«Μεγαλο πλεονεκτημα το οτι ο ορεινος ογκος δεν καταστραφηκε»

Ο Αναπληρωτής Καθηγητής Βιομηχανικής Πολιτικής στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, Νίκος Βαρσακέλης διαθέτει εμπειρία από την ανάλυση και τη διαμόρφωση πολιτικών προτάσεων σε όλο το φάσμα της οικονομίας καθώς υπήρξε εθνικός εμπειρογνώμων της Επιτροπής της Ε.Ε. σε θέματα βιομηχανίας και τεχνολογίας και εκπόνησε μελέτες στα θέματα αυτά για την Γενική Γραμματεία Έρευνας και Τεχνολογίας. Συμμετείχε στο εργαστήριο «Επιχειρηματικότητα στον τουρισμό» του αναπτυξιακού συνεδρίου ως μέλος της επιστημονικής ομάδας που συνέταξε το στρατηγικό σχέδιο ανάπτυξης του νομού Ροδόπης. Μίλησε στον ΠτΘ για το μοντέλο του Porter που χρησιμοποίησαν και το οποίο έχει εφαρμοστεί με επιτυχία σε πολλές περιοχές του κόσμου.

Το υπόδειγμα δεν ασχολείται με τα υπάρχοντα συγκριτικά πλεονεκτήματα της περιοχής, αλλά επιχειρεί να λάβει υπόψη του ότι η ανάπτυξη μιας περιοχής εξαρτάται και από εξωτερικούς παράγοντες, όπως είναι οι πολιτικές που έχουν εφαρμοστεί, οι συνθήκες της ζήτησης, η επιχειρηματικότητα που αναπτύσσεται. Παρατήρησαν ότι στη Ροδόπη υπάρχουν παραγωγικοί κλάδοι πολύ χαμηλής προστιθέμενης αξίας οι οποίοι έχουν σαν αποτέλεσμα χαμηλά εισοδήματα.

Πρότειναν ως τίτλο για το νομό το «Ροδόπη: Η γη της βιοοικονομίας» υποστηρίζοντας τα προϊόντα υγείας κι ευεξίας, μέσα από οικολογικές παραγωγές, τα οποία έχουν υψηλή προστιθέμενη αξία και μπορούν να δημιουργήσουν υψηλά εισοδήματα στους κατοίκους της περιοχής.

ΠτΘ: Να κάνουμε μια διάκριση μεταξύ στρατηγικού κι επιχειρησιακού σχεδίου;

Ν.Β.: Το στρατηγικό σχέδιο δίνει τις γενικές κατευθύνσεις πάνω στις οποίες πρέπει να κινηθεί μια περιοχή, ενώ το επιχειρησιακό σχέδιο αφορά τις επιμέρους δράσεις που πρέπει να γίνουν για να υλοποιηθεί το στρατηγικό.

Να δώσουμε ένα παράδειγμα: τίθεται το ερώτημα πού θα πάμε διακοπές. Κατ’ αναλογία έχουμε το ν’ αναπτυχθεί η Ροδόπη, να έχει υψηλό εισόδημα. Το στρατηγικό σχέδιο στο παράδειγμα θα μας οδηγήσει πού θα πάμε διακοπές, στο Παρίσι, στο Μιλάνο, οπουδήποτε. Για να πάρουμε την απόφαση πού θα πάμε διακοπές θα πρέπει να μελετήσουμε ορισμένους παράγοντες (χρήματα που διαθέτουμε, μεταφορικά μέσα κλπ). Μελετώντας αυτούς τους παράγοντες αποφασίζουμε τελικά πού θα πάμε διακοπές, για παράδειγμα στο Παρίσι. Το επιχειρησιακό σχέδιο ακολουθεί και προσδιορίζει πώς θα πάμε στο Παρίσι, δηλαδή θα φύγουμε τη συγκεκριμένη μέρα αεροπορικώς, θα κατέβουμε στο Ορλύ, θα διαμένουμε στο Α ξενοδοχείο που έχει το Β κόστος, θα επισκεφθούμε το Λούβρο κοκ. Η κατεύθυνση και ο τρόπος μετάβασης είναι το στρατηγικό σχέδιο.

ΠτΘ: Η ομάδα καθηγητών που ανέλαβε τη σύνταξη του στρατηγικού σχεδίου για το νομό Ροδόπης εφήρμοσε το μοντέλο του Porter κι επιλέξατε τρεις πυλώνες για τη Ροδόπη. Ποιο είναι το μοντέλο του Porter;

Ν.Β.: Η επιλογή του υποδείγματος του Porter – το οποίο διευρύναμε χρησιμοποιώντας τη μεθοδολογία πρόβλεψης (foresight) και την στρατηγική αρχιτεκτονική – οφείλεται στον απλό λόγο του ότι το μοντέλο του Porter είναι υπόδειγμα που έχει δημιουργηθεί αποκλειστικά για την ανάλυση της ανάπτυξης περιοχών, νομών ή χώρας. Δεν πρόκειται, δηλαδή, για ένα υπόδειγμα που δημιουργήθηκε για επιχειρήσεις και κάποιοι επιλέγουν να εφαρμόσουν σε ανάπτυξη περιοχών. Στην Ελλάδα, διαπιστώνουμε ότι πολλές φορές σε στρατηγικά σχέδια περιφερειών ή νομών έχουν εφαρμοστεί στρατηγικά υποδείγματα που εφαρμόζονται σε επιχειρήσεις, κάτι το οποίο είναι λάθος και αποδεικνύεται από την αποτυχία όλων αυτών των σχεδίων. Το υπόδειγμα του Porter αφορά περιοχές κι έχει εφαρμοστεί σε πολλά μέρη του κόσμου, με μεγάλη επιτυχία και πολύ σημαντικά αποτελέσματα. Ο Porter είναι καθηγητής στο Χάρβαρντ κι έχει δημιουργήσει εταιρία, η οποία πουλάει την τεχνογνωσία του κι έχει εφαρμόσει το μοντέλο του και στην Ελλάδα.

ΠτΘ: Η πορεία ανάπτυξης χαράσσεται στο στρατηγικό σχέδιο και στη συνέχεια, στο αναπτυξιακό μένει να βρεθούν και οι τρόποι;

Ν.Β.: Το στρατηγικό σχέδιο δείχνει την πορεία που θ’ ακολουθήσουμε. Τα επιμέρους έργα που θα βοηθήσουν στην υλοποίηση του στρατηγικού σχεδίου θα πρέπει να γίνουν με πολύ μεγάλη προσοχή, κατόπιν μελετών. Το βασικό χαρακτηριστικό του υποδείγματος που χρησιμοποιήσαμε είναι ότι δεν εξετάζει τα συγκριτικά πλεονεκτήματα που έχει τώρα η περιοχή, γιατί αυτά είναι γνωστά. Το υπόδειγμα προσπαθεί να λάβει υπόψη του ότι η ανάπτυξη μιας περιοχής δεν εξαρτάται μόνο από την ίδια αλλά και από εξωτερικούς παράγοντες, όπως είναι οι πολιτικές που έχουν εφαρμοστεί, οι συνθήκες της ζήτησης, η επιχειρηματικότητα που αναπτύσσεται σε μια περιοχή. Όλα αυτά οδηγούν στην ανάπτυξη συγκεκριμένης παραγωγικής δραστηριότητας κι αυτό που εντοπίσαμε σχετικά με την περιοχή της Ροδόπης είναι ότι έχουμε παραγωγικούς κλάδους που είναι πολύ χαμηλής προστιθέμενης αξίας και κατά συνέπεια τα εισοδήματα είναι χαμηλά κι αυτό οφείλεται στο σύνολο των παραγόντων που υπάρχουν στη Ροδόπη. Δεν είναι τυχαίο το ότι η Ροδόπη είναι από τους φτωχότερους νομούς στην Ευρώπη. Τα τελευταία 10 χρόνια έχουμε μια απόκλιση από το μέσο όρο της Ελλάδας, δηλαδή η χώρα μας αναπτύσσεται λίγο πιο γρήγορα σε σχέση με τη Ροδόπη κι αυτό θα πρέπει να μας προβληματίσει.

ΠτΘ: Έχετε εντοπίσει τα πλεονεκτήματα του νομού Ροδόπης τα οποία μπορούν ν’ αξιοποιηθούν στο επιχειρησιακό;

Ν.Β.: Αφού καταγράψαμε την κατάσταση, εξετάσαμε το πού μπορούμε και πού θέλουμε να πάμε. Ασφαλώς θα θέλαμε να είμαστε ένας νομός που παράγει προϊόντα υψηλής τεχνολογίας, όπως για παράδειγμα ηλεκτρονικά προϊόντα, τα οποία ενσωματώνουν υψηλή προστιθέμενη αξία, αλλά αυτό δε μπορεί να γίνει σε 10 χρόνια για μια περιοχή που δεν έχει συγκεκριμένα χαρακτηριστικά. Η Ιρλανδία, για παράδειγμα, που το πέτυχε χρειάστηκε 30 χρόνια.

Ξεκινήσαμε επομένως από τη ζήτηση, τι είδους προϊόντα θα ζητά ο καταναλωτής την επόμενη δεκαετία και δεκαπενταετία και τι μπορούμε από αυτά τα προϊόντα και υπηρεσίες να παράγουμε. Θα πρέπει να τονίσουμε ότι αναφερόμαστε σε προϊόντα και υπηρεσίες που έχουν υψηλή προστιθέμενη αξία, δηλαδή υψηλά εισοδήματα.

Καταλήξαμε σε μια ομάδα προϊόντων και υπηρεσιών που αναφέρονται στην υγεία και την ευεξία και αυτό είναι το νόημα του brand name που δώσαμε «Ροδόπη: Η γη της βιοοικονομίας». Θα προχωρούμε, δηλαδή, σε οικολογικές παραγωγές: βιολογικά προϊόντα, βιομηχανία οικολογική, δηλαδή οικολογικά πλαστικά, χαρτί οικολογικό, κλωστοϋφαντουργία οικολογική, ενέργεια οικολογική (ήπιες μορφές ενέργειας, βιοκαύσιμα). Το βασικό χαρακτηριστικό των προϊόντων υγείας κι ευεξίας είναι ότι έχουν υψηλή προστιθέμενη αξία και θα δημιουργήσουν υψηλά εισοδήματα στους κατοίκους της περιοχής.

Το μεγάλο πλεονέκτημα της Ροδόπης είναι ότι ο ορεινός όγκος ήταν αποκομμένος από το στρατό, επομένως δεν «αναπτύχθηκε» και δεν καταστράφηκε. Αυτό μας δίνει τη δυνατότητα να έχουμε ένα σημαντικό πλεονέκτημα. Οι δράσεις που προτείνουμε στο στρατηγικό σχέδιο είναι δεμένες μεταξύ τους, αλληλεξαρτώνται. Για παράδειγμα, ο τουρισμός είναι δεμένος με τη βιολογική καλλιέργεια. Τα βιομηχανικά προϊόντα είναι δεμένα με τον αγροτικό τομέα. Επομένως, εάν δεν τ’ ακολουθήσουμε συνολικά, δε θα έχουμε την αποτελεσματικότητα που αναμένουμε.

Θα πρέπει να πούμε ότι σημαντικό ρόλο θα παίξει το ανθρώπινο δυναμικό, όχι μόνο οι εργαζόμενοι και οι αγρότες, αλλά και οι ίδιοι οι επιχειρηματίες. Θα πρέπει ν’ αναπτύξουμε ένα έντονα ανταγωνιστικό πνεύμα. Το να υποστηρίζει κάποιος ότι δε θέλει ν’ ανταγωνιστεί κάποιον άλλον και παραμένει κλεισμένος στην Ροδόπη είναι ανεδαφικό. Το διαπιστώσαμε με τα πολυκαταστήματα και τα μεγάλα μάρκετ που αισίως έφθασαν τα 11. Κανείς δεν είναι προστατευμένος από πουθενά. Συνεπώς μια επιχείρηση πρέπει διαρκώς να παλεύει, να βρίσκεται σε μια ανταγωνιστική διαδικασία κι αυτό το πνεύμα θα πρέπει να το περάσουμε σταδιακά, γιατί οι θέσεις εργασίας θα δημιουργηθούν από τους επιχειρηματίες, επομένως πρέπει να τους εμφυσήσουμε το πνεύμα της ανταγωνιστικότητας.

ΠτΘ: Πώς είδατε την ανταπόκριση των φορέων στο στρατηγικό σχέδιο, κατά τη διάρκεια των εργασιών του εργαστηρίου «Επιχειρηματικότητα στον τουρισμό» στο οποίο συμμετείχατε;

Ν.Β.: Η συμμετοχή τους ήταν πάρα πολύ θετική. Βέβαια, δεν ήταν η πρώτη φορά που είχαμε επαφή με τους φορείς. Κατά τη διάρκεια της εκπόνησης του στρατηγικού σχεδίου συναντηθήκαμε με πάρα πολλούς ανθρώπους από την περιοχή της Ροδόπης. Τέθηκαν πολλές συμπληρωματικές προτάσεις οι οποίες δεν είχαν στρατηγικό χαρακτήρα αλλά μπορούν άνετα να ενταχθούν στη στρατηγική ανάπτυξη, εμπίπτουν δηλαδή στο χώρο της εφαρμογής. Για παράδειγμα, εμείς υποστηρίζουμε ως στρατηγική ανάπτυξη του τουρισμού τον αγροτουρισμό και από το δήμαρχο της Αιγείρου κ. Λίτσο τέθηκε η πρόταση ν’ αναπτύξουμε τον αλιευτικό τουρισμό, με την έννοια να έρχεται κάποιος για να ψαρεύει κι αυτό εμπίπτει στο χώρο του αγροτουρισμού.

Το ποιες εφαρμογές θα γίνουν σε κάθε τομέα θα αποτελέσει αντικείμενο επιμέρους μελετών εφαρμογής.

ΠτΘ: Υπήρξαν κάποιοι που διαφώνησαν με τις στρατηγικές που χαράξατε;

Ν.Β.: Όχι, στις ομάδες εργασίας που ήμουν. Από ό,τι φαίνεται πιάσαμε τον παλμό της ίδιας της περιοχής. Ήταν το καταστάλαγμα όλης αυτής της μακροχρόνιας διαδικασίας.

ΠτΘ: Το σημαντικό είναι από εδώ και πέρα ν’ ακολουθήσουν οι φορείς το στρατηγικό και οι μελέτες που θα γίνονται να μπορούν να στηριχτούν στο σχέδιο για να το δούμε να υλοποιείται.

Ν.Β.: Όπως μετέφερα και σ’ ένα εργαστήριο που συμμετείχα, για μας το σημαντικό δεν είναι το ότι ολοκληρώθηκε η μελέτη αλλά το τι κάνουμε από εδώ και πέρα. Όλη η ομάδα έχει αγωνία για το νομό της Ροδόπης, γιατί την αγαπάμε την περιοχή μετά από τόσα χρόνια που ερχόμαστε και θέλουμε κάποια από τα πράγματα που προτείναμε να τα βλέπουμε να υλοποιούνται, κάτι που άπτεται των αρμοδιοτήτων των φορέων της περιοχής.

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.