«Νερο και παραδοση»

«Νερό και παράδοση» η εργασία των παιδιών στο φετινό πρόγραμμα εκπαίδευσης της περιβαλλοντικής ομάδας του 3ου Γυμνασίου Κομοτηνής. Για την υλοποίηση του προγράμματος πραγματοποίησαν κατά τη διάρκεια της χρονιάς, ερευνητικές επισκέψεις στους Δήμους Ιάσμου, Μαρώνειας, στο Λαογραφικό Μουσείο και στο υδραγωγείο της πόλης, ενημερώσεις από υπεύθυνους πολιτιστικών συλλόγων, από καθηγητή του Δημοκρίτειου Πανεπιστημίου Θράκης, φωτογράφηση παραδοσιακών κρηνών σε Κομοτηνή, Ίασμο και Μαρώνεια, περιβαλλοντική εκδρομή στη λίμνη Κερκίνη και μια τετραήμερη εκδρομή στο περιβαλλοντικό κέντρο Νάουσας, όπου παρακολούθησαν εκπαιδευτικό πρόγραμμα με θέμα «το νιο, το ευλογημένο, τ’αθάνατο νερό».

Βασικός στόχος ήταν να συνειδητοποιήσουν οι μαθητές τους άρρηκτους δεσμούς του νερού με τον άνθρωπο, από την αρχαιότητα μέχρι σήμερα, τον τρόπο που αποτυπώθηκαν αυτοί οι δεσμοί σε μύθους, παραμύθια, ήθη, έθιμα, παραδόσεις να ευαισθητοποιηθούν και να υιοθετήσουν στάσεις ζωής στάσεις ζωής, που θα συμβάλλει στον περιορισμό της σπατάλης και στην προστασία της ποιότητας του νερού.

Το ενημερωτικό βιβλίο που εξέδωσαν στο τέλος του προγράμματος, αν και μικρό, ενημερώνει και βοηθά και τον υπόλοιπο κόσμο να κατανοήσει τη σημασία του νερού στη ζωή μας.

Άξια επαίνου η εργασία των παιδιών σε μια εποχή που πολύς κόσμος αδιαφορεί για τους φυσικούς πόρους ζωής.

Οι Συμμετέχοντες

Στο πρόγραμμα αυτό, το οποίο εντάσσεται στα Σχολικά Προγράμματα Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης του Υπουργείου Παιδείας με φορέα διαχείρισης το Πανεπιστήμιο Αιγαίου συμμετείχαν 43 μαθητές-τρεις από τη Β΄ και Γ΄ τάξη του 3ου Γυμνασίου Κομοτηνής με υπεύθυνους καθηγητές την κ. Μαραγκάκη Παρασκευούλα και τον κ. Ηλιάδη Κλεόβουλο.

Από την προαναφερόμενη έκδοση επιλέξαμε και φιλοξενούμε ορισμένα αινίγματα που σχετίζονται με το νερό κι εκφράζουν τις μορφές και τις δραστηριότητες του, τον κύκλο και την αξία του:

«Σαν με πίνουν τι με κάνουν τους ξεφεύγω και με χάνουν.

΄Ως τα σύννεφα ανεβαίνω, κι αν αστράψει κατεβαίνω.

Στα ποτάμια μέσα τρέχω και στη θάλασσα ξεπέφτω.» (κύκλος του νερού)

«Το πιο θεριό του κόσμου είμαι κι όμως δεν ζει ούτε δέντρο, ούτε φυτό, ούτε κανένα ζωντανό χωρίς εμένα.»(νερό)

Το νερό που τ’ αγκαλιάζεις

Σα ν’αγκαλιάζεις τον εαυτό σου

Αν το αγαπήσω στ’αλήθεια και του παραδοθώ

Αυτό μονάχα στον Παράδεισο μπορεί να με οδηγήσει

Και την αιωνιότητα στην ύπαρξη μου να χαρίσει.

(Ρούλα Κακλαμανάκη,

«Λίγο πριν, λίγο μετά»)

Μελτέμ Μουσταφάογλου

Από την εργασία των παιδιών επιλέξαμε το παρακάτω κείμενο:

Το νερό στους Αρχαίους Πολιτισμούς

Α. Γενικά

Το νερό, πηγή και σύμβολο ζωής, έγινε από τα πανάρχαια χρόνια αντικείμενο λατρείας και ένα από τα βασικότερα στοιχεία της κοσμογονίας σύμφωνα με τις αντιλήψεις όλων των πρωτόγονων λαών Αποτελούσε μαζί με το έδαφος, τη φωτιά και τον αέρα, ένα από τα τέσσερα στοιχεία από τα οποία δημιουργήθηκαν όλα τα σώματα.

Από πολύ παλιά το νερό συνδέθηκε στενά με τη θρησκεία. Στις πανάρχαιες δοξασίες των λαών, όπως σώζονται στις μυθολογίες τους, το νερό αποτελεί στοιχείο εξαγνισμού και κάθαρσης και η ζωοποιός του δύναμη συνδέθηκε με μαγικές και θεραπευτικές ιδιότητες. Το διαυγές νερό συμβολίζει την αγνότητα και γι αυτό τελετουργικές διαδικασίες, όπως το καθαρτήριο νίψιμο, το ράντισμα ή η κατάδυση στο νερό συναντώνται σε πάρα πολλούς αρχαίους λαούς (Έλληνες, Ρωμαίοι, Άραβες, Ζουλού, Ινδουιστές).

Κατά τη διάρκεια των αιώνων υπήρξε ένας μεγάλος αριθμός από λατρείες και τελετουργίες που επικεντρώνονταν σε πηγές, ρυάκια, ποτάμια, πηγάδια κτλ. Πολλές θεότητες σχετίστηκαν με το νερό καθώς επίσης και πολλά ποτάμια θεοποιήθηκαν.

Ακόμα, το νερό έχει άμεση σχέση με τη μαντική. Η αντίληψη ότι η ευχέρεια λόγου αναβλύζει από τα νερά είναι πολύ διαδεδομένη, όπως για παράδειγμα μαρτυρούν και τα πολλά μαντεία που ήταν κτισμένα κοντά στο νερό.

Τέλος, το νερό από τα προϊστορικά ακόμη χρόνια υπήρξε σημείο εκκίνησης και πολιτισμικής αναφοράς.

Οι πρώτοι ανθρώπινοι οικισμοί κτίστηκαν κοντά σε λίμνες, ενώ όλοι οι μεγάλοι πολιτισμοί της αρχαιότητας αναπτύχθηκαν σε περιοχές με συνεχείς βροχοπτώσεις που ευνοούσαν τη γεωργία ή σε παράκτιες περιοχές ή κοντά σε ποτάμια και πηγές.

Η συνειδητοποίηση ότι το νερό ήταν κι εξακολουθεί να είναι βασική προϋπόθεση για την ανάπτυξη του πολιτισμού καθρεφτίζεται στις λαϊκές δοξασίες, στη μυθολογία και στις θρησκείες. Πλήθος μύθων και αλληγορικών μορφών θεοποιούν τη θάλασσα, τους ποταμούς, τις πηγές και συνωστίζονται στο πάνθεον των λαών, όπως έχει ήδη αναφερθεί.

Στη ελληνική και ξένη μυθολογία συχνά η δύναμη του νερού προσωποποιείται και εκφράζεται με θεότητες.

Β. Θεότητες των μεγαλύτερων αρχαίων πολιτισμών που σχετίζονται με το νερό

1. Θεότητες της Αιγύπτου

i. Σύμφωνα με την αιγυπτιακή μυθολογία ο Νείλος αλλά και ολόκληρη η χλωρίδα της Αιγύπτου προέρχονται από τον Γκεμπ, ένα αιγύπτιο θεό της Γης.

ii. Ο Νείλος ήταν στενά δεμένος με πολλές αιγυπτιακές θεότητες, όπως η Ιπέτ η οποία θεωρήθηκε ως τροφός του εκάστοτε Φαραώ λόγω των στενών θρησκευτικών της σχέσεων με τον Νείλο.

iii. Η Ίσις, η κύρια θεά του αιγυπτιακού πανθέου, είχε πολλές μορφές. Μία από αυτές ήταν η Ίσις Πελαγία ως προστάτρια των ναυτικών, με μεγάλη γιορτή στις 5 Μαρτίου. Αυτή η μορφή κατάγεται από τη συγχώνευση Ίσιδος και Αθώρ. Η γνωστή μορφή της ελληνορωμαϊκής Ίσιδος Πελαγίας, η οποία στέκεται στην πρύμνη πλοίου, δεν προκύπτει από κανένα στοιχείο φαραωνικής τέχνης. Άλλωστε και στην ελληνορωμαϊκή εποχή το θέμα αναπτύχθηκε σε νομίσματα και σε ανάγλυφα, αλλά όχι σε αγάλματα.

iv. Σατσέτ. Αιγυπτιακή θεά του καθαρμού σχετιζόμενη με την πλημμυρίδα του Νείλου και λατρευόμενη στη Σαχάρα. Αρχικά νοήθηκε ανεικονικά ως εκπρόσωπος των «γλυκών υδάτων» και μόνο από τα χρόνια του Μέσου Βασιλείου συμβολιζόταν με λευκό στέμμα.

v. Σόμπεκ. Αιγυπτιακός θεός του κροκόδειλου, των γλυκών νερών και της γονιμότητας. Γενεαλογημένος ως γιος του Σευί και της Νέιο, ταυτίστηκε στα χρόνια του Μέσου Βασιλείου με τον Ρα, ενώ σε ύστερα χρόνια θεωρήθηκε ως όψη του προκοσμικού θεού. Λατρεύτηκε εκτεταμένα στην Αίγυπτο από την εποχή των Πυραμίδων. Η λατρεία του διαδόθηκε και στις όμορες χώρες.

vi. Χάπι. Αιγυπτιακός θεός της γονιμότητας, προσωποποίηση του Νείλου. Συνδέθηκε με την προκοσμική μορφή του Νόου και γενεαλογήθηκε ως «πατέρας των θεών». Λατρεύτηκε στην Ηλιούπολη, τη Μέμφιδα και τη Σισλιλέ. Οι σχετικές τελετουργίες γινόταν πάνω σε πλωτά μέσα.

vii. Χεκέτ. Αιγυπτιακή θεά, γενεαλογημένη ως προκοσμική μορφή, πάρεδρος του Χιουμ και μητέρα του Χαρσέρις. Λατρεύτηκε ως προστάτρια της Ιατρικής και της Μαιευτικής και εγγυήτρια της ευφορίας και της βλάστησης στην περιοχή του Νείλου. Κέντρο της λατρείας της ήταν η πόλη Χορ – Ουρ.

2. Θεότητες της Μεσοποταμίας (Ακκάδες, Σουμέριοι, Βαβυλώνιοι, Ελαμίνες, Πέρσες κ.ά.)

I. Αντάντε. Ασσυροβαβυλωνιακός θεός των μετεωρολογικών φαινομένων, κυρίως της καταιγίδας, της αστραπής και του κεραυνού και συνεκδοχικά της αφθονίας, εξαιτίας της εξάρτησης της συγκομιδής από τις βροχές. Ως θεός της ατμόσφαιρας είναι αντίστοιχος του ελληνικού Αία.

II. Αψού. Ο πρωταρχικός Ωκεανός των γλυκών υδάτων κατά τις σουμερικές, ακκαδικές και ασσυροβαβυλωνιακές κοσμογονικές παραδόσεις. Σύμφωνα με αυτές πριν από τη δημιουργία υπήρχε κατάσταση χάους, της οποίας την αρσενική φύση αποτελούσαν τα γλυκά ύδατα του Αψού και τη θηλυκή φύση αποτελούσαν τα αλμυρά ύδατα της Γιαμάτ.

III. Ωάννης. Ήρωας του πολιτισμού που κατά το Βηρωσσό ήταν νοητός ως άνθρωπος – ψάρι, προερχόταν από την Ερυθρά Θάλασσα ή τον Περσικό κόλπο και έδρασε στην Βαβυλώνα.

3. Ποτάμια που θεοποιήθηκαν.

Η σημασία του νερού ως αστείρευτη πηγή ζωής αναγνωρίστηκε από τα πανάρχαια χρόνια απ’ όλες τις ανθρώπινες κοινωνίες. Οι μεγάλοι πολιτισμοί της Μεσοποταμίας, της Αιγύπτου, της Κίνας και της Ινδίας στήριξαν την ανάπτυξή τους στο νερό των ποταμών Τίγρη, Ευφράτη, Νείλου, Κίτρινου ποταμού, Γάγγη και Ινδού οι οποίοι θεοποιήθηκαν.

• Νείλος: Διαρρέει ολόκληρη την Αίγυπτο και γι’ αυτό η χώρα αυτή ονομάστηκε «δώρο του Νείλου». Οι αρχαίοι Αιγύπτιοι πίστευαν ότι οι Θεοί είχαν τοποθετήσει εκεί το Νείλο ως δώρο στους προγόνους τους για τη θεοσέβειά τους. Αρχαίοι θρύλοι και παραδόσεις της Αιγύπτου αναφέρουν ότι στο «Λευκό» και «Γαλάζιο» Νείλο κατοικούσαν ειρηνικές και δαιμονικές θεότητες αντίστοιχα. Οι αναφορές αυτές στηρίζονταν από τους αρχαίους στη διαύγεια των νερών των δύο κλάδων του ποταμού.

• Γάγγης: Ο Γάγγης είναι από τα μεγαλύτερα ποτάμια του κόσμου και θεωρείται ο ιερός ποταμός των Ινδιών κυρίως για την ευφορία που προσφέρει στη χώρα. Στις πόλεις που βρίσκονται στις όχθες του, και ιδιαίτερα στην Μπεναρές έρχονται πολλοί προσκυνητές για να λουστούν στα νερά του και να συγχωρεθούν οι αμαρτίες τους.

• Τίγρης: Οι κάτοικοι των περιοχών που διαρρέει έδωσαν στον ποταμό το συγκεκριμένο όνομα λόγω της ροής του. Η ροή του είναι ατίθαση και γρήγορη και γι’ αυτό του έδωσαν το όνομα του γνωστού θηλαστικού.

• Ευφράτης: Στις όχθες του χτίστηκαν πόλεις οι οποίες ήταν ιδιαίτερα σημαντικές στην αρχαιότητα όπως η Βαβυλώνα, η Ερέχ κτλ. Διαρρέει τη Μεσοποταμία σχεδόν παράλληλα με τον Τίγρη. Στις αρχές του κυλάει με ταχύτητα μέσα από βαθιές χαράδρες και γι’ αυτό υπάρχει μια πληθώρα μύθων και θρύλων για τα όντα που κατοικούσαν στα νερά του. Είχε ιδιαίτερη ζωτική σημασία για την περιοχή.

• Ινδός: Παρόλο που το δέλτα του δεν προσφέρει πολλά στις καλλιέργειες, στις όχθες του βρέθηκαν λείψανα του ινδουιστικού πολιτισμού. Έχει κυρίως εθνική σημασία γιατί είναι ο μεγαλύτερος ποταμός των Ινδιών, όμως θεωρείται και κατοικία κάποιων θεοτήτων του Ινδουισμού.

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.