«Ο αιωνας του Σαρτρ»

Χωρίς αμφιβολία ο Ζαν Πολ Σαρτρ ήταν ένας εμβληματικός διανοούμενος που χαρακτήρισε τόσο το πρώτο όσο και το δεύτερο μισό του 20ου αιώνα.

Οι περισσότεροι ξέρουμε τη στράτευσή του στα γεγονότα του Μάη, τη σθεναρή του στάση στο θέμα του πολέμου της Αλγερίας και του Βιετνάμ, τη μαχητική υποστήριξη των Παλαιστινίων, αλλά και τη μαοϊκή του προσπάθεια όσο και την συμπόρευσή του, κάποια εποχή, με το σταλινικό σοβιετικό σύστημα. Παράλληλα, υπήρξε ικανός λογοτέχνης και σημαντικός φιλόσοφος. Για χρόνια το όνομα του Σαρτρ – αλλά και οι πράξεις του – δέσποζαν ανάμεσα στους γάλλους διανοούμενους, παρά τις πολλαπλές ιδεολογικές μεταμορφώσεις του.

Ο Μπέρναρ Ανρύ Λεβί, από τους αγαπητούς Γάλλους νέους φιλοσόφους, μαθητής του Αλτουσέρ και του Ντεριντά, περιγράφει σε αυτό το βιβλίο το φαινόμενο Σαρτρ. Αφηγείται τη ζωή και το έργο του χωρισμένο από μια τομή, όπως αυτή που συνηθίζεται να αναφέρεται στον Μαρξ, ο «νεαρός» και ο ώριμος ή ο «δεύτερος» Μαρξ. Το ίδιο και για τον Σαρτρ ο πρώτος και δεύτερος – αμφιλεγόμενος – Σαρτρ. Παρ΄ όλα αυτά ο Ζαν Πολ Σαρτρ παρέμεινε ενιαίος ως ο τελευταίος ίσως, «καθολικός» διανοούμενος, σαν τον Καμύ και τον Μαρλώ. Έτσι δεν είναι τυχαίο αυτό που αναφέρει ο Λεβί ότι στο διχασμένο Σεράγεβο, Σέρβοι και Βόσνιοι διανοούμενοι μελετούσαν και αναφέρονταν συχνά στο έργο του. Μάλιστα, ο Λεβί σημειώνει και μια τρίτη φάση στο έργο του, αυτή της τελευταίας περιόδου της ζωής του, οπότε ο γέρος φιλόσοφος είχε ανακαλύψει και εντρυφήσει στον ιουδαϊσμό και την εβραϊκή σκέψη, επηρεασμένος ίσως και από τον εβραίο βοηθό του. Παρ΄ όλα αυτά επρόκειτο για έναν «άνθρωπο – αιώνα». Διέτρεξε τα περισσότερα χρόνια του 20ου αιώνα, συμμετείχε σε όλα τα μεγάλα γεγονότα, συνέγραψε μαχητικά ντοκουμέντα και πολέμησε ό,τι του φαινόταν απάνθρωπο και καταπιεστικό ακόμα και αν αυτό που υποστήριζε ενείχε την καταστολή.

Έγραψε ποίηση, πεζογραφία, στίχους για τραγούδια, έβγαλε περιοδικό και έγραφε σε πολλά άλλα περιοδικά, είχε γύρω του έναν μαχητικό κύκλο διανοούμενων και υπήρξε πάντα μια δυνατή φωνή, παρεμβαίνοντας και γλεντώντας τον αιώνα του. Ήταν μια ανεπανάληπτη προσωπικότητα που δεν θα ξαναδούμε ίσως ποτέ πια. Ο Μπέρναρ Λεβί περιγράφει, αφηγείται και σχολιάζει αυτή την πολυσχιδή προσωπικότητα, παρεμβαίνοντας με τις απόψεις του και θέτοντας νέα ερωτηματικά γύρω από την περίπτωση Σαρτρ. Εν κατακλείδι ένα βιβλίο για τον 20ο αιώνα που έφυγε και για κάποιες μορφές διανοούμενων που κάποια στιγμή θα συνειδητοποιήσουμε πόσο μας λείπουν.

Γιάννης Μπασκόζος, «Εξπρές», 5/9/2004

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.