«Ο ελεγχος της Γεωργιας σημαινει αυτοματα και ενα ειδος ενεργειακου ελεγχου»

2 Η Οσετία και η Αμπχαζία είναι δυο περιοχές που απολάμβαναν την αυτονομία από την περίοδο της Σοβιετικής Ένωσης και την διατήρησαν από τις αρχές της δεκαετίας του ’90. Η Τιφλίδα βέβαια ποτέ δεν αναγνώρισε αυτή την ανεξαρτησία, αρνούμενη να περιορίσει τα σύνορά της. Και οι δύο αυτές περιοχές αισθάνονταν πιο κοντά προς τη Ρωσία παρά προς τη Γεωργία με το μεγαλύτερο, μάλιστα, μέρος του πληθυσμού στην Οσετία να είναι Ρώσοι. Μετά την αναγνώριση της ανεξαρτησίας του Κοσσυφοπεδίου από τη Δύση, οι δυο περιοχές, θεωρούν ότι δικαιούνται να διεκδικήσουν πλέον την αναγνώριση και της δικής τους ανεξαρτησίας.

Να σημειώσουμε βέβαια ότι η ιστορία των διενέξεων σε αυτές τις περιοχές είναι μακρά και έχει τις ρίζες της πολλά χρόνια πίσω. Η περιοχή του Καυκάσου, ειδικά τον τελευταίο αιώνα, αλλά και από πιο μπροστά ακόμα, υπήρξε τόπος πολλών εθνοτήτων, μειονοτήτων, μετακινήσεων πληθυσμών, – συχνά ετερόκλητων ως προς την καταγωγή, τη συνείδηση, τη θρησκεία -, και γι’ αυτό υπήρξε θέατρο συγκρούσεων που εντάθηκαν και πυροδοτήθηκαν, ιδιαίτερα στην αρχή του αιώνα και στη Σταλινική περίοδο. Στην μεταΣοβιετική περίοδο, τα προβλήματα πολλών δεκαετιών ανέκυψαν ζητώντας την εξεύρεση μιας νέας ισορροπίας ανάμεσα σε σύνορα και λαούς. Και όπως φάνηκε αυτές τις μέρες, τα προβλήματα αυτά μπορεί να φτάσουν να εκδηλώνονται και με εκρηκτικό τρόπο.

3 Η Ρωσία εισέβαλε στο έδαφος της Γεωργίας υποστηρίζοντας ότι όφειλε να προστατέψει τους Ρώσους που αποτελούν μεγάλο ποσοστό των κατοίκων της περιοχής.

Ωστόσο, στην ουσία πρόκειται για ένα παιχνίδι γεωπολιτικής ισχύος και η εμπλοκή της Ρωσίας στην περιοχή έγινε πιο έντονη, όταν ξεκίνησε το ενδιαφέρον της Γεωργίας για ένταξη στο ΝΑΤΟ. Η Γεωργία είναι μια χώρα βγαλμένη από τα σπλάχνα της πρώην Σοβιετικής Ένωσης και η Ρωσία θέλει να κρατήσει δυνατή την επιρροή της σε αυτήν, αλλά και σε όλες τις γύρω χώρες του πρώην ανατολικού μπλοκ. Από την άλλη, βλέπει το ΝΑΤΟ να επεκτείνεται διαρκώς προς ανατολάς, μια – μια από αυτές τις χώρες να προσχωρούν στη σφαίρα της επιρροής των ΗΠΑ (βλ. χώρες της Βαλτικής, Πολωνία, Ουκρανία, Τσεχία), και τον αμερικανικό έλεγχο να φτάνει πλέον μέχρι τα σύνορά της και να την ‘περικυκλώνει’.

Πέραν αυτού, η θέση της Γεωργίας στο χάρτη είναι σε σημείο-κλειδί για τον έλεγχο των αγωγών που μεταφέρουν αργό και φυσικό αέριο από την Κασπία προς τη Δύση και τις ΗΠΑ. Από το έδαφός της περνάνε οι δυο αγωγοί αργού της Κασπίας που παρακάμπτουν τη Ρωσία (Μπακού-Τσεϊχάν και Μπακού-Σούσπα), αλλά και ο σχεδιαζόμενος αγωγός Nabuco φυσικού αερίου από την Κασπία που επίσης παρακάμπτει τη Ρωσία. Επομένως, έλεγχος της Γεωργίας σημαίνει αυτόματα και ένα είδος ενεργειακού ελέγχου, σε μια εποχή που η ενέργεια βρίσκεται διεθνώς σε πρώτη προτεραιότητα πολιτική και διπλωματική.

4 Η Ουκρανία είναι μια ακόμη χώρα με ‘ανοιχτό μέτωπο’ και διαφορές με τη Ρωσία εδώ και καιρό, σε διάφορα θέματα οικονομικά, πληθυσμιακά, ενεργειακά. Διαφορές οι οποίες είναι πιθανό να πυροδοτούνται και να αναζωπυρώνονται σε περιόδους γειτονικών εντάσεων, όπως αυτή της Οσετίας. Γενικότερα, η Ουκρανία προσπαθεί να τοποθετήσει τον εαυτό της στη διεθνή διπλωματική σκακιέρα αποκτώντας δύναμη και ισχύ και παίρνοντας ανταλλάγματα. Θυμηθείτε τη διένεξη Ρωσίας-Ουκρανίας πριν από σχεδόν 2 χρόνια σχετικά με τον αγωγό αερίου, η οποία έφερε όλη την Ευρωπαϊκή Ένωση στα πρόθυρα νευρικής κρίσης, βλέποντας την Ουκρανία να απειλεί να κλείσει τις στρόφιγγες του αγωγού που κουβαλούν το ρωσικό φυσικό αέριο στην ΕΕ. Το καθεστώς της ναυτικής βάσης, στη Σεβαστούπολη, όπου ο ρωσικός στόλος έχει δικαίωμα να αγκυροβολεί ως το 2017, κάτι το οποίο η Ουκρανία δε θέλει να ανανεώσει, αποτελεί έναν ακόμα μοχλό πίεσης στις ήδη δύσκολες σχέσεις των δύο χωρών.

5 Η αλήθεια είναι ότι η διεθνής κοινότητα έχει να αντιμετωπίσει το καυτό θέμα της ανεξαρτησίας των μικρών περιοχών, όπως ήταν η περίπτωση του Κοσσόβου, που για πολλούς, και πρώτα από όλα για τη Ρωσία, θεωρείται ότι ανοίγει τους ασκούς του Αιόλου για την ανεξαρτησία και άλλων μικρών περιοχών. Και η διεθνής κοινότητα και η ΕΕ οφείλουν να χειρισθούν το θέμα με μεγάλη προσοχή, καθώς μέχρι στιγμής δεν έχουν καταφέρει να καταλήξουν σε κοινούς κανόνες για τον χειρισμό παρόμοιων περιπτώσεων.

6 Η Ρωσία αντιδρούσε στην αναγνώριση του Κοσσόβου, όχι πιθανώς, γιατί είχε τόσο μεγάλο ενδιαφέρον για το Κόσσοβο όσο γιατί έτσι πίεζε για άλλα θέματα που ήταν εκείνη τη στιγμή ανοιχτά στη διεθνή διπλωματία (πχ. συζήτηση για ένταξη Γεωργίας και Ουκρανίας στο ΝΑΤΟ). Πάντως, το κύριο επιχείρημα το οποίο προέβαλε ήταν ότι η αναγνώριση του Κοσσυφοπεδίου θα δημιουργούσε επικίνδυνο προηγούμενο και σε άλλες περιοχές. Με βάση λοιπόν αυτή την αναγνώριση, θεωρεί ότι περιοχές, όπως η Αμπχαζία και η Οσετία, θα εγείρουν κι αυτές διεκδικήσεις για τη δική τους ανεξαρτησία, όπως και έγινε.

7 Είναι σύνηθες κάθε κράτος, όπως οι ΗΠΑ ή η Ρωσία, και κάθε συνασπισμός, όπως το ΝΑΤΟ, να επιχειρεί να εξαπλώσει την ισχύ του σε όση μεγαλύτερη επικράτεια γίνεται. Και εν προκειμένω, τα τελευταία χρόνια, το πεδίο διεκδίκησης αποτελούν οι χώρες της πρώην Σοβιετικής Ένωσης και του ανατολικού μπλοκ. Όπως μάλιστα ήταν αναμενόμενο, η Ρωσία θεωρεί σχεδόν αυτονόητο την διατήρηση της επιρροής της στις χώρες αυτές που βρίσκονται είτε στα σύνορά της είτε στην ευρύτερη γειτονιά της, οι οποίες, ωστόσο, η μια μετά την άλλη τοποθετούνται τελευταία στο φιλοαμερικανικό ‘στρατόπεδο’.

8 Δεν είναι εύκολο να κάνει κανείς πρόβλεψη. Το σίγουρο είναι ότι οι πιέσεις θα είναι μεγάλες από όλες τις μεριές και οι ισορροπίες ευαίσθητες. Πάντως φαίνεται ότι η νατοϊκή επιρροή πλησιάζει όλο και περισσότερο στα σύνορα της Ρωσίας, η οποία επιδιώκει με τη σειρά της να ασκήσει διπλωματικές πιέσεις επιστρατεύοντας και το χαρτί της ενεργειακής διπλωματίας, που τα τελευταία χρόνια αποδεικνύεται πολύ δυνατό, ειδικά στις σχέσεις της με την ΕΕ. Ας ελπίσουμε ότι οι πιέσεις θα εξαντλούνται και θα καταλήγουν σε διπλωματικό επίπεδο και όχι σε στρατιωτικό, όπως συνέβη στην περίπτωση της Γεωργίας.