Μουσουλμανες γυναικες και επιχειρηματιες «Που ειναι το αφεντικο;»

Τρεις μουσουλμάνες γυναίκες, με δικές τους επιχειρήσεις μιλούν για τα βήματα που πραγματοποιούν μέρα τη μέρα οι γυναίκες της Μουσουλμανικής Μειονότητας της Θράκης. Όσα πριν δυο δεκαετίες φάνταζαν αδύνατα, ακατόρθωτα ή και παράξενα σήμερα θεωρούνται αυτονόητα. Η Ιμπράμ Χαμιέτ, η Μέρτογλου Αϊσέ και η Μπίμπαση Αϊσέ μιλούν για τις δυσκολίες του «επιχειρείν», για τις ομορφιές της συνύπαρξης και για στερεότυπα που καλά κρατούν στις κλειστές οικογένειες των μουσουλμάνων. Παράλληλα ο πρόεδρος του Επαγγελματοβιοτεχνικού Επιμελητηρίου Ροδόπης κ. Κωνσταντίνος Λιούρτας αποκαλύπτει τον αληθινό αριθμό των μουσουλμάνων γυναικών επιχειρηματιών, και τις αντιδράσεις μερίδας των καταναλωτών στη θέασή τους. Τέλος, ο Σοφολογιότατος Μουφτής Κομοτηνής Μέτσο Τζεμαλί μιλά για την μουσουλμανική μαντίλα και τη θέση της γυναίκας στο Ισλάμ…

Ιμπράμ Χαμιέτ, 50 ετών ιδιοκτήτρια ζαχαροπλαστείου: «Τουλάχιστον τώρα δε με ρωτάνε πού είναι το αφεντικό; Θεωρούσαν ότι είναι αδύνατον να κρατά μια γυναίκα το μαγαζί μόνη της»

Γυναίκα και καταστηματάρχης διττός ο ρόλος…

Διπλός και δύσκολος. Είναι πολύ δύσκολο γιατί και στο σπίτι και εδώ έχει δουλειά που σε περιμένει. Είναι και το ωράριο των καταστημάτων τέτοιο. Ευτυχώς βοηθάει η μαμά στο σπίτι. Άλλη γυναίκα δηλαδή. Έχω ζαχαροπλαστείο και πρέπει να είναι ανοικτό, πρωί – βράδυ. Είναι και το μέρος πολυσύχναστο, όταν το κρατώ κλειστό χάνω πελατεία. Έτσι, ξεκινώ από το πρωί έως τις τρεις και το απόγευμα πάλι από τις πέντε μέχρι τις εννέα. Σάββατο και Κυριακή ανοιχτά επίσης. Πολλές ώρες δουλειά και πολλοί οι ρόλοι για την γυναίκα. Πρέπει να είναι: Επαγγελματίας, νοικοκυρά, μητέρα, σύζυγος. Πολλά αυτά που καλείται να κάνει.

Πώς αντιδρούσαν στην αρχή οι πελάτες;

Όταν έμπαιναν μέσα, ρωτούσαν: «Πού είναι ο κύριος;» «Πού είναι το αφεντικό;» Θύμωνα πάρα πολύ, έλεγα: «Εγώ είμαι το αφεντικό» και τότε μου έλεγαν: «Ααα ναι, τότε να σας πω τι θέλω». Τώρα έχει τρία με τέσσερα χρόνια που δεν ακούω πια τέτοιες ερωτήσεις. Τουλάχιστον τώρα δεν ρωτάνε πού είναι το αφεντικό; Θεωρούσαν ότι είναι αδύνατον να κρατά μια γυναίκα το μαγαζί μόνη της.

Πόσα χρόνια λειτουργείτε την επιχείρησή σας;

Την έχω μόνη μου είκοσι δύο χρόνια τώρα. Οι ντόπιοι βέβαια με γνωρίζουν. Μεγάλωσα και ένα κορίτσι με τη δουλειά μου γιατί είμαι και χωρισμένη μητέρα. Τώρα αρχίζει να βγαίνει η κούραση, πονούν τα πόδια. Όταν σκέφτομαι ότι έχω 13 χρόνια μέχρι να πάρω σύνταξη τρελαίνομαι. Θα αντέξω; Αναρωτιέμαι.

Μαντίλα δε φοράτε…

Όχι, ήταν επιλογή μου. Νομίζω ότι εξαρτάται από το πού μεγαλώνει ένα κορίτσι. Οφείλεται στην οικογένειά μου. Είναι κάποιοι πολύ θρήσκοι και το επιβάλουν στην γυναίκα. Η οικογένειά μου ευτυχώς δεν ήταν έτσι, ούτε ο άνδρας μου, όσο ζούσαμε μαζί. Τώρα δεν μπορώ να «τυλιχτώ»! Σέβομαι τον κάθε ένα, αλλά εγώ δεν μπορώ να το κάνω.

Τι πιστεύετε γι’ αυτά τα «πρέπει» που επιβάλλουν στην μουσουλμάνα γυναίκα;

Πιστεύω ότι όλα εξαρτώνται από τον άνθρωπο κι όχι από τα ρούχα που φορά, την αμφίεση που έχει ή την μαντίλα και το καπέλο που έχει στο κεφάλι του. Η ψυχή και το μυαλό μετρά στον άνθρωπο κι εγώ αυτά βλέπω, σεβόμενη βέβαια και τις αποφάσεις των άλλων. Πιστεύω στο Θεό, αλλά μέχρι εκεί. Ίσως να οφείλεται και στο γεγονός ότι μεγάλωσα και σε μια γειτονιά όπου ήταν Μουσουλμάνοι και Χριστιανοί μισοί – μισοί.

Την κόρη σας την προτρέψατε να φοράει μαντίλα;

Ούτε νύξη δεν της έκανα. Το θεώρησα πολύ φυσιολογικό κι εκείνη όπως εγώ να μην φοράει μαντίλα. Οι γειτόνισσες δίπλα φορούσαν, αλλά και εκείνη πολύ γρήγορα κατάλαβε ότι όλα εξαρτώνται από την οικογένεια που μεγαλώνεις, από τα πιστεύω και τις συμπεριφορές της οικογένειας. Νιώθω πολύ ευνοημένη με την εύνοια και την τύχη μου με την έννοια ότι δεν χρειάζεται να απολογούμαι κάπου. Αντιμετωπίζω πολλές δυσκολίες, αλλά το σημαντικότερο για μια γυναίκα είναι να μην δίνει δικαιώματα.

Με τις μουσουλμάνες γυναίκες δεν είναι πάντα ευνοϊκά… Αλλάζει το σκηνικό;

Και οι μουσουλμάνες άρχισαν τώρα να βγαίνουν, να βοηθούν τον άντρα τους. Σιγά- σιγά μιλάνε και τα ελληνικά καλύτερα. Μπορεί να είναι και με μαντίλα στο μαγαζί, αλλά βοηθάει τον άντρα της. Γίνονται κάποια βήματα, αλλά γίνονται αργά. Κάθε μέρα αυξάνεται πάντως ο αριθμός και αυτό είναι παρήγορο.

Ήσασταν από τις πρώτες που είχατε δικό σας μαγαζί;

Όχι, δεν ήμουν από τις πρώτες. Ήδη κι άλλες μουσουλμάνες είχαν δική τους επιχείρηση, όταν εγώ ξεκίνησα. Εγώ τις βρήκα. Πέρασαν περισσότερες δυσκολίες εκείνες. Εγώ μόνο τις ερωτήσεις που σας ανέφερα αντιμετώπισα. Κάθε μέρα καλυτερεύει η θέση της μουσουλμάνας γυναίκας. Στην αρχή δεν μπορούσε να βγει στην αγορά. Τώρα βγαίνει και χωρίς να συνοδεύεται. Χαρακτηριστικό είναι ότι από την Ερμού δεν περνούσε γυναίκα επειδή είναι τα μαγαζιά κοντά – κοντά και θα τις έβλεπαν από κοντά οι άνδρες. Υπάρχει μάλιστα γυναίκα που δεν έχει έρθει στη ζωή της να δει το μαγαζί του συζύγου της επειδή βρίσκεται σ΄ αυτό μέρος. Τώρα γίναμε τόσες πολλές εδώ που λέμε μεταξύ μας χαριτολογώντας: «Εμείς δεν αφήνουμε να περάσει άνδρας»…

Παρέα με χριστιανούς κάνετε;

Έχω πολλές φίλες χριστιανές. Με μια οικογένεια ειδικά χριστιανών είμαστε σαν αδέρφια. Αν δεν με πάρει σήμερα τηλέφωνο σίγουρα θα με πάρει αύριο να με ρωτήσει: «Τι κάνεις Χαμιέτ;». Δεν έχω παράπονο. Περνάμε καλά μαζί. Εύκολα μονιάζω με τους ανθρώπους. Ακούω τους πόνους των άλλων και πονάω όταν μου λένε κάτι άσχημο. Αν μπορώ να κάνω κάτι, προσπαθώ να βοηθήσω. Δεν αισθάνομαι κάτι το διαφορετικό για τους χριστιανούς ή τους μουσουλμάνους μόνο. Σημασία έχει ο άνθρωπος και όχι ο Θεός που πιστεύεις.

Οι πελάτες πώς αντιδρούν;

Όταν αρχίζω να μιλώ και καταλαβαίνουν ότι είμαι μουσουλμάνα με ρωτούν: «Τι είστε;» Λέω τότε: «Χανούμισσα είμαι». Μετά με ρωτούν γιατί δεν φορώ φερετζέ και επίσης θέλουν να μάθουν πώς συνυπάρχουμε με τους Χριστιανούς; Ξέρετε, στεναχωριέμαι όταν ακούω να λέγονται διάφορα για τη Θράκη. Εμείς οι ντόπιοι είμαστε πάρα πολύ μονιασμένοι.

Αϊσέ Μπίμπαση, τα τελευταία εννέα χρόνια λειτουργεί το δικό της Super market: «Είναι πολύ σημαντικό που μπορώ να αποδείξω ότι και εγώ μπορώ να τα καταφέρω»

Πόσα χρόνια έχετε τη δική σας επιχείρηση;

Εννέα χρόνια έχω το super market. Το σκεφτήκαμε με τον άντρα μου. Τα χρήματα από τη δουλειά του δεν έφταναν να καλύψουμε τα έξοδα. Έπρεπε να δουλέψω κι εγώ και ανοίξαμε αυτή την επιχείρηση.

Έχει δουλειά;

Είναι λίγο σπασμένη η κίνηση, όπως σε όλη την αγορά. Αλλά πάλι καλά. Κάτι γίνεται. Τα πολυκαταστήματα «κλέβουν» πελάτες από τα μικρά εμπορικά.

Μεγαλώνετε και παιδιά ταυτόχρονα;

Δυο παιδιά, ο ένας είναι φαντάρος, σπούδασε ηλεκτρολόγος και ο άλλος σπουδάζει Νομική στην Κωνσταντινούπολη.

Είναι δύσκολο για μια γυναίκα να είναι καταστηματάρχης; Να έχει δική της επιχείρηση;

Πολύ δύσκολο γιατί θα πρέπει να κάνει πολλά. Δουλειά στο σπίτι, στο μαγαζί. Ούτε στιγμή για ξεκούραση. Είμαι τουλάχιστον 15 – 16 ώρες στο μαγαζί. Διαφορετικά δεν γίνεται, έχουμε πολλές υποχρεώσεις. Και μετά στο σπίτι ό,τι προλαβαίνω: Μαγείρεμα, πλυντήριο, σιδέρωμα. Από την ώρα που ξυπνώ μέχρι να κοιμηθώ πάλι δουλειές κάνω. Όπως όλες οι γυναίκες δηλαδή…

Οι πελάτες πώς αντιδρούν, όταν ανοίγουν την πόρτα και σας βλέπουν πίσω από τον πάγκο;

Ο κόσμος συνήθισε να με βλέπει στο μαγαζί. Και οι έμποροι που έρχονται και οι πελάτες αντιδρούν πολύ καλά. Δε σας κρύβω ότι είμαι πολύ ευχαριστημένη που έχω δουλειά δική μου. Πάρα την κούραση είναι πολύ σημαντικό που μπορώ να αποδείξω ότι και εγώ μπορώ να τα καταφέρω. Έχω λίγες γνώσεις, μέχρι το δημοτικό πήγα, ωστόσο τα πηγαίνω καλά. Τα μορφωμένα κορίτσια των μουσουλμάνων στο μέλλον θα τα πάνε καλύτερα.

Μέρτογλου Αϊσέ, 23 χρόνια ιδιοκτήτρια καταστήματος με είδη γάμων και αρραβώνων: «Η θέση της μουσουλμάνας γυναίκας βελτιώνεται χρόνο το χρόνο»

Πότε ανοίξατε το κατάστημά σας;

Από το 1983, το παρέλαβα από την μαμά μου. Από τότε, κάθε μέρα, συνέχεια είμαι εδώ.

Η μητέρα σας ήταν από τις πρώτες μουσουλμάνες που άνοιξαν μαγαζί στην Κομοτηνή;

Ναι, η μητέρα μου, η Καβάζ Γιοχτσέ, έκανε την αρχή. Ήταν η πρώτη και η πρώτη μουσουλμάνα στη Ροδόπη που είχε δίπλωμα και οδηγούσε, από το 1970 ακόμη.

Η επιχείρηση πώς πέρασε στα χέρια σας;

Έμεινε 32 ετών χήρα με δυο κορίτσια. Χάσαμε τον μπαμπά. Από πολύ νωρίς έπρεπε να εργαστώ. Έτσι από τα 14 μου ακόμη βρέθηκα να είμαι το αφεντικό του μαγαζιού.

Είναι εύκολη δουλειά για μια γυναίκα;

Δεν έχω πρόβλημα με τη δουλειά. Δεν αντιμετωπίζω καμία δυσκολία. Από τα παιδικά μου χρόνια είμαι εδώ. Δεν αντιμετώπισα εγώ αντιδράσεις ή σχόλια. Κάθε αρχή και δύσκολη, όμως, όπως λένε. Αυτό ίσχυσε για τη μητέρα μου. Παρά το γεγονός ότι φορούσε και τη μαντίλα φαινόταν παράξενο τόσο σε χριστιανούς όσο και σε μουσουλμάνους. Το μάτι των πελατών την κοίταζε περίεργα όταν την έβλεπαν στο μαγαζί και δεν υπήρχε άντρας στο πλευρό της. Η μητέρα μου το είχε από το 1978 έως το 1983, μετά το ανέλαβα εγώ. Βρήκα το δρόμο ανοιχτό από εκείνη.

Το σημαντικότερο πρόβλημα που αντιμετωπίζετε ποιο είναι;

Δεν έχουμε δουλειά. Η οικονομία της περιοχής στηρίζεται στους αγρότες. Όταν δεν έχουν οι αγρότες χρήματα, δεν έχουμε κι εμείς, υποφέρουμε όλοι. Ειδικά φέτος που τα καπνά πουλήθηκαν φθηνά, έχουμε πολύ μεγάλο πρόβλημα.

Πώς αντιδράτε σε όσα κατά καιρούς λέγονται ή γράφονται για τους μουσουλμάνους και τους χριστιανούς της Θράκης, για την συνύπαρξη και τον τόπο;

Εκνευρίζομαι. Δεν αντιμετωπίζω κανένα πρόβλημα. Δεν βλέπω τον τόπο και τη ζωή μου στηριζόμενη στο αν είναι κάποιος μουσουλμάνος και κάποιος άλλος χριστιανός. Όλος ο κόσμος μου φαίνεται ίδιος. Μου κακοφαίνεται λοιπόν όταν διαχωρίζουν έτσι τα πράγματα και βλέπουν παντού διακρίσεις.

Και η θέση της μουσουλμάνας γυναίκας έχει βελτιωθεί σε σχέση με την εποή που ξεκινούσατε τα πρώτα επαγγελματικά σας βήματα;

Η θέση της μουσουλμάνας γυναίκας βελτιώνεται χρόνο το χρόνο. Εξακολουθεί βέβαια να είναι δύσκολη η θέση της. Πολλά, από τα στερεότυπα, τις προκαταλήψεις, τις απαγορεύσεις που ισχύουν τα θεωρώ ανοησίες.

Εσείς πώς τα αντιμετωπίσατε όλα αυτά;

Από το πατρικό μου σπίτι ακόμη δεν είχαμε περιορισμούς. Στάθηκα τυχερή, πάντα στην οικογένεια θα υπήρχε κάποιος που θα έκανε την αρχή κάπου. Η παράδοση συνεχίζεται.

Κωνσταντίνος Λιούρτας, πρόεδρος του Επαγγελματοβιοτεχνικού Επιμελητηρίου Ροδόπης: «Είναι λαμπρές επιχειρηματίες, με καλό όνομα στην αγορά και ο λόγος τους είναι εγγύηση»

Πόσες γυναίκες μουσουλμάνες έχουν γραφεί στις καταστάσεις του Επιμελητηρίου ως επιχειρηματίες;

206. Μακάρι να ήταν όλες αληθινές επαγγελματίες. Οι περισσότερες είναι επιχειρήσεις με γυναίκες επιχειρηματίες μόνο στο όνομα. Στην ουσία τις λειτουργούν άνδρες. Νομίζω ότι στο 50% των φερόμενων ως γυναικείων επιχειρήσεων οι άντρες κάνουν κουμάντο.

Πάντως και το υπόλοιπο 50% που μένει είναι σημαντική υπόθεση για τις γυναίκες μουσουλμάνες.

Σαφώς, έχει σημασία ότι η μουσουλμάνα γυναίκα αρχίζει να βγαίνει προς τα έξω. Οι γυναίκες μουσουλμάνες άρχισαν να μορφώνονται και αυτό στο μέλλον θα παίξει σπουδαίο ρόλο. Το φαινόμενο του άντρα-αφέντη θα εκλείψει. Έτσι, η γυναίκα- μουσουλμάνα θα παίξει ακόμη πιο σημαντικό ρόλο στην κοινωνία και στην οικογένεια. Το εύχομαι και το πιστεύω. Το δείχνουν δειλά – δειλά και οι αριθμοί.

Θα αυξηθεί ο αριθμός;

Σε λίγα χρόνια θα έχουμε ακόμη περισσότερες. Κάποτε συνέβαινε το ίδιο και στις χριστιανές και τώρα η εικόνα είναι διαφορετική.

Οι αντιδράσεις του κοινού, των καταναλωτών σ΄ αυτές τις επιχειρήσεις ποιες είναι;

Κανονικές. Βέβαια, για να είμαι ειλικρινής θα πρέπει να προσθέσω ότι υπάρχει ένα πολύ μικρό ποσοστό, χριστιανών και μουσουλμάνων, που αποφεύγουν τις γυναικείες επιχειρήσεις. «Δεν μπαίνω εδώ γιατί φοράει μαντίλα» λένε κάποιοι, ευτυχώς πολλοί λίγοι.

Δηλαδή δεν είναι αντίδραση της πλειοψηφίας;

Σε καμία περίπτωση. Ένα πολύ μικρό ποσοστό, πολύ μικρό και από τις δυο πλευρές. Συμβιώνουμε άριστα, πολιτισμένα, χωρίς ακρότητες. Αυτά λοιπόν που λέγονται στα κανάλια των Αθηνών μας φαίνονται παράξενα. Τους ακούμε τους μεγαλοδημοσιογράφους και γελάμε. Εμείς συμβιώνουμε πολύ όμορφα, ας το καταλάβουν καλά αυτό. Η αγορά ενώνει τους ανθρώπους. Το μεροκάματο βγαίνει δύσκολα κι αυτή η προσπάθεια ενώνει τους επαγγελματίες και γίνεται σεβαστή από όλους. Ζούμε πάρα πολύ αρμονικά. Όλα τα άλλα δεν αγγίζουν τους απλούς πολίτες, δεν μας εκφράζουν.

Αποδεικνύονται ικανές επιχειρηματίες;

Ικανές ικανότατες. Πολλές κρατούν μαγαζιά εδώ και είκοσι χρόνια. Είναι λαμπρές επιχειρηματίες, με καλό όνομα στην αγορά και ο λόγος τους είναι εγγύηση. Τα καταφέρνουν περίφημα, όπως ισχύει άλλωστε με όλες τις γυναίκες.

Σοφολογιότατος Μουφτής Κομοτηνής, Μέτσο Τζεμαλί: «Όλα όσα λέγονται για την μαντίλα ή για την καταπίεση της μουσουλμάνας γυναίκας είναι προπαγάνδα»

«Στο Ισλάμ η γυναίκα είναι άνθρωπος με τα ίδια με τους άντρες δικαιώματα. Ο Ισλαμικός Νόμος δίνει δικαίωμα σε μια γυναίκα, πριν το γάμο, να συμφωνήσει σε κάποια θέματα με τον άντρα της. Για παράδειγμα στο αν αποδέχεται την πολυγαμία (να συμφωνήσει ή να μην συμφωνήσει, αν συμφωνήσει να διαπραγματευτεί για το δικό της σπίτι, ή για το αν θα κάθεται ή θα δουλεύει στα χωράφια). Η μαντίλα είναι κάτι το επουσιώδες σε σχέση με άλλα ζητήματα. Συνήθως αντιμετωπίζονται θέματα όπως: η ασφάλεια γάμου ή η προίκα. Νομίζω ότι όλα όσα λέγονται για την μαντίλα ή για την καταπίεση της μουσουλμάνας γυναίκας είναι προπαγάνδα. Κακώς γίνονται θέματα της εξουσίας, κακώς αποτελούν αντικείμενο τριβών και συζητήσεων των αρχόντων και των αξιωματούχων, ζητήματα όπως η υποτιθέμενη καταπίεση των γυναικών στο Ισλάμ. Η γυναίκα απλά οφείλει να προασπίζει την τιμή της. Σύμφωνα με το Ισλαμικό Οικογενειακό Δίκαιο δεν υπάρχει καταπίεση. Ας είναι μοντέρνα η αμφίεσή της. Δεν πρέπει να δείχνει την ομορφιά της σε όλους, παρά μόνο στους στενούς συγγενείς και στο σύζυγο αυτό είναι όλο. Από καθαρά θρησκευτικό θέμα έγινε πολιτικό. Η γυναίκα απλά οφείλει να προστατεύει την τιμή της».

Μαρία Νικολάου

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.