«Μουσικη και Πολιτικη»

Ενταγμένη στο πρόγραμμα εκδηλώσεων του Ωδείου του Μενέλαου Συκάκη για την περίοδο 2002-2003 ήταν και η εκδήλωση που πραγματοποιήθηκε το απόγευμα του Σαββάτου που μας πέρασε στο χώρο του Ωδείου. Με φιλοδοξία που υπηρετεί τη μουσική, το Ωδείο Μ. Συκάκη διοργανώνει εκδηλώσεις με καταξιωμένους μουσικούς και σπουδαστές και απευθύνεται σε ένα κοινό υψηλών προσδοκιών με την επιπλέον φιλοδοξία να αποτελέσει χώρο «διδασκαλίας και θεραπείας» της μουσικής ως επιστήμη πολύπλευρη, ως ιστορία και ιστορική πηγή και ως ύψιστη τέχνη.

Το θέμα της πρώτης στη σειρά εκδήλωσης ήταν «Μουσική και Πολιτική», με έμφαση στη μουσική στη Βενετία του 16ου και 17ου αιώνα, στη Γαλλική Επανάσταση και στο Γ΄ Ράιχ. Το θέμα παρουσίασε η κ. Ματίνα Ζαμπουνίδου, καθηγήτρια του Ωδείου.

Η Ματίνα Ζαμπουνίδου γεννήθηκε στην Αλεξανδρούπολη το 1977. Σε ηλικία 7 ετών ξεκίνησε πιάνο και θεωρητικά. Τελειώνοντας το λύκειο σπούδασε στο Πανεπιστήμιο του Χιούστον του Τέξας στο τμήμα Μουσικολογίας. Στη συνέχεια μεταγράφηκε στο Royal Holoway του Λονδίνου. Έκανε μεταπτυχιακές σπουδές στο Kingston University. Επιστρέφοντας στην πόλη μας προσελήφθη το Ωδείο Μ. Συκάκη, στο οποίο και εργάζεται, ως υπεύθυνη του τμήματος Μουσικής και Τεχνολογίας.

Όπως τόνισε ο κ. Συκάκης στην αρχή της εκδήλωσης, παρουσιάζοντας την κ. Ζαμπουνίδου Ματίνα, «η σημερινή παρουσίαση αποτελεί την αρχή μιας σειράς παρόμοιων εκδηλώσεων, που σκοπό έχουν να καταδείξουν ότι η Μουσική δεν είναι μόνο η εκμάθηση ενός μουσικού οργάνου. Είναι μία ολόκληρη επιστήμη με τομείς έρευνας, ανάλυσης, ιστορίας».

Παραθέτουμε παρακάτω αποσπάσματα από την εκδήλωση, πρώτη κατά σειρά στο πρόγραμμα εκδηλώσεων. Η επόμενη προγραμματισμένη εκδήλωση είναι στις 8 Δεκεμβρίου και αφορά στη «Ελληνική Μοντέρνα Μουσική». Πρόκειται για συναυλία των μοντέρνων οργάνων του Ωδείου με τη συμμετοχή των μαθητών και των καθηγητών του Ωδείου.

«Η μουσική όπως και οι υπόλοιπες τέχνες έχουν χρησιμοποιηθεί σε πολέμους, δικτατορίες, επαναστάσεις, ακόμη και σε περιόδους πολιτικής αστάθειας, με σκοπό να περάσουν διάφορα μηνύματα στους πολίτες, να τους εμψυχώσουν, να τους τονώσουν, να τους συσπειρώσουν. Γι΄ αυτό έγιναν προσπάθειες να ελεγχθεί η μουσική από την εκκλησία, από το κράτος, των αριστοκρατία π.χ. η Πουριτανική Αγγλία δίωκε τόσο τους μουσικούς, όσο και τη μουσική. Στη Ρωσία ο τσάρος απαγόρευε την όπερα του Ρίμσκι Κόρσακωφ «Le Coq d’or», γιατί παρουσίαζε έναν αυτοκράτορα χαζό και διεφθαρμένο. Στην αρχαία Ελλάδα το ηρωικό παρελθόν έπρεπε να παρουσιάζεται μέσα από τα τραγούδια.

Σχέση μεταξύ μουσικής, θρησκείας και πολιτείας στην Αναγεννησιακή και Μπαρόκ η Βενετία (16ος – 17ος).

Το 1570 το Βενετικό ναυτικό νίκησε τον Σουλτάνο Σελίμ τον Β΄. Η νίκη γιορτάσθηκε στη Βενετία πανηγυρικά. 500 μουσικοί έπαιζαν για αρκετές βδομάδες. Ένα επίσημο Mats παρουσιάστηκε στην εκκλησίας του Σαν Μάρκο, και το παρακολούθησε όλη η πολιτική και θρησκευτική ηγεσία. Ο Gabriell έγραψε άλλα δύο κομμάτια, έναν ύμνο και ένα χορωδιακό, των οποίων τα λόγια συνδέονταν άμεσα με τη νίκη. Την πρώτη Κυριακή μετά τη νίκη, χρησιμοποιήθηκε μη εκκλησιαστική μουσική με θρησκευτικό κείμενο. Η μουσική ήταν μεγαλοπρεπής, όσο και η νίκη. […]

Κατά τη διάρκεια του καρναβαλιού το 1572 μία πολιτική μουσική αλληγορία, η Μασχεράτα, έγινε δημοφιλής. Η Μασκεράτα είχε τη νίκη στο Lepanto στην οποία πήραν μέρος 150 μουσικοί. Τα μαδριγάλια που τραγουδιούνται στο έργο αναφέρονται σε συγκεκριμένα σημεία της μάχης ενώ δοξάζονται οι πολιτικές αρετές της Βενετίας. […]

Ένα έθιμο που γινόταν την ημέρα της Αναλήψεως ήταν ο Γάμος της Βενετίας με την Αδριατική θάλασσα. Υπάρχουν μαρτυρίες ταξιδιωτών που έμεναν έκθαμβοι από την λαμπρότητα της τελετής, κατά τη διάρκεια της οποίας παιζόταν μουσική συνέχεια. Τα μοντέτα που παιζόταν είχαν κρυμμένα πολιτικό- θρησκευτικά μηνύματα. […]

Ο Μοντεβέρντι δεν ήταν και τόσο ελεύθερος να γράψει τη μουσική που ήθελε. Ούτε ως maestro di capella ένοιωθε να έχει ελευθερία. Στα γράμματά του, όταν αναφέρεται στη εκκλησιαστική μουσική, χρησιμοποιεί τη λέξη δουλειά, π.χ. έρχεται το Πάσχα, αυτό σημαίνει δουλειά ή ότι η δουλειά του στην εκκλησία τον αποσπά από την δραματική μουσική. […]

Γαλλική επανάσταση 1787 – 1799

Πολλοί Γάλλοι μουσικοί αντιδρούσαν στην Παλιά τάξη και συσχετίστηκαν με τους επαναστάτες. Έδειχναν συμπαράσταση στον καταπιεσμένο λαό και ενώ στα έργα τους διακρίνονταν πολιτικές επαναστατικές ιδέες, την ίδια ώρα, ως ένα βαθμό, έγραφαν πάνω σε παραδοσιακές φόρμες. […]

Παρ΄ όλο που θα περίμενε κανείς η όπερα – κατεξοχήν αριστοκρατικό είδος – να πέσει σε μαρασμό δεν υπήρξαν καθόλου επαναστάτες. Όχι μόνο δεν αντέδρασαν στην παράδοση αλλά και την σεβάστηκαν. […]

Η ορχηστική μουσική κατείχε σπουδαία θέση στις συναυλίες της Μοναρχίας τόσο ιδιωτικές όσο και δημόσιες. Jean Batisti Muroglio, Nicola Vibert συνέθεσαν πολλές σονάτες. Η φόρμα σονάτα κατά τη διάρκεια της επανάστασης δεν απορροφήθηκε από νέα είδη. […]

Η μουσική έχει τη δύναμη να παράγει δυνατά συναισθήματα. Αυτά ακριβώς προσπάθησαν να εκμεταλλευτούν βασιλόφρονες και επαναστάτες, χρησιμοποιώντας κατάλληλη μουσική.

Γ΄ μέρος

Η μουσική στο Γ΄ Ράιχ

[…] Η μουσική στην χιτλερική Νεολαία χρησιμοποιούταν με συγκεκριμένους στόχους. Ο ένας η δημιουργία ηρώων να πολεμήσουν τους εχθρούς και ο άλλος η γέννηση περισσότερων ηρώων. […]

Η σύγχρονη μουσική δεν επιτρεπόταν να είναι ατονική. Οι δωδεκάτονες συνθέσεις του Schoenberg θεωρούνται εξωφρενικές. […]

Ο Goebbels το 1938 είπε: «η εβραϊκή και γερμανική μουσική είναι αντίθετες». […]

Πόσο συνεργάστηκε ο Ρίχαρντ Στράους με τους Ναζί; Δεν συνήθιζε να εκφράζει ρατσιστικές απόψεις για τους Εβραίους. Η νύφη του και δύο Λιμπρετίστες του ήταν Εβραίοι. […]

Παρ΄ ότι η μουσική του Στράους ήταν αναμφισβήτητα πιο κοντά στην μουσική του Wagner, Mozart, Beethoven και πολλών άλλων τονικών συνθετών, ο Στράους ήταν νεωτεριστής. Η όπερα Friedenstag είναι ένα έργο που εξυμνεί την ειρήνη. […]

Ο κύριος λόγος που ο Στράους δέχθηκε την προεδρία Reich Music Chamber, ήταν η επιθυμία του να βελτιώσει την μουσική κουλτούρα στην Γερμανία. Όμως ο Στράους δεν ήταν ναζί. Είχε με το ναζιστικό κόμμα μια σχέση αγάπης – μίσους. Γιατί δεν εγκατέλειψε την χώρα; Οι ΗΠΑ είχαν δύο θέατρα όπερας και η Γερμανία 42. […]

Σύμφωνα με τον Michael Kennedy θα συμφωνούσε ο Στράους με τα εξής: «Η Γερμανία ποτέ δεν ήταν μία ναζιστική Γερμανία, αλλά μία Γερμανία υποδουλωμένη στους ναζί».

Επιμέλεια: Μπάμπης Καλπάνης

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.