«Να ευαισθητοποιηθουν οι αρμοδιοι στο θεμα του ποσιμου νερου»

Με τον Απόστολο Βανταράκη, επίκουρο καθηγητή Υγιεινής Τμήματος Ιατρικής του ΔΠΘ, μιλά σήμερα ο ΠτΘ με αφορμή το θέμα που προέκυψε με το πόσιμο νερό και την ύπαρξη αρσενικού στο Δήμο Νέου Σιδηροχωρίου. Ο κ. Βανταράκης, ο οποίος και υπογράφει τη χημική ανάλυση του συγκεκριμένου πόσιμου νερού, εμφανίζεται καθησυχαστικός, εφόσον, όπως τονίζει, μόνο η παρατεταμένη χρήση πόσιμου νερού με παρουσία αρσενικού είναι επικίνδυνη για τη δημόσια υγεία, ενώ παράλληλα αναφέρει την ανάγκη οι αρμόδιοι φορείς να ευαισθητοποιηθούν επί του θέματος, αλλά και γενικότερα όλη η κοινωνία.

Εργαστήριο Υγιεινής και Προστασίας Περιβάλλοντος

ΠτΘ: κ. Βανταράκη, ξεκινώντας θα ήθελα να μου δώσετε το πλαίσιο λειτουργίας του Εργαστηρίου Υγιεινής και Προστασίας Περιβάλλοντος…

Α.Β.: Το Εργαστήριο Υγιεινής και Προστασίας Περιβάλλοντος ανήκει στο Ιατρικό Τμήμα του Δημοκριτείου Πανεπιστημίου Θράκης και ασχολείται με τη μελέτη μολυσματικών παραγόντων ή ρυπογόνων ουσιών στο περιβάλλον κυρίως νερό, λύματα και βέβαια με τον έλεγχο της ποιότητας τροφίμων. Συνεργάζεται με πολλούς φορείς, δημόσιους και ιδιωτικούς, αλλά κατά κύριο λόγο δημόσιους, νομαρχίες δήμους, εκτελώντας τις μικροβιολογικές και εν γένει μερικές φορές χημικές αναλύσεις. Διαθέτει τεχνογνωσία και εξοπλισμό ιδιαίτερα καινούργιο, εκτελεί μοριακές και χημικές αναλύσεις βαρέων μετάλλων, δυνατότητα που του δίνεται από τον καινούργιο εξοπλισμό που διαθέτει. Διευθυντής του Εργαστηρίου είναι ο κ. Κωνσταντινίδης, ιατρός, Επίκουρος καθηγητής Υγιεινής, ενώ το προσωπικό αποτελούμε εγώ, Απόστολος Βανταράκης, επίκουρος καθηγητής Υγιεινής, τρεις διδάκτορες, δύο βιολόγοι και ένας χημικός, ένα μέλος ΔΕΠ και αρκετοί μεταπτυχιακούς φοιτητές.

Ανάγκη επαναλαμβανόμενων αναλύσεων για σωστά αποτελέσματα

ΠτΘ: Μιλήσατε για συνεργασία με φορείς. Πώς ξεκινά αυτή η συνεργασία;

Α.Β.: Η συνεργασία εξαρτάται από τον φορέα. Για παράδειγμα, αν αναφερόμαστε στη Νομαρχία που συνήθως συνεργαζόμαστε με τις Διευθύνσεις Υγείας ή αν αναφερόμαστε σε δήμους, οι ίδιοι έρχονται σε εμάς λόγω της τεχνογνωσίας και του εξοπλισμού που διαθέτουμε και είναι απαραίτητος για την περιοχή. Ξέρετε, στην περιοχή μας είναι πολύ λίγα τα εργαστήρια που διαθέτουν τόσο σύγχρονο εξοπλισμό. Κάνουμε πολλές μοριακές αναλύσεις του περιβάλλοντος, δηλαδή κάνουμε και μοριακές τεχνικές, οπότε έρχονται οι φορείς σε μας και ζητούν τη βοήθειά μας με την έννοια να εκτελέσουμε κάποιες αναλύσεις. Συνήθως εμείς, όταν εκτελούμε τις αναλύσεις δεν κάνουμε απλά ανάλυση, αλλά θα έλεγα επιστημονική διερεύνηση του εκάστοτε θέματος. Δεν δεχόμαστε να μας φέρει ο οποιοσδήποτε φορέας ένα δείγμα αποσπασματικά, γιατί δεν έχει νόημα η αξιολόγησή του. Συνήθως λοιπόν έρχονται οι φορείς σε μας με ένα συγκεκριμένο πρόγραμμα, ένα πρωτόκολλο εργασίας που συνήθως το φτιάχνουμε μαζί και έτσι ξεκινά μια συνεργασία που κρατά τουλάχιστον ένα χρόνο για να μπορέσουμε και εμείς να μαζέψουμε αρκετά δείγματα να κάνουμε τις αναλύσεις και να δώσουμε πλήρη αξιολογημένο αποτέλεσμα.

ΠτΘ: Δηλαδή, όταν ένας φορέας σας φέρει για ανάλυση νερό, δεν αρκεί μία μόνο ανάλυση, αλλά απαιτεί αναλύσεις κατά τακτά χρονικά διαστήματα…

Α.Β.: Έτσι ακριβώς. Το θέμα είναι ότι, όταν μελετάμε την υγιεινή του Περιβάλλοντος και επειδή το περιβάλλον είναι κάτι που αλλάζει, όπως καταλαβαίνετε, με ένα δείγμα αποσπασματικά δεν μπορούμε να βγάλουμε ένα συμπέρασμα. Θα σας πω κάτι απλό. Εάν σε ένα νερό έχουμε κολοβακτηρίδια, προσωπικά δεν μου λέει τίποτα, γιατί είναι ένα δείγμα και μπορεί να συνέβησαν χίλια πράγματα και να μην αποτελεί κίνδυνο για τη δημόσια υγεία. Όταν όμως είναι επαναλαμβανόμενο το αποτέλεσμα, τότε η αντιμετώπιση είναι διαφορετική και από εμάς. Το αξιολογούμε εντελώς διαφορετικά. Ουσιαστικά εφαρμόζουμε πρωτόκολλα ανάλυσης κινδύνου. Δηλαδή αξιολογούμε τον κίνδυνο που υπάρχει για τη δημόσια υγεία ανάλογα με το αποτέλεσμα και την επαναληψιμότητα του αποτελέσματος αυτού. Και αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό στην αξιολόγηση του αποτελέσματος, γιατί δυστυχώς πολλές φορές βγαίνουν άλλοι φορείς και άλλα εργαστήρια και με ένα αποτέλεσμα μιλούν για σημαντικό κίνδυνο για τη δημόσια υγεία. Ένα αποτέλεσμα είναι ουσιαστικά κανένα στη μικροβιολογία Περιβάλλοντος κατά κύριο λόγο και δευτερευόντως στη Χημεία Περιβάλλοντος που βέβαια είναι πιο σταθερά τα δείγματα, δηλαδή δεν μεταβάλλονται τόσο πολύ όσο τα μικροβιολογικά αποτελέσματα.

Μόνο η παρατεταμένη χρήση πόσιμου νερού με αρσενικό επικίνδυνη

ΠτΘ: Να αναφερθούμε στο θέμα που προέκυψε στο Δήμο Νέου Σιδηροχωρίου με την παρουσία αρσενικού στο πόσιμο νερό. Εσείς υπογράφετε την ανάλυση. Είναι επικίνδυνο τελικά το νερό;

Α.Β.: Είναι μια πολύ μεγάλη ερώτηση που ξεκινά μεγάλη κουβέντα. Αν θα έπρεπε να απαντήσω μονολεκτικά με ένα ναι ή ένα όχι, θα έλεγα ότι δεν είναι σωστό να απαντήσω. Θα μπορούσα να σας πω διάφορα, όπως οδηγίες από τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, που αναφέρονται για την παρουσία αρσενικού στο πόσιμο νερό, την Κοινοτική Οδηγία, που αναφέρεται στα όρια αρσενικού στο πόσιμο νερό. Μαζεύοντας όλες αυτές τις πληροφορίες μπορούμε να έχουμε ένα συμπέρασμα και να πούμε ότι αρσενικό δεν θα πρέπει να έχει στο πόσιμο νερό πάνω από 10 μικρογραμμάρια ανά λίτρο. Αυτό είναι ουσιαστικά το ανώτατο όριο που το δέχεται και ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας. Βέβαια, αυτό το όριο δεν σημαίνει ότι ισχύει σε κάθε χώρα. Οι ευρωπαϊκές χώρες βέβαια είναι υποχρεωμένες να έχουν αυτό το όριο, αλλά σε χώρες του υπόλοιπου κόσμου υπάρχουν διαφορετικά όρια και σε ορισμένες περιπτώσεις ψηλότερα χωρίς αυτό να σημαίνει ότι αυτό είναι και σωστό. Σύμφωνα με την προηγούμενη ευρωπαϊκή νομοθεσία το όριο ήταν 50 μικρογραμμάρια ανά λίτρο. Απλά η ΕΕ αποφάσισε να είναι περισσότερο αυστηρή στην ύπαρξη ορισμένων στοιχείων κατεβάζοντας τα όρια. Θεωρώ ότι η παρατεταμένη χρήση πόσιμου νερού, όπως και το αναφέρει ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας, με παρουσία αρσενικού σε συγκεντρώσεις πάνω από 10 μικρογραμμάρια είναι επικίνδυνη για τη δημόσια υγεία. Προσέξτε όμως δεν μιλάμε για ένα μήνα αλλά για χρόνια. Το αρσενικό είναι τεκμηριωμένα καρκινογόνο. Αυτό το λέω γενικώς, αλλά θα επαναλάβω ότι μιλώ για παρατεταμένη χρήση.

ΠτΘ: Πότε το νερό είναι πόσιμο, ώστε να είναι ασφαλές για την υγεία μας;

Α.Β.: Σωστή η ερώτησή σας, γιατί πραγματικά είναι η ερώτηση του καταναλωτή. Το νερό μέχρι να φτάσει στον καταναλωτή περνά από διάφορα στάδια. Έχουμε τη γεώτρηση, δηλαδή την πηγή προέλευσης που μπορεί να είναι και επιφανειακό νερό, στην περιοχή μας έχουμε αρκετές περιπτώσεις επιφανειακού νερού, στη συνέχεια δέχεται μια επεξεργασία η οποία μπορεί να ποικίλλει, είτε περνά από ένα διυλιστήριο οπότε δέχεται επεξεργασία σύγχρονη ανάλογα με το διυλιστήριο είτε σε αρκετές περιπτώσεις όπως γίνεται στους περισσότερους δήμους, δεν δέχεται επεξεργασία αλλά μια απλή χλωρίωση και καταλήγει στον καταναλωτή. Όπως καταλαβαίνετε, στην πορεία του από την πηγή μέχρι τον καταναλωτή μεσολαβεί το δίκτυο, το οποίο και αυτό παίζει το ρόλο του, γιατί ένα καλό καινούργιο δίκτυο σαφέστατα είναι λιγότερο επικίνδυνο από ένα δίκτυο που έχει τρύπες, παλιούς σωλήνες κ.λπ. Ένα πόσιμο νερό λοιπόν, και αυτό λέει και η Κοινοτική Οδηγία ουσιαστικά, είναι αυτό που είναι ασφαλές για τον καταναλωτή, που σημαίνει να μην έχει χημικά επιβαρυντικά χημικά στοιχεία, να μην έχει μικροβιολογικούς παράγοντες πάνω από τα όρια που θέτει η νομοθεσία. Τα όρια ποικίλλουν ανάλογα με το είδος του στοιχείου. Για παράδειγμα αν μιλάμε για χαλκό θα πρέπει το όριο είναι 2000 μικρογραμμάρια ανά λίτρο, αν μιλάμε για υδράργυρο το όριο είναι 1 μικρογραμμάριο στο λίτρο. Για το αρσενικό είναι 10 μικρογραμμάρια στο λίτρο. Ανάλογα δηλαδή όπως καταλαβαίνετε και τη σημασία που έχει το χημικό στοιχείο και την επικινδυνότητα για τη δημόσια υγεία. Όσον αφορά στους μικροβιολογικούς παράγοντες εκεί τα πράγματα είναι διαφορετικά. Εκεί αναφερόμαστε σε κολοβακτηρίδια.

Πανελλαδικά δεν ελέγχονται όσο θα έπρεπε τα πόσιμα νερά

ΠτΘ: Από την πολιτεία υπάρχει σχέδιο αντιμετώπισης της ρύπανσης του πόσιμου νερού;

Α.Β.: Κατ’ αρχήν να σας πω πώς ελέγχεται το πόσιμο νερό γενικά. Πρώτα απ’ όλα υπεύθυνος για την ποιότητα του πόσιμου νερού είναι ο δήμος. Είναι υπεύθυνος να παρέχει στον καταναλωτή κατάλληλης ποιότητας πόσιμο νερό. Αυτό είναι ουσιαστικά το πρωτοβάθμιο όργανο. Ο δήμος είναι υποχρεωμένος να ελέγχει την ποιότητα του νερού. Είναι δηλαδή υποχρεωμένος αφενός μεν να παρέχει καλής ποιότητας νερό, αφετέρου να το ελέγχει τακτικά, για όλα όσα αναφέρει η υπουργική απόφαση που έχει αφομοιώσει την Ευρωπαϊκή νομοθεσία. Δυστυχώς και δεν θα αναφερθώ μόνο στην περιοχή μας αλλά πανελληνίως δεν ελέγχονται τα πόσιμα νερά όσο τακτικά θα έπρεπε. Οι αιτίες αυτού του γεγονότος είναι πρώτα απ’ όλα ότι οι δήμοι δεν έχουν τα οικονομικά να τα αντέξουν. Δεύτερον, ο νόμος αναφέρεται ουσιαστικά σε πάρα πολλά στοιχεία και μικροβιολογικούς παράγοντες. Αυτός είναι ο βασικός παράγοντας. Από την άλλη υπάρχουν περιπτώσεις που δήμοι μπορούν να αντέξουν δύο φορές το χρόνο να κάνουν τις αναλύσεις, αλλά λόγω άγνοιας ίσως δεν το κάνουν. Δεν το κάνουν, παρόλο που έχουν την οικονομική δυνατότητα, ίσως γιατί δεν ξέρουν ή γιατί δεν δίνουν σημασία. Όπως ξέρετε, πολλές φορές και το νερό είναι κάτι που μας αφορά όλους, αλλά δεν το δίνουμε σημασία. Αυτό είναι ένα πρόβλημα. Μετά το πρωτοβάθμιο όργανο που είναι ο δήμος, το δευτεροβάθμιο όργανο είναι η Διεύθυνση Υγείας της Νομαρχίας, η οποία ενεργεί τακτικούς ελέγχους στο χώρο ευθύνης της ελέγχοντας ουσιαστικά τα αποτελέσματα του δήμου δευτερευόντως, δηλαδή παίρνει αποτελέσματα συνήθως τα στέλνει σε διάφορα εργαστήρια, τα οποία τους δίνουν τα δικά τους αποτελέσματα και τα οποία πρέπει να είναι ουσιαστικά με τα αποτελέσματα που παρέχει ο δήμος. Οι νομαρχίες συνήθως αυτό το κάνουν προαιρετικά και μάλιστα δεν το κάνουν όλες. Αν ψάξετε σε πανελλήνια βάση πολλές νομαρχίες δεν το κάνουν καν αυτό. Στην περιοχή μας οι νομαρχίες έχουν δραστηριοποιηθεί και τις έχουμε βοηθήσει και εμείς με την έννοια ότι ασχολούνται αρκετά. Και δεν μιλώ μόνο για τη Νομαρχία Ροδόπης, αλλά και του Έβρου και της Καβάλας και της Ξάνθης, όλες οι νομαρχίες της περιοχής μας. Αυτός είναι ο δευτεροβάθμιος έλεγχος. Όλα αυτά τα αποτελέσματα καταλήγουν στο Υπουργείο Υγείας που είναι υπεύθυνο για την ποιότητα του πόσιμου νερού και το οποίο έχει τον κεντρικό έλεγχο.

ΠτΘ: Το θέμα είναι αν το Υπουργείο Υγείας προβαίνει σε ελέγχους…

Α.Β.: Για να μην πω ότι δεν κάνει ελέγχους, θα πω ότι είναι χαλαρό σε αυτό το θέμα το Υπουργείο.

ΠτΘ: Επειδή στην περιοχή μας έχει δημιουργηθεί και παλιότερα θέμα με το πόσιμο νερό, συγκεκριμένα με τα νιτρικά στον Έβρο, θα χαρακτηρίζαμε την περιοχή μας στις περιοχές υψηλού κινδύνου όσον αφορά στο πόσιμο νερό;

Α.Β.: Είναι σαν το ρητό που λέει, «ό,τι ψάχνεις βρίσκεις». Δεν μπορούμε να συγκρίνουμε τα φετινά δεδομένα με αυτά πριν πέντε ή δέκα χρόνια, όταν δεν κάναμε τόσες αναλύσεις. Δεν θα έλεγα ότι η περιοχή μας είναι επικίνδυνη περιοχή γιατί δεν έχουμε συγκρίσιμα αποτελέσματα. Τώρα μαζεύουμε αποτελέσματα. Σε πέντε χρόνια θα μπορούσα να σας απαντήσω, εφόσον έχουμε μία ατζέντα αποτελεσμάτων πέντε χρόνων. Θα έλεγα ότι είναι παρακινδυνευμένο ότι και να πούμε. Υπάρχουν επιβαρυντικοί παράγοντες που τους βρίσκουμε όπως βλέπετε σε διάφορες περιπτώσεις και δεν είναι κάτι που κρύβεται. Αυτό που ουσιαστικά φαίνεται είναι ότι θα πρέπει όσοι ουσιαστικά εμπλέκονται στο θέμα της ποιότητας του πόσιμου νερού, -επειδή ο κόσμος έχει ευαισθητοποιηθεί τώρα πολύ και το βλέπουμε και πανελληνίως πριν λίγο καιρό με το χρώμιο στη Νότια Ελλάδα, -θα πρέπει λοιπόν οι διάφοροι φορείς κατά κύριο λόγο οι δήμοι και δευτερευόντως οι νομαρχίες να ευαισθητοποιηθούν και να ψάξουν το θέμα και να μην το αφήνουν να περνά έτσι. Στο μέτρο δηλαδή του δυνατού, και ξαναλέω ότι οι αναλύσεις είναι ακριβές και ακριβές οι διαδικασίες, θα πρέπει να διεκδικήσουν χρήματα για το θέμα αυτό του πόσιμου νερού και αν έχουν χρήματα να μη τα σπαταλούν αλλού αλλά να δίνουν ένα κομμάτι των χρημάτων που έχουν στον έλεγχο της ποιότητας νερού το οποίο και το πληρώνουμε όλοι μας αφενός και αφετέρου υποτίθεται ότι είναι ένα αγαθό που πρέπει να μας παρέχεται και να έχει την καλύτερη ποιότητα. Ως καταναλωτές ζητάμε και θέλουμε να έχουμε ένα πολύ καλό νερό.

Υπάρχουν χώρες στην Ευρωπαϊκή Ένωση που δεν επεξεργάζονται καθόλου το νερό τους, γιατί έχουν τόσο βάθος αναλύσεων, εννοώ σε χρόνο, και δεύτερον προσέχουν την όλη διαδικασία του νερού από την πηγή του μέχρι τον καταναλωτή που δεν χρειάζεται να προβούν σε καμία διαδικασία, ούτε χλώριο, και είναι πολύ καλό το νερό. Αυτό το λέω θέλοντας να τονίσω ότι υπάρχουν λύσεις.

ΠτΘ: Ίσως θα έπρεπε και εμείς και ιδιαίτερα οι αγρότες όσον αφορά στη ρύπανση του περιβάλλοντος να είμαστε περισσότερο προσεκτικοί…

Α.Β.: Αυτό δεν το συζητώ. Ήδη για το θέμα που αναφέρατε με τα νιτρικά, επειδή βρισκόμαστε σε συνεργασία με την Νομαρχία Έβρου, θα ξεκινήσουμε προγράμματα εκπαίδευσης αγροτών, γιατί πρέπει να καταλάβουν ότι πρέπει να μειώσουν όσο μπορούν τα λιπάσματα. Θα πρέπει ουσιαστικά να καταλάβουμε ότι το αποτέλεσμα ξαναγυρνά σε μας. Δεν χρησιμοποιούμε αφειδώς φυτοφάρμακα και λιπάσματα. Είναι ένας κύκλος που καταλήγει στον τελικό αποδέκτη που είναι και πάλι άνθρωπος.

ΠτΘ: Ένας προβληματισμός αφορά στις διπλανές περιοχές στις οποίες βρέθηκε το αρσενικό… Εφόσον έχει το συγκεκριμένο σημείο, γιατί να μην υπάρχει και στη γύρω περιοχή…

Α.Β.: Έχετε δίκιο. Θα πρέπει να σας πω ότι το αρσενικό υπάρχει γενικά στη φύση. Δεν είναι ένα στοιχείο το οποίο δεν υπάρχει. Κατά κύριο λόγο υπάρχει στα πετρώματα και σαφέστατα μετακινείται μέσω του πόσιμου νερού. Έχετε δίκιο για το άγχος που μπορεί να έχουμε όλοι μας για αυτό και λέω ότι δεν πρέπει να είμαστε εφησυχασμένοι. Πρέπει να είμαστε προσεκτικοί, αλλά και όχι τρομοκρατημένοι. Προσπαθώ να κρατήσω μια ισορροπία όχι μόνο για το συγκεκριμένο θέμα, δεν μου αρέσει απλά να βγάλω ένα αποτέλεσμα και να βγω να πω ότι, εφόσον υπάρχει αρσενικό να σταματήσουν όλα, γιατί επηρεάζει τη ζωή πολύ κόσμου. Δεν είναι να λες δεν πίνω νερό. Πρέπει να είμαστε πολύ προσεκτικοί στο ζήτημα αυτό, να αξιολογούμε τις καταστάσεις. Για παράδειγμα, στην περίπτωση των νιτρικών στον Έβρο είχα πει ότι θα πρέπει να έχουμε μια επιδημιολογική μελέτη, γιατί τα νιτρικά δεν είναι τεκμηριωμένο ότι προκαλούν πρόβλημα στη δημόσια υγεία, οπότε έχουμε ξεκινήσει να κάνουμε μία επιδημιολογική μελέτη για να δούμε αν όντως υπάρχει συσχέτιση. Χωρίς επιδημιολογική μελέτη δεν έχει νόημα να βγαίνουμε και να λέμε οτιδήποτε.

ΠτΘ: κ. Βανταράκη σας ευχαριστούμε πολύ.

Α.Β.: Κι εγώ σας ευχαριστώ.

Α.Π.

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.