν: «τα δικά μας παιδιά, δεν τα αφορά». Σήμερα, αφορά τα παιδιά των περισσοτέρων και αύριο τα παιδιά όλων.

Από το 1975 και μετά, άρχισε η συζήτηση για «ευελιξία » και «απορύθμιση» στις εργασιακές σχέσεις. Όλες αυτές οι συζητήσεις γεννήθηκαν εξ’ αιτίας της παγκοσμιοποίησης. Προσωπικά, δεν ανήκω σ’ αυτούς που πιστεύουν ότι δεν πρέπει να συζητήσουμε τα προβλήματα που γεννήθηκαν στις εργασιακές σχέσεις από τη διεθνοποίηση του κεφαλαίου. Πραγματικά υπάρχει πρόβλημα. Γίναμε, όμως, καχύποπτοι ως προς το μέγεθός του και οι περισσότεροι σήμερα, πλέον, πιστεύουμε ότι τελικά το πρόβλημα έπληξε αυτούς που δεν το δημιούργησαν, δηλαδή τους εργαζόμενους, ενώ αυτοί που τελικά πίεζαν για μεγαλύτερη ευελιξία, δηλαδή οι μεγάλες επιχειρήσεις δεν επλήγησαν και τόσο. Αναφέρομαι φυσικά στις μεγάλες επιχειρήσεις, γιατί και η μοίρα των μικρών δεν ήταν καλύτερη. Οι μεγάλες επιχειρήσεις έγιναν άπληστες και δεν επενδύουν πλέον κέρδη σε θέσεις εργασίας, αλλά επιδιώκουν, πώς οι θέσεις αυτές θα έχουν μικρότερο κόστος. Απ’ αυτή την απληστία πρέπει να προστατευτούμε και να προστατέψουμε τις μελλοντικές γενιές. Το ερώτημα όμως είναι, ποιος θα μας προστατέψει; Βέβαια, η απληστία είναι γνώρισμα των ανθρώπων. Και το προπατορικό αμάρτημα, στην απληστία των πρωτόπλαστων οφείλεται. Και ο Κροίσος, από την απληστία του τιμωρήθηκε. Όμως, η εποχή μας ανέτρεψε και τους μύθους. Βλέπετε, ο μύθος λέει ότι ο πρώτος που τιμωρήθηκε ήταν ο πρωταγωνιστής. Σήμερα, όμως, τιμωρούνται οι κάτω από τον άπληστο και όχι ο ίδιος. Για το λόγο αυτό χρειάζεται ισχυρό θεσμικό πλαίσιο και σε εθνικό και υπερεθνικό επίπεδο, για να διατηρηθεί η κοινωνική συνοχή.

ΠτΘ: Κατά τη γνώμη σας, είναι σήμερα εφικτή η επίτευξη μεγαλύτερης ευελιξίας στην αγορά εργασίας και παράλληλα η διατήρηση της προστασίας των δικαιωμάτων των εργαζομένων;

Λ.Κ.: Αν υπήρχε βούληση σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης, αρχικά μπορούσε να συνυπάρξει ένα μοντέλο ευελιξίας και προστασίας. Είμαι, όμως, πεπεισμένη ότι σήμερα δεν υπάρχει αυτή η βούληση. Το κοινωνικό μοντέλο, δημιούργημα της Ευρώπης είναι και του ευρωπαϊκού πολιτισμού της. Το δυσνόητο- όμως- και πυκνογραμμένο κείμενο των 250 περίπου σελίδων της μεταρρυθμιστικής Συνθήκης της Λισσαβόνας, – αυτής, που η χώρα μας ήδη κύρωσε και που οι Ιρλανδοί απέρριψαν με δημοψήφισμα -, δεν αφήνει περιθώρια για αισιοδοξία. Προσωπικά ήμουν και είμαι υπέρ της Ευρώπης των πολιτισμών, της Ευρώπης της ειρήνης, της Ευρώπης που θα «εξήγαγε» κοινωνική προστασία. Είμαι- όμως- απαισιόδοξη, γιατί η Συνταγματική Συνθήκη της Ε.Ε., επιτείνει την αποδυνάμωση της κοινωνικής Ευρώπης, θέτει υπό αμφισβήτηση το κράτος πρόνοιας και τελικά επικυρώνει την επικράτηση νεοφιλελεύθερων θέσεων στις δραστηριότητές της. Γι’ αυτή την Ευρώπη που διαφαίνεται, είμαι απαισιόδοξη και αναρωτιέμαι αν τέτοια Ευρώπη, τη θέλουν- πλέον- οι λαοί της.

ΠτΘ: Κ. Παυλίδου- Κιοσσέ, σας ευχαριστούμε πολύ.

Λ.Κ.: Κι εγώ σας ευχαριστώ.

Α.Π.

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.