«Μια ρηξικελευθη Αριστερα μπορει να συμβαλλει στην προσεγγιση των δυο λαων»

Παρασκευή βράδυ και πάλι στην Κομοτηνή. Στο σπίτι της Τζένης Κατσαρή-Βαφειάδη, του «Παρατηρητή Θράκης», με φίλους απ’ την εφημερίδα και τον συγγραφέα Χρήστο Χαρτοματσίδη. Μέχρι αργά οι συζητήσεις και οι τελευταίες διατυπώσεις για την εκδήλωση της επομένης. Το πρωί του Σαββάτου, στη Δημοτική Αγορά ψάχνω για μια άγραφη κασέτα. Αργότερα στο ιατρείο του Μουσταφά Μουσταφά, στην οδό Ιωαννίνων 78, θα διαπίστωνα τη δυστοκία μου στο χειρισμό μαγνητοφώνων. Τελικά ως προσφορότερη για τη κουβέντα μας λύση επιστρατεύτηκαν κάποιες κόλλες αναφοράς, σαν αυτές που αγοράζαμε απ’ το ψιλικατζίδικο της Σόλωνος, λίγο πριν τις εξετάσεις. Τα όσα ακολουθούν, ας διαβαστούν σαν μια προσπάθεια ανίχνευσης ενός τόπου ξεχωριστού όπου συνυπάρχουν(και μάλλον όχι εξ ανάγκης), δύο λαοί, δύο πολιτισμοί, δύο θρησκείες. Ίσως τα πράγματα να είναι τόσο απλά και τόσο όμορφα όπως η μπουγάτσα με το τυρί που αγοράσαμε από’ ναν Τούρκο –ανοίγει το φύλλο η γυναίκα του, χωρίς λάδια πολλά κι είναι νοστιμότατη, μου τη συνέστησε ο Μουσταφά. Στο Μικροβιολογικό του εργαστήριο, ανάμεσα σε λίγες διακοπές ασθενών, με τα μπουκαλάκια της αιμοληψίας να περιμένουν τον αναγκαίο για την εξέταση χρόνο, την τηλεόραση να παίζει στους ρυθμούς του Παγκοσμίου Κυπέλλου, τη μπουγάτσα και το συνοδευτικό ξινόγαλο Ariane- μοναδική γεύση που σας συνιστώ-, να συμπληρώνουν το πολυποίκιλτο των εμπειριών μας, ο Μουσταφά Μουσταφά άρχισε να θυμάται, να διηγείται και να οραματίζεται.

Μια πρώτη αλλαγή πλεύσης στην ελληνική πολιτική, μάς λέει ο Μουσταφά Μουσταφά, άρχισε να μορφοποιείται στα τέλη της δεκαετίας του’80- αρχές ’90. Η μεγάλη πορεία το Γενάρη του 1989, με αφορμή το οριστικό κλείσιμο των συλλόγων «Τουρκική Νεολαία Κομοτηνής» και «Ένωση Τούρκων Δασκάλων Δυτικής Θράκης», η εκλογή ανεξάρτητων βουλευτών, αλλά και το πογκρόμ του Γενάρη του 1990 εις βάρος της μειονότητας, έφεραν στο προσκήνιο το μειονοτικό πρόβλημα και ανέδειξαν τη σοβαρότητά του. Μετά τους βανδαλισμούς και τις επιθέσεις του Γενάρη του’90, σε κοινή σύσκεψη των επί κεφαλής των κομμάτων που συμμετείχαν στην Οικουμενική κυβέρνηση , υπό τον Ζολώτα, αποφασίστηκε να δοθεί τέλος στις διακρίσεις και στα διοικητικά μέτρα εις βάρος της μειονότητας. Η απόφαση του Αρείου Πάγου τότε για το οριστικό κλείσιμο των συλλόγων ήταν η σταγόνα που ξεχείλισε το ποτήρι. Το καθεστώς των διακρίσεων, των πιέσεων, του ασφυκτικού ελέγχου είχαν φέρει σε απόγνωση τους ανθρώπους της μειονότητας. Δεν πήγαινε άλλο, η πολιτική αυτή εξέθετε τη χώρα και απειλούσε την ομαλότητα στην περιοχή δημιουργώντας προβλήματα εκεί που δεν υπήρχαν. Βέβαια γι’ αυτήν την αλλαγή πλεύσης χρειάστηκαν οι αγώνες της μειονότητας, οι αγώνες της Αριστεράς, η συμβολή όλων των εχεφρόνων ανθρώπων, προκειμένου να πρυτανεύσει η λογική και να γίνουν σεβαστά βασικά ανθρώπινα δικαιώματα, ώστε να διασκεδάσουν ξεπερασμένες αντιλήψεις για «εσωτερικό κίνδυνο», «εθνικό θέμα»κ.λ.π.

Κ.Κ.: Μα, θυμάμαι φίλους να διηγούνται πως οι μειονοτικοί δεν μπορούσαν να βάψουν το σπίτι τους , ν’ αλλάξουν τα κεραμίδια, να πάρουν άδεια τρακτέρ. Ήμασταν στο Σύλλογο υπαλλήλων της Εθνικής Τράπεζας τότε, όπου έρχονταν νεοπροσλαμβανόμενοι από τη Θράκη να τους βοηθήσουμε, καθώς από τη μια τους έπαιρναν στην Τράπεζα κι από την άλλη απαιτούσαν να μεταφέρουν τα εκλογικά τους δικαιώματα στην Αθήνα, άλλως τους έστελναν στην…Καλαμάτα.

Μ.Μ.: Εγώ από το 1982 μέχρι το 1988 με άλλους επιστήμονες προσπαθούσαμε να αναγνωρίσουμε τα πτυχία μας από το ΔΙΚΑΤΣΑ που αρνιόταν αναίτια την ισοτιμία τους. Ήταν μια ιδιότυπη πολιτική «απαρτχάιντ» με στόχο τον εξαναγκασμό μας σε φυγή, από τον τόπο μας. Θυμάμαι τις αλλεπάλληλες επισκέψεις μας στην Αθήνα, στα κόμματα, στους φορείς, στις εφημερίδες, για να εξηγήσουμε τα αυτονόητα, να ζητήσουμε τη συμπαράστασή τους και να καταγγείλουμε αυτές τις απάνθρωπες πολιτικές. Ουσιαστικά από την Οικουμενική άρχισε η σταδιακή εφαρμογή μιας πολιτικής «ισονομίας-ισοπολιτείας», όπως βαφτίστηκε, που συνεχίστηκε και από τις επόμενες κυβερνήσεις Μητσοτάκη, Παπανδρέου, Σημίτη. Άνθρωποι της μειονότητας που επί χρόνια δεν τους δινόταν άδεια για τρακτέρ, τώρα πια εκπαιδεύονται από μηχανικούς στα χωριά τους και επί τέλους αποκτούν άδεια οδήγησης. Μπορούν να χτίζουν σπίτια, αγοράζουν διαμερίσματα, πράγμα αδιανόητο πριν το’90 και με θετική διάκριση του 0,5% για εισαγωγή στα ΑΕΙ και ΤΕΙ των μαθητών της μειονότητας, δεκάδες νέοι φοιτούν αυτή τη στιγμή στα Πανεπιστήμια της χώρας.

Κ.Κ.: Το ίδιο ισχύει και για τα Γυμνάσια και τα Λύκεια. Αυτή η συνύπαρξη των παιδιών είναι το ουσιαστικότερο μέτρο ώστε να ’ρθουν οι δυο κοινότητες κοντά και οι μειονοτικοί να διεκδικήσουν ισότιμα τη θέση τους στην ελληνική κοινωνία.

Μ.Μ.: Αυτό που βιώνουμε σήμερα είναι πια τα μεγάλα οικονομικά χάσματα, αποτέλεσμα των ανισοτήτων που προηγήθηκαν, οι κοινωνικοί αποκλεισμοί εξαιτίας των πολιτικών που εφαρμόστηκαν. Γι’ αυτό και σήμερα χρειάζονται μέτρα, προγραμματισμός και συντονισμένες προσπάθειες, ώστε να επουλωθούν οι πληγές. Η περιοχή της Θράκης είναι μια από τις φτωχότερες στην Ελλάδα και στην Ε.Ε.

Κ.Κ.: Μόλις διάβαζα για το Πρόγραμμα Ανασυγκρότησης της Υπαίθρου και τα σχέδια βελτίωσης αγροτικών εκμεταλλεύσεων και ανάπτυξης αγροτικού χώρου, που θα επιδοτηθεί με 2.524 εκ. ευρώ. Κι ένας άλλος καλός φίλος από την Κομοτηνή, ο Σταμάτης Σακελλίων, έγραφε στην «ΑΥΓΗ»της 16ης Ιουνίου: «Στον Κέχρο, στην Οργάνη, μειονοτικά χωριά, τα παιδιά είναι στα χωράφια και όχι στο σχολείο. Άλλωστε οι περιοχές αυτές της Ροδόπης έχουν από τα μεγαλύτερα ποσοστά σχολικής εγκατάλειψης… Εκτός από την ανάπτυξη υπάρχει και η άλλη, η αθέατη πλευρά της πόλης, που δεν εισπράττει τα οφέλη του ΓΚΠΣ, και ακούει τη φήμη για την ανάπτυξη της περιοχής. Η περίφημη ισονομία και ισοπολιτεία δεν είναι μόνο υπόθεση θεσμικού πλαισίου»…Υπάρχουν τελικά σχετικά προγράμματα για τη Θράκη;

Μ.Μ.: Ο πληθυσμός της μειονότητας είναι στραμμένος στην αγροτική οικονομία και ιδιαίτερα σε κλάδους που ήδη αντιμετωπίζουν προβλήματα μέσα στην ευρωπαϊκή αγορά. Η καπνοκαλλιέργεια, (9.000 οικογένειες, όλοι μειονοτικοί, το 30% δηλαδή του πληθυσμού) η παραδοσιακή αυτή βιοποριστική γεωργική δραστηριότητα του οικογενειακού μικρού κλήρου, αμφισβητείται, τελευταία, έντονα από την Ε.Ε. Είναι πρόσφατα τα προβλήματα με τη τιμή του βαμβακιού. Δυσμενείς εξελίξεις στα δύο αυτά προϊόντα θα επιφέρουν τριγμούς στον κοινωνικό ιστό της περιοχής. Παρά τις προειδοποιήσεις για την αγροτική παραγωγή και τα απαισιόδοξα μηνύματα της Ένωσης, δεν έχουν γίνει ενέργειες(εναλλακτικές καλλιέργειες, επαγγελματική κατάρτιση και προγραμματισμός για δημιουργία νέων θέσεων εργασίας των απασχολημένων στη γεωργική παραγωγή, κλπ.), ώστε να αντιμετωπιστούν οι συνέπειες από τις όποιες δυσμενείς εξελίξεις, που διαφαίνονται.

Κ.Κ.: Με την οικονομική συμβαδίζει και η αναγκαία κοινωνική χειραφέτηση της μειονότητας. Έχω την αίσθηση ότι στις μεγαλύτερες τουλάχιστον ηλικίες υπάρχει μια έκδηλη θρησκοληψία, μπορούμε να κάνουμε λόγο για φαινόμενα φονταμενταλισμού;

Μ.Μ.: Δε θα ’λεγα ότι πρόκειται για μια φονταμενταλιστική δομή συγκρότησης. Τη μειονότητα περισσότερο την ορίζει η κοινωνικοοικονομική παρά η θρησκευτική πραγματικότητα. Δεν είχαμε ποτέ φαινόμενα φονταμενταλισμού και φανατικού ισλαμισμού. Σε μας εδώ το όλο πλαίσιο του μουσουλμανισμού λειτουργεί περισσότερο ως παράδοση και συνδετικός κοινωνικός ιστός, ένας αμυντικός εσωστρεφισμός δηλαδή, παρά ως μια μορφή θρησκοληψίας. Αυτό που θεωρούμε σημαντικό, στην παρούσα φάση, είναι η επίλυση μιας σειράς θεσμικών ζητημάτων, που πλέον έχουν ωριμάσει. Τη διαχείριση των κοινωφελών ιδρυμάτων (βακούφια), το πρόβλημα της ανάδειξης του θρησκευτικού ηγέτη, του Μουφτή, ένα σύγχρονο και αποδοτικό εκπαιδευτικό σύστημα, θέματα για τα οποία υπάρχουν θέσεις, σκέψεις, υπάρχει η διεθνής εμπειρία και σχετική νομολογία. Με το οπλοστάσιο αυτό μπορούν να λυθούν προβλήματα, γιατί είναι πραγματικά λυπηρό και δε μας τιμούν τα όσα ισχύουν μέχρι σήμερα, για παράδειγμα να διορίζει ο Περιφερειάρχης τη διαχειριστική επιτροπή της βακούφικης περιουσίας ή να ορίζει επιτροπή «επιφανών μουσουλμάνων»για την εκλογή του Μουφτή.

Κ.Κ.: Έχω την αίσθηση πως η Αριστερά και ως κοσμοαντίληψη, συνέβαλε αποφασιστικά και μπορεί να προσφέρει πολλά όχι απλώς στην προσέγγιση των δυο κοινοτήτων, αλλά και στην προώθηση των κοινών οραμάτων και των διεκδικήσεων ενός καλύτερου μέλλοντος για τους δυο λαούς. Όσο το έλλειμμα δημοκρατίας περιορίζεται στην Τουρκία και τα δικαιώματα των πολιτών, τόσο οι εντάσεις θα περιορίζονται, για να προχωρήσουμε στην ουσιαστική συνεργασία.

Μ.Μ.: Εμείς ήδη από το 1974 προσπαθήσαμε με την ένταξή μας στην Αριστερά (σ.σ. ο Μουσταφά Μουσταφά από το 1981 κατεβαίνει συνεχώς υποψήφιος στις βουλευτικές εκλογές, εξελέγη βουλευτής Ροδόπης του Συνασπισμού το 1996 και παραμένει ενεργός πολιτικά στο χώρο της Αριστεράς, μέλος του Συνασπισμού) να συνεισφέρουμε στην πολιτικοποίηση και στη χειραφέτηση της μειονότητας. Η Αριστερά συνέβαλε ουσιαστικά και στο επίπεδο διασφάλισης των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Και πολλές δυσκολίες θα είχαν ξεπεραστεί αν εξακολουθούσε να έχει τη δυναμική του παρελθόντος. Βοήθησε πολύ και η ένταξη της Ελλάδας στην Ευρωπαϊκή Ένωση, όπως θα βοηθήσει και την Τουρκία η ολοκλήρωση της διαδικασίας ένταξης. Θα στερεωθούν οι δημοκρατικές δομές, θα ξεπεραστεί το φάσμα της φτώχειας. Οι ελληνοτουρκικές σχέσεις θα βελτιωθούν ακόμη περισσότερο και αυτό, το νέο πλαίσιο θα λειτουργήσει πολλαπλασιαστικά και για τους λαούς. Κι εδώ χρειάζεται να υπάρχει η δυναμική της Αριστεράς, η κριτική της ματιά και η διεθνιστική της προσέγγιση.

Κ.Κ.: Με την επικείμενη ένταξη της Κύπρου στη Ε.Ε. , φοβάσαι μήπως υπάρξουν προβλήματα για τη μειονότητα;

Μ.Μ.: Νομίζω πως το βάρος βρίσκεται στην Ευρωπαϊκή Κοινότητα να χαράξει σταθερές, ενιαίες πολιτικές και στα ζητήματα της διεύρυνσης χωρίς σκοπιμότητες, καιροσκοπισμούς κι κρυφοεθνικισμούς. Για να μπορέσει το εγχείρημα της Ενωμένης Ευρώπης να προχωρήσει, να γίνει θελκτικό για τους άλλους λαούς και προωθητικό για τη δημοκρατία, χρειάζεται καθαρές πολιτικές κι όχι δυο μέτρα και δυο σταθμά.

Κ.Κ.: Τελικά πώς βλέπεις τα πράγματα για την ελληνική Αριστερά και ειδικότερα την πορεία του Συνασπισμού, τουλάχιστον στα όρια της Θράκης;

Μ.Μ.: Η Αριστερά έχει λόγο ύπαρξης. Η εποχή μας χρειάζεται την Αριστερά της. Αλλά μια Αριστερά ριζοσπαστική, ρηξικέλευθη, με αρχές και συνέπεια, απόσταγμα των τόσων αγώνων και αναζητήσεων της ανθρωπότητας. Μια Αριστερά που θα διεγείρει τις συνειδήσεις και τα μυαλά των ανθρώπων. Πρέπει να ’χει εμπιστοσύνη στον εαυτό της και στον ιστορικό της ρόλο και χωρίς άγχη, υπαρξιακά ή συγκυριακά προβλήματα, να χαράξει μακροπρόθεσμες και σοβαρές πολιτικές. Αυτή η αναγκαιότητα είναι τοπική και παγκόσμια. Μόνο έτσι μπορεί πάλι να συνενώσει, να ενεργοποιήσει πολίτες, ομάδες πολιτών, τοπικά και διεθνή κινήματα και να παίζει το ρόλο της στην όντως δύσκολη εποχή μας.

Κώστας Κρεμμύδας

ΥΓ. Αναδημοσίευση σήμερα από την «Εποχή» της Κυριακής (14.7.2002) για να χαιρετίσουμε για μια ακόμη φορά, όπως αρμόζει, τα όσα πλούσια η ευαισθησία ενός ποιητή – περιηγητή δύναται να μας χαρίσει.

Ποιητή – περιηγητή της αλήθειας ενός τόπου, που ενίοτε αίρεται. Παραμένοντας κατά κυριολεξίαν «έσω», υψηλός. Σκεπτόμενος.

ΠτΘ

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.