Μια αγκαλια που «θρυμματιζει»
«[…] σηκώνω τα μανίκια, φοράω την πέτσινη ποδιά και τα γάντια για τα διαλύματα της καυστικής ποτάσας, ανοίγω το κιβώτιο, και να, ένας σωρός από κομμάτια πορσελάνης πάνω στα οποία διαγράφονται κάτι μπλε, σχεδόν μαύρα, μπερδεμένα νήματα. Όμοια με φλέβες, θα μπορούσε να πει κανείς…».
Θα μπορούσε ποτέ μια αγκαλιά, μια κατεξοχήν κίνηση τρυφερότητας, ζεστασιάς και εμπιστοσύνης, να οδηγήσει στον θάνατο; Μπορεί ένα άγγιγμα αγάπης να μετατραπεί σε αιτία αφανισμού; Στον «Καιρό των κρυστάλλων» της Ελένης Στελλάτου αυτό ακριβώς συμβαίνει: την ημέρα του γάμου της, η Ιρένε, στην αγκαλιά του συζύγου της Μάρκους Σεμπρούν, κρυσταλλοποιείται και συνθλίβεται σε δεκάδες μικρά κομμάτια. Το προσωπικό δράμα γίνεται το πρώτο σύμπτωμα μιας παράδοξης και άγνωστης ασθένειας, που ξεσπά σε μια μικρή παραθαλάσσια πόλη των αρχών του 20ού αιώνα και σύντομα λαμβάνει διαστάσεις επιδημίας.
Όλα αυτά αποκτούν σάρκα και οστά στον χάρτινο κόσμο που πλάθει η Ελένη Στελλάτου, επιστρέφοντας στο λογοτεχνικό προσκήνιο με μια εκτενέστερη πεζογραφική σύνθεση, που κυκλοφόρησε το 2025 από τις εκδόσεις Πόλις, έπειτα από τη συλλογή διηγημάτων «Το κόκκινο και το άσπρο» (εκδ. Πόλις, 2018).
Αυτήν τη φορά, έχοντας στη φαρέτρα της τις εμπειρίες της πανδημίας του Covid-19, τα πρωτόγνωρα κοινωνικά και ψυχολογικά της απόνερα, αλλά και τη συνεχιζόμενη πολεμική αστάθεια στην Ευρώπη, αλλά και πέρα από αυτή, η συγγραφέας επιλέγει την αλληγορία ως βασικό αφηγηματικό εργαλείο. Το αποτέλεσμα είναι ένα μυθιστόρημα που μας φέρνει αντιμέτωπους με την ευθραυστότητα: των κρυστάλλων, του ανθρώπινου σώματος, των σχέσεων, του ίδιου του κόσμου που θεωρούμε δεδομένο.
Σημαντικό ρόλο στη συγκρότηση αυτού του κειμενικού σύμπαντος παίζει και το επιστημονικό υπόβαθρο της κ. Στελλάτου. Ως φαρμακοποιός, γνωρίζει σε βάθος τη λειτουργία του ανθρώπινου σώματος, τις ασθένειες, τους ιούς και τα όρια της ιατρικής γνώσης. Η γνώση αυτή ενσωματώνεται οργανικά στην αφήγηση, προσδίδοντας ενάργεια στα συμπτώματα και στις παρατηρήσεις, ακόμη κι όταν το μυθιστόρημα κινείται σε πεδία όπου η επιστήμη συναντά τη μεταφυσική.
Η κοινωνία που συνθέτει η συγγραφέας δοκιμάζεται, έτσι, από μια μεταδοτική ασθένεια, η οποία μετατρέπει τα σώματα όσων προσβάλλονται σε πορσελάνινα κελύφη. Οι φλέβες διαγράφονται έντονα στο δέρμα, σαν μπλε ή μαύρες ρωγμές, η θερμοκρασία του σώματος πέφτει, η δυσκαμψία αυξάνεται και, τελικά, με έναν απότομο κρότο, σαν καθρέφτης που σπάει, το σώμα θρυμματίζεται. Η αγκαλιά αναγνωρίζεται σταδιακά ως το μέσο μετάδοσης, υπό συγκεκριμένες συνθήκες, γεγονός που διαρρηγνύει όχι μόνο την καθημερινότητα, αλλά και τον ίδιο τον πυρήνα των ανθρώπινων σχέσεων.
Στο κέντρο της αφήγησης βρίσκεται ο Εμανουέλ Περόν, τρίτης γενιάς ντρογκερίστας της πόλης. Μοναχικός, παρατηρητικός, αποστασιοποιημένος από την κοινωνική ζωή, λόγω μιας προσωπικής πάθησης, αποφεύγει το φως και περνά το μεγαλύτερο μέρος της ημέρας κλεισμένος στο εργαστήριό του. Σε αυτόν θα εναποθέσει τις ελπίδες του ο συντετριμμένος Μάρκους Σεμπρούν, παραδίδοντάς του το κιβώτιο με τα πορσελάνινα κομμάτια της Ιρένε, ζητώντας απαντήσεις εκεί όπου η επίσημη ιατρική αποδεικνύεται ανήμπορη. Ο γιατρός της πόλης παρακολουθεί κι αυτός αδύναμος τα κρούσματα να πολλαπλασιάζονται, μέχρι και τον θάνατό του, ενώ ο φόβος εξαπλώνεται ταχύτερα από την ίδια την ασθένεια.
Ο Περόν δεν είναι ο «εκλεκτός» ούτε ο γεννημένος σωτήρας. Είναι ένας αντιήρωας, ένας άνθρωπος που έχει σε μεγάλο βαθμό παραμερίσει τη ζωή. Ωστόσο, ακριβώς αυτή η απόσταση από το κοινωνικό σώμα τού επιτρέπει να παρατηρεί ψύχραιμα, να συνδέει τα γεγονότα, να εντοπίζει επαναλαμβανόμενα μοτίβα. Παράλληλα με την αναζήτηση απαντήσεων για την ασθένεια, καλείται να αναμετρηθεί και με τη δική του προσωπική ιστορία, με τις ρωγμές που τον διατρέχουν και τον κρατούν στο περιθώριο.
Καθώς η επιδημία εξαπλώνεται, αναδεικνύονται έντονα και οι πολιτικές διαστάσεις του έργου. Η ανάγκη ανάληψης ευθυνών και λήψης μέτρων για την προστασία των πολιτών συγκρούεται με συμφέροντα, φιλοδοξίες και παγιωμένες προκαταλήψεις. Το «ρήγμα» δεν αφορά μόνο τα σώματα, αλλά διαπερνά τις σχέσεις, τη συλλογική συνοχή και την εμπιστοσύνη.
Ο «Καιρός των κρυστάλλων» είναι, τελικά, μια περιπέτεια που ξεκινά εκεί όπου η επιστήμη συναντά τη μεταφυσική και φτάνει έως το αθέατο βάθος της ανθρώπινης ύπαρξης. Μια ιστορία για τη διαφορετικότητα, την αλληλεγγύη και την ηθική ευθύνη, για τις ανθρώπινες σχέσεις που δοκιμάζονται σε οριακές συνθήκες. Ένα βιβλίο που, ανακαλώντας πρόσφατες συλλογικές εμπειρίες, μοιάζει αφιερωμένο σε όλους εκείνους που βρέθηκαν να γίνονται ήρωες παρά τη θέλησή τους, όχι μέσα από θεαματικές πράξεις, αλλά μέσα από τη σιωπηλή επιμονή να παραμείνουν άνθρωποι σε έναν κόσμο που ραγίζει.
Αγγελική Σπηλιοπούλου, «Το συναίσθημα γίνεται η αχίλλειος πτέρνα της ανθρωπινότητας»
Η αρθρογράφος κ. Αγγελική Σπηλιοπούλου μοιράζεται την αναγνωστική της ματιά για το νέο βιβλίο της Ελένης Στελλάτου στην ιστοσελίδα πολιτισμού bookpress, σχολιάζοντας μεταξύ άλλων: «Στον “Καιρό των κρυστάλλων” ο στοχασμός αποκαλύπτει διαχρονικά τις κοινωνικές ρωγμές που προκαλούνται από τις συγκρούσεις μεταξύ ατομικού συμφέροντος και συλλογικής ευημερίας. Η ευθραυστότητα του σώματος, των κοινωνικών δεσμών, των αξιών και των θεσμών, όταν οι άνθρωποι βρίσκονται αντιμέτωποι με ακραίες συνθήκες που απειλούν τη ζωή τους, αναδεικνύει την αστάθεια της ανθρώπινης κατάστασης. Η μεταβολή της υλικής δομής του σώματος από σάρκα σε πορσελάνη και έπειτα σε διαυγές γυαλί συνδέεται με την τρωτότητα και την ορατότητα του ψυχικού άλγους, όπως και με τη σωματοποίησή του. Ένας ιός που δημιουργείται στην ανθρώπινη καρδιά, το κέντρο των συναισθημάτων, πιθανώς εξαιτίας μιας ανείπωτης θλίψης, και ο οποίος μεταδίδεται από καρδιά σε καρδιά μέσω της αγκαλιάς –της πιο συναισθηματικής έκφρασης οικειότητας και συμπόνιας– αντανακλά την έκθεση σε κίνδυνο από την εγγύτητα και τους ψυχικούς δεσμούς. Το συναίσθημα γίνεται η αχίλλειος πτέρνα της ανθρωπινότητας. […]
Η ίαση θα επέλθει με την αναγνώριση του πένθους, την αποδοχή της τρωτότητας, τον επαναπροσδιορισμό των ανθρώπινων σχέσεων σε έναν κόσμο που η αλληλεγγύη συρρικνώνεται. Την τρωτότητα της ανθρώπινης φύσης συμπληρώνει η αποδοχή της διαφορετικότητας και οι δύο αυτές καταστάσεις εξετάζονται υπό το πρίσμα της ορατότητας. Ο Εμανουέλ ζει μοναχικά, μακριά από το φως που απειλεί την ύπαρξή του. Στο φυσικό σκοτάδι που κατοικεί θα γεννηθεί το αντίδοτο στην αποξένωση, θα λάμψει η ελπίδα, θα ανάψει η σπίθα του έρωτα.
Η μεταμόρφωση του σώματος σε συμπαγές υλικό, όπως συναντάται από τον μύθο της Μέδουσας και τη βιβλική γυναίκα του Λωτ ως την κεραμοποίηση των “Αθέατων” (Πόλις, 2023, μτφρ. Δημήτρης Δημακόπουλος) του Αλαίν Νταμαζιό, προκαλείται από εξωτερικούς παράγοντες, σε αντίθεση με την κρυστάλλωση στο μυθιστόρημα της Στελλάτου, όπου προέρχεται εκ των έσω. Η ατμόσφαιρα στο δυστοπικό αυτό περιβάλλον, που περικλείει τους ήρωες, δομείται από πληθώρα αντιθέσεων: επιστήμη/δεισιδαιμονίες, φως/σκοτάδι, ατέρμονο/πεπερασμένο, αλήθεια/μυστικά, εγγύτητα/φραγμοί».
Μια φαρμακοποιός με το «μικρόβιο» της λογοτεχνίας
Η Ελένη Στελλάτου, που κατάγεται από το Πυργί της Κεφαλονιάς, γεννήθηκε στην Αθήνα το 1978. Σπούδασε Φαρμακευτική στο Πανεπιστήμιο Αθηνών και Φιλοσοφία της Τέχνης, με μεταπτυχιακές σπουδές στη Διοίκηση Φαρμακείου στο Οικονομικό Πανεπιστήμιο. Η αγάπη της για τη λογοτεχνία ξεκίνησε από τα παιδικά της χρόνια, μιας και ο εκπαιδευτικός πατέρας της έφερνε στο σπίτι βιβλία, εμφυσώντας της το «μικρόβιο» της φιλαναγνωσίας. Πριν την κυκλοφορία της πρώτης της συλλογής διηγημάτων το 2018, που προαναφέραμε, διήγημά της συμπεριλήφθηκε στον συλλογικό τόμο «Σόλωνος 101» (εκδ. Έναστρον, 2017).
Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.
