Μια εναλλακτικη προταση για το μελλον της καλλιεργειας

Μία άλλη προσπάθεια που μπορεί να βοηθήσει στην αναβάθμιση της ποιότητας του καπνού και δημιουργεί αισιοδοξία για το μέλλον της καπνοκαλλιέργειας στη χώρα μας αποτελεί η εφαρμογή της ολοκληρωμένης διαχείρισης παραγωγής του προϊόντος. Πρόκειται για μια διαδικασία με αυξημένη γραφειοκρατία η οποία όμως κρίνεται απαραίτητη αν θέλουμε να παράγουμε προϊόντα ποιοτικά, πιστοποιημένα και αναγνωρίσιμα στις παγκόσμιες αγορές.

Για το θέμα σήμερα ο ΠτΘ συζητά με τον Διευθυντή του Κέντρου «Δήμητρα» Κομοτηνής, γεωπόνο, Κώστα Μπούντα.

ΠτΘ:κ. Μπούντα από το 2001έχετε ξεκινήσει μία προσπάθεια στροφής προς την ποιοτική γεωργία ως προς τις διάφορες παραγωγές. Εδώ και ένα χρόνο συμπεριλάβατε και τον καπνό…

Κ.Μ.: Στην προσπάθειά μας να δώσουμε πρότυπα βιώσιμης γεωργίας απαρνηθήκαμε το μοντέλο που ακολουθούσαμε εδώ και είκοσι πέντε χρόνια περίπου και με το οποίο θεοποιήσαμε την ποσοτική γεωργία και στραφήκαμε προς την ποιότητα. Βέβαια το θέμα της ποιότητας είναι υποκειμενικό. Έτσι μέσα στο πλαίσιο της κατάρτισης μέσω προγραμμάτων που έχουν ως αντικείμενο τη βιολογική καλλιέργεια ελιάς, αμπελιών, διαφόρων παραγωγών, αλλά και αντιστοίχων προγραμμάτων για την κτηνοτροφία σκεφθήκαμε ότι κάτι αντίστοιχο μπορεί να γίνει και με τον καπνό. Υπάρχει σε εξέλιξη πρόγραμμα βιολογικής καλλιέργειας καπνού, στην Ξάνθη και στην Οργάνη, μία προσπάθεια που υλοποιείται σε συνεργασία με τη ΣΕΚΕ και τη Philip Morris. Πρόκειται για ένα πιλοτικό πρόγραμμα διάρκειας τριών ετών και περιμένουμε να δούμε τα αποτελέσματά του. Μία άλλη προσπάθεια που μπορεί να βοηθήσει στην αναβάθμιση της ποιότητας του καπνού είναι και η ολοκληρωμένη διαχείριση της παραγωγής.

ΠτΘ: Τι είναι ακριβώς η ολοκληρωμένη διαχείριση παραγωγής;

Κ.Μ.: Όταν λέμε ολοκληρωμένη διαχείριση γεωργίας εννοούμε τη μορφή γεωργίας που βρίσκεται ανάμεσα στη συμβατική και στην βιολογική. Η συμβατική είναι αυτή που γνωρίζουμε με τη χρήση λιπασμάτων και φαρμάκων που ασκείται εδώ και χρόνια και η βιολογική είναι μία μορφή γεωργίας που δεν επιτρέπει τη χρήση τους. Η ολοκληρωμένη διαχείριση είναι κάτι ενδιάμεσο. Επιτρέπεται η χρήση λιπασμάτων και φαρμάκων στις ελάχιστες δυνατές ποσότητες όταν είναι απόλυτη ανάγκη και εφόσον όλες οι κινήσεις του παραγωγού καταγράφονται. Είναι δηλαδή μια μορφή συμβατικής γεωργίας περισσότερο φιλικής προς το περιβάλλον αλλά με αυξημένη γραφειοκρατία. Όλα τα βήματα και οι ενέργειες πρέπει να καταγράφονται, ώστε να μπορούν να συγκριθούν με κάποιο πρότυπο για να αποδεικνύεται αν τηρήθηκαν ή όχι οι όροι που τίθενται.

ΠτΘ: Ποια βήματα έχετε κάνει μέχρι σήμερα;

Κ.Μ.: Ξεκινήσαμε πέρσι, το 2006 δηλαδή, χωρίς να γνωρίζουμε ποια σχέδια είχε το Υπουργείο Γεωργίας ψάχνοντας να βρούμε παραγωγούς οι οποίοι θα ανταποκρίνονταν σε αυτό το σχέδιο, παραγωγούς οι οποίοι θα καλλιεργούσαν τον καπνό μ’ ένα τέτοιο τρόπο που θα επέτρεπε να πετύχουμε μία καλύτερη ποιότητα, -το ιδανικό θα ήταν την παλιά που έβγαζε η περιοχή, – και παράλληλα προσπαθήσαμε να δούμε τις διαθέσεις του εμπορίου. Έτσι λοιπόν βρήκαμε παραγωγούς στο Δήμο Φιλλύρας, όπου οργανώσαμε και υλοποιήσαμε δύο εκπαιδευτικά προγράμματα. Υπήρξε θετική ανταπόκριση, ο κόσμος αγκάλιασε την προσπάθεια, και μας ζήτησε ακόμη περισσότερα. Επίσης στα πλαίσια αυτής της προσπάθειας επισκεφτήκαμε τη ΣΕΚΕ όπου είχαμε ενημέρωση από τη Διευθυντή της κ. Καραπαπάζογλου και από τον τεχνικό κ. Κοντογιαννίδη. Και οι δύο τόνισαν τη σημασία που έχει για την βιωσιμότητα της καλλιέργειας του καπνού η ποιότητα, αναγνωρίζοντας βέβαια ότι στη μέχρι τώρα αρνητική εξέλιξη έχουν παίξει ρόλο τόσο το εμπόριο όσο και ο παραγωγός, που λειτούργησαν αρνητικά στην όλη ιστορία γιατί έβλεπαν τις επιδοτήσεις σαν αυτοσκοπό. Στη συνέχεια τον Νοέμβριο έπεσε στην αντίληψή μας η πρόθεση του Υπουργείου να εντάξει στην ολοκληρωμένη διαχείριση τον καπνό. Η ολοκληρωμένη διαχείριση είναι μια διαδικασία που απαιτεί συντονισμένες ενέργειες και όλες αυτές πρέπει να γίνουν σύντομα, αν θέλουμε να προλάβουμε, τη φετινή χρονιά. Θα πρέπει να γίνουν μέχρι τον Απρίλιο που θα ξεκινήσει η καλλιέργεια. Εμείς σαν Κέντρο «Δήμητρα» είμαστε έτοιμοι να υλοποιήσουμε δύο προγράμματα και σε συνεννόηση με τα κεντρικά, επειδή υπάρχει μεγάλο ενδιαφέρον, προσανατολιζόμαστε και ψάχνουμε να βρούμε πιστώσεις για να μπορέσουμε να υλοποιήσουμε ταχύρυθμα προγράμματα κατάρτισης επί της διαδικασίας.

ΠτΘ: κ. Μπούντα είπατε ότι το συγκεκριμένο σύστημα απαιτεί γραφειοκρατικές διαδικασίες. Αυτές θα τις τηρούν οι αγρότες;

Κ.Μ.: Οπωσδήποτε αυτή τη γραφειοκρατική διαδικασία δεν θα την τηρούν οι καπνοπαραγωγοί, αλλά στελέχη της Κοινοπραξίας τα οποία μετά από σεμινάρια είναι ενήμεροι επί του θέματος. Οι παραγωγοί μέσω αυτών θα τηρούν αυστηρά τα σχεδιασμένα πρότυπα.

ΠτΘ: Όταν λέτε πρότυπα τι εννοείτε;

Κ.Μ.: Θα πρέπει να τηρείται ένα πρόγραμμα εναλλαγής καλλιεργειών, δηλαδή δεν πρέπει να καλλιεργούν τα ίδια και τα ίδια χωράφια όπως έκαναν μέχρι σήμερα. Θα πρέπει να τηρούνται οι κώδικες ορθής γεωργικής πρακτικής, να χρησιμοποιούνται εγκεκριμένα γεωργικά φάρμακα. Γνωρίζουμε ότι χρησιμοποιούνται και μη εγκεκριμένα, γιατί σε αναλύσεις καπνού από χημείο, ενώ επιτρεπόταν για κάποια συγκεκριμένα σκευάσματα περιεκτικότητα μέχρι δύο milligram, βρέθηκαν είκοσι τέσσερα. Επιβάλλεται να γίνουν αναλύσεις εδαφών μέσα σε μία τριετία όλων των χωραφιών του παραγωγού. Για φέτος θα πρέπει να γίνουν αναλύσεις στο 1/3 των χωραφιών του. Τα φάρμακα θα πρέπει να διατηρούνται σε χώρους ασφαλείας και να μην είναι εύκολη η πρόσβαση, να κλειδώνονται και μάλιστα να υπάρχουν τηλέφωνα άμεσης ανάγκης σε περίπτωση δηλητηριάσεων. Θα πρέπει να γίνουν νοσοκομειακές εξετάσεις, όπως και στο νοσοκομείο πρέπει να δίνονται δείγματα των φαρμάκων, ώστε να είναι έτοιμο σε περίπτωση δηλητηριάσεων. Οι αποθήκες που θα φυλάσσονται τα καπνά θα πρέπει να απολυμαίνονται. Και δεν θα αρκεί μία δήλωση ότι έγινε αυτό, θα πρέπει να προσκομίζονται και οι βεβαιώσεις της εταιρείας που το έκανε. Δεν θα επιτρέπεται παιδιά να βελονιάζουν τον καπνό, λόγω των υπολειμμάτων των φαρμάκων. Οι παραγωγοί μέσα στα πλαίσια της τήρησης των κανόνων ορθής γεωργικής πρακτικής είναι υποχρεωμένοι να φοράνε γάντια, μάσκα, ποδιά. Δεν μπορούν να πετάνε τα δοχεία ή να τα ξεπλένουν οπουδήποτε.

ΠτΘ: κ. Μπούντα είναι πολλά αυτά τα οποία τηρούνται και μάλιστα αφορούν λεπτομέρειες…

Κ.Μ.: Είναι πολλά τα θέματα και βέβαια είναι θέματα εκπαίδευσης, κατάρτισης και συνεχούς παρακολούθησης, όπως και επεξηγήσεων, ώστε να καταλάβουν το λόγο που γίνονται. Όλα αυτά μπορεί να αφορούν λεπτομέρειες αλλά είναι υποχρεωμένοι οι επαγγελματίες αγρότες να τα γνωρίζουν. Στην προσπάθειά μας να «αθωώσουμε» τον αγρότη συντηρήσαμε μία κατάσταση που μας έχει οδηγήσει στην κατρακύλα. Στο εξωτερικό δεν βρίσκεις πλέον ελληνικά προϊόντα. Επιβιώσαμε χάρη των επιδοτήσεων και στα ψέματα που λέγαμε. Σήμερα ο μανδύας του προστατευτισμού έχει αρχίσει να ξηλώνεται και θα πρέπει καθένας να αναλάβει τις ευθύνες του. Ένα άλλο θέμα βασικό είναι αυτό της ιχνηλασιμότητας, δηλαδή με βάση κάποιο κωδικό να ξέρει η εταιρεία και όχι μόνο στην περίπτωση του καπνού, ακόμα και για τις ζωοτροφές ,από ποιο παραγωγό προέρχεται αυτό το προϊόν από ποιο χωράφι και από ποια περίοδο.

ΠτΘ: Η πιστοποίηση έχει θέμα με την ποιότητα;

Κ.Μ.: Το θέμα της πιστοποίησης προβάλλεται ως πιστοποίηση ποιότητας. Δεν είναι όμως έτσι. Οι πιστοποιήσεις που αναφέρονται βεβαιώνουν την τηρούμενη διαδικασία παραγωγής. Είπα ότι η ποιότητα είναι θέμα υποκειμενικό, δηλαδή ένα προϊόν παράγεται με μία συγκεκριμένη διαδικασία σε κάποιον αρέσει και σε κάποιον όχι. Είναι κοινή η διαδικασία παραγωγής, διαφορετική η υποκειμενικότητα. Η πιστοποίηση διασφαλίζει ότι το συγκεκριμένο προϊόν παράγεται βάσει κάποιας διαδικασίας, και είναι ασφαλές και υγιεινό.

ΠτΘ: Ποια είναι η σχέση ποιότητας και τιμής;

Κ.Μ.: Αυτά πρέπει να είναι ανάλογα και όχι δυσανάλογα. Ξέρουμε ότι ένα ποιοτικό προϊόν ή ένα προϊόν που παράγεται με πιστοποιημένες διαδικασίες επειδή έχει αυξημένο κόστος πρέπει να αμείβεται και ανάλογα. Λέγεται ότι η ολοκληρωμένη διαχείριση παραγωγής ενός προϊόντος έχει χαμηλότερο κόστος, και είναι λογικό αυτό, γιατί περιορίζονται οι εισροές, εφόσον έχει περιορισμό στα φάρμακα και στα λιπάσματα, αλλά έχει υψηλό κόστος γραφειοκρατίας. Και αυτός ίσως είναι ο λόγος που λειτούργησε αρνητικά ώστε να ενταχθούν πολλά άτομα σε αυτή τη διαδικασία. Σύμφωνα με στοιχεία του Υπουργείου στην ολοκληρωμένη διαχείρισης έχουν ενταχθεί 8000 παραγωγοί με 180000 στρέμματα. Είδα βέβαια και κάποια δημοσιεύματα που αναφέρονται σε 800000, τα οποία όμως δεν ξέρω αν είναι αληθή.

ΠτΘ: Για τη Ροδόπη έχουμε στοιχεία;

Κ.Μ.: Δεν είναι πολλοί αυτοί που έχουν ενταχθεί. Εξ όσων γνωρίζω είναι μία μικρή ομάδα παραγωγών βαμβακιού. Δοθείσης ευκαιρίας να πω ότι η εφαρμογή επιτυχούς ολοκληρωμένης διαχείρισης στον καπνό θα παίξει ρόλο στο να επεκταθεί και να εφαρμοσθεί και σε άλλες δραστηριότητες. Θα εξαχθούν συμπεράσματα ή θα επηρεασθούν οι αγρότες για να εφαρμοσθεί για παράδειγμα στην ελιά, στο αμπέλι ή και στα οπωροκηπευτικά. Αρκεί το σήμα πιστοποίησης που θα εξασφαλίζει ο AGROCEPT να δίνει διεξόδους στην αγορά. Εκείνο το οποίο θα πρέπει να απασχολεί τους παραγωγούς μας από εδώ και πέρα δεν θα πρέπει να είναι οι καλύτερες τιμές, όσο η δυνατότητα εξασφάλισης και διάθεσης της παραγωγής στην αγορά. Από ό,τι φαίνεται η αγορά προτιμά τα πιστοποιημένα τα επώνυμα προϊόντα.

ΠτΘ: Αισιοδοξείτε ότι θα πάει μπροστά το θέμα της ολοκληρωμένης διαχείρισης καπνού;

Κ.Μ.: Από τη φύση μου είμαι αισιόδοξος αλλά επειδή γνωρίζω τον Έλληνα, η νοοτροπία του είναι διαφορετική. Παλιότερα λέγαμε για τη βιολογική γεωργία ότι δεν είναι απλά μια άλλη μορφή γεωργίας, μία άλλη συνταγή, είναι μια άλλη φιλοσοφία. Αντιμετωπίζω με επιφυλακτικότητα το γεγονός ότι στην τελευταία προκήρυξη έδειξαν ενδιαφέρον μεγάλος αριθμός αγροτών και φοβάμαι ότι μία μερίδα από αυτούς το έκανε στην προσπάθειά του να κυνηγήσει τις επιδοτήσεις, τις μικρές έστω, που δίνουν τα προγράμματα της βιολογικής γεωργίας. Στην ολοκληρωμένη διαχείριση υπάρχει το δέλεαρ του ποιοτικού παρακρατήματος, δηλαδή από την ενιαία ενίσχυση στις πληρωμές θα γίνεται ένα παρακράτημα ποιοτικό με στόχο να βελτιωθεί η ποιότητα κάποιων προϊόντων και να ενισχυθούν οι παραγωγοί ή οι ομάδες παραγωγών που προβαίνουν στην παραγωγή ποιοτικών προϊόντων, είτε με τη μορφή της βιολογικής δραστηριότητας, είτε με τη μορφή της ολοκληρωμένης. Στο σημείο αυτό υπάρχει εκκρεμότητα στο ποιος θα πάρει αυτά τα χρήματα και μάλιστα αναφερόμαστε σε τεράστια ποσά περίπου 500 εκατομμύρια, όπως υπάρχει και εκκρεμότητα στον τρόπο με τον οποίο θα μοιραστούν. Θέλω να πω ότι μπορεί την όλη προσπάθεια, επειδή πολλά γίνονται βιαστικά, να την απαξιώσουμε με την έννοια ότι τα προϊόντα που θα παραχθούν από την ολοκληρωμένη διαχείριση τα θεωρήσουμε ως πιστοποιημένα. Αν γίνει αυτό θα έχουμε αποτύχει όχι μόνο τώρα αλλά και για το μέλλον. Η χρονιά είναι κρίσιμη για τον καπνό και στην περιοχή μας υπάρχουν περίπου 8000 οικογένειες που ασχολούνται με την καλλιέργεια. Αν αποτύχουμε στην προσπάθεια εφαρμογής της ολοκληρωμένης διαχείρισης καπνού θα αποτύχουμε και σε άλλες δραστηριότητες, στις οποίες στηρίζονται οι ελπίδες των προσπαθειών για βιώσιμο μέλλον σε αυτή τη μορφή γεωργίας. Γιατί βλέπουμε ότι και για τα κηπευτικά οι αλυσίδες διανομής στην Ευρώπη συνεχώς βάζουν αυστηρότερα πρότυπα και ως προς τα φάρμακα και ως προς τα λιπάσματα. Εμείς ακόμη δεν έχουμε αρχίσει. Πριν από λίγες ημέρες σε κάποια εκπομπή τηλεφώνησε κάποιος από Γερμανία και είπε ότι πήγε να αγοράσει πορτοκάλια ελληνικά και στη θέση τους βρήκε μια πινακίδα που έγραφε ότι τα ελληνικά πορτοκάλια βρέθηκαν με υπολείμματα γεωργικών φαρμάκων πάνω από τα επιτρεπτά όρια και όσοι έχετε αγοράσει καταστρέψτε τα ή επιτρέψτε τα. Αυτό σημαίνει καταστροφή. Το θέμα με τα γεωργικά φάρμακα και του τρόπου που τα χρησιμοποιούμε έχει ξεφύγει εντελώς. Εάν αυτό δεν το συνειδητοποιήσουμε θα χάσουμε και αυτές τις λίγες προσβάσεις που έχουμε στη διεθνή αγορά. Πρέπει όμως και εμείς να συνειδητοποιήσουμε σαν Έλληνες καταναλωτές ότι πρέπει να ζητάμε πιστοποιημένα προϊόντα. Πρέπει κάποιοι θεσμικοί φορείς να μας ενημερώνουν γι’ αυτό το θέμα, έστω κι αν κάνουν περιοδικά αναλύσεις.

ΠτΘ: Τον τελευταίο χρόνο έχουν λεχθεί πολλά για το μέλλον της καπνοκαλλιέργειας. Πιστεύετε ότι με το σύστημα της ολοκληρωμένης διαχείρισης ότι υπάρχει μέλλον;

Κ.Μ.: Επειδή δεν υπάρχουν συνταγές και φιξαρισμένες λύσεις τουλάχιστον με τα υπάρχοντα δεδομένα και με το δεδηλωμένο ενδιαφέρον του εμπορίου πιστεύουμε ότι είναι μια αξιόπιστη λύση. Θα εξαρτηθεί από την συμπεριφορά των εμπλεκομένων αν θα περπατήσει.

ΠτΘ: Το ολοκληρωμένο σύστημα διαχείρισης αφορά στον μπασμά;

Κ.Μ.: Κυρίως στον μπασμά, γιατί είναι ένα προϊόν το οποίο είναι περιζήτητο, γιατί μπαίνει στα χαρμάνια σε ποσοστό 5 – 7%, σαν αλατοπίπερο δηλαδή, και παρότι η σύγχρονη τεχνολογία έχει δώσει τη δυνατότητα στις εταιρείες να βάζουν τεχνητά αρώματα. Παρά ταύτα το γνήσιο προτιμάται και μια εταιρεία που θέλει να είναι ανταγωνιστικότερη θα το γράψει στο πακέτο σε αντίθεση με άλλη που χρησιμοποιεί τεχνητό άρωμα.

ΠτΘ: Πότε ξεκινάτε τα προγράμματα;

Κ.Μ.: Είμαστε έτοιμοι να ξεκινήσουμε το τρίτο δεκαήμερο του Ιανουαρίου. Περιμένουμε κάποιες διευκρινήσεις από την κεντρική υπηρεσία η οποία θα πρέπει να τονίσω ότι αγκαλιάζει αυτή την προσπάθεια και η πρόεδρος κ. Ιωαννίδου έχει δώσει άμεση προτεραιότητα σε αυτά, δεδομένου ότι είμαστε και η περιοχή με το μεγαλύτερο ενδιαφέρον όπως και η Ξάνθη, και επίσης υπάρχει και το ενδιαφέρον του υφυπουργού του κ. Κοντού και ελπίζουμε να υπάρξει υποστήριξη.

ΠτΘ: κ. Μπούντα με δεδομένο το μορφωτικό επίπεδο και την ηλικία των αγροτών μας πόσο εύκολο είναι να προχωρήσουν αυτά τα προγράμματα;

Κ.Μ.: Αυτή τη στιγμή γνωρίζουμε ότι ένα ποσοστό 80% των αγροτών μας έχουν ηλικία πάνω από 55 ετών. Από αυτό το ποσοστό ένα μικρό μέρος θα έχει ενδιαφέρον να ασχοληθεί με τη γεωργία του αύριο. Εμάς μας ενδιαφέρει το 20% που έχει ηλικία κάτω των 55 και το ξεκαθάρισμα θα γίνει κατά την περίοδο της προσαρμογής και της προετοιμασίας. Και εδώ να σημειώσω μία κρίσιμη παράμετρο που διαφεύγει της προσοχής των περισσοτέρων. Το 2009 είναι αποφασισμένο να γίνει επανεξέταση της ΚΑΠ, πώς υλοποιείται, τι επιπτώσεις έχει και πώς μπορεί να συνεχισθεί. Αν ο υπουργός γεωργίας δηλώσει ότι στην Ελλάδα έχουμε ένα αριθμό αγροτών που έχουν τα χωράφια τους σε αγρανάπαυση, τότε δεν μπορεί να ζητήσει χρήματα για να επιδοτηθούν. Αυτό ας το ξεχάσουμε. Υπάρχει κίνδυνος να κοπούν πολύ νωρίτερα οι επιδοτήσεις. Σίγουρα θα κοπούν το 2013. Εμείς διαμορφώσαμε μια τέτοια ΚΑΠ η οποία απελευθερώνει τις επιδοτήσεις από το προϊόν. Στόχος είναι να ενισχύσουμε το εισόδημα του παραγωγού αλλά εκείνος που προσπαθεί, ερευνά την αγορά και και παράγει.

ΠτΘ: κ. Μπούντα σας ευχαριστούμε πολύ.

Κ.Μ.: Κι εγώ σας ευχαριστώ.

Α.Π.

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.