«Με την παραδοση μπορεις να αντισταθεις στην παγκοσμιοποιηση»

ΠτΘ: κ. Χαλκιά, ποιο ήταν τελικά το ερέθισμα που σας ώθησε σε αυτήν τη συνεργασία με τα παιδιά και τους μουσικούς της πόλης μας που ξεπερνά κατά πολύ, βέβαια, την έννοια μιας απλής συναυλίας;

Λ.Χ.: Κατ’ αρχήν θέλω να ευχαριστήσω θερμά όλους όσους βοήθησαν στην πραγματοποίηση της εκδήλωσης. Μπορεί η δικιά σας επαρχία να μην έχει τόσο μεγάλη ανάγκη τέτοιων ακουσμάτων, γιατί ακόμα οι μεγάλοι μιλούν για πράγματα του παρελθόντος που έχουν φοβερή αξία για τα σημερινά δεδομένα, πιστεύω όμως ότι πραγματικά η περιφέρεια έχει ανάγκη τέτοιων εκδηλώσεων.

Και μάλιστα κάτω από τις συνθήκες που γίνονται, να έχεις δηλαδή μαθητές που παίζουν όργανα, να τραγουδάς μαζί με αυτά τα παιδιά, και να βγαίνει αυτή η ατμόσφαιρα έστω και σαν βίωμα στα παιδιά νομίζω ότι είναι ό,τι καλύτερο θα μπορούσαμε να κάνουμε. Και το σημαντικότερο είναι ότι αυτά τα παιδιά μπορούν να μεταδώσουν και πάρα πολλά μηνύματα σε όλο το φάσμα των επιπέδων της ζωής μας. Έτσι το κύριο ερέθισμα στο να έρθω και να παίξω με τα παιδιά ήταν αυτό, όπως βέβαια και η παρουσία του δασκάλου, του Ηλία του Ιωαννάκη, που έχει κάνει πολλή και σοβαρή δουλειά και της Σοφίας Μενεσελίδου, η οποία είναι άνθρωπος ανήσυχος. Το ζήτημα σήμερα είναι να συνεργάζεσαι με ανθρώπους ανήσυχους και σκεπτόμενους για να μπορέσεις να ανοίξεις έναν σωστό δρόμο στους νέους ανθρώπους.

ΠτΘ: Το πρώτο έναυσμα σαφώς για να ασχοληθείτε με την μουσική σάς το έδωσε η οικογένειά σας. Από εκεί και πέρα όμως ασχοληθήκατε και με το λαϊκό και με το έντεχνο. Ποιο είδος μουσικής σας εκφράζει;

Λ.Χ.: Η παιδεία μου ξεκίνησε από το παραδοσιακό τραγούδι. Τα πρώτα μου ακούσματα τα δέχθηκα από τον πατέρα μου κι έτσι την τύχη να έχω δάσκαλο έναν πολύ μεγάλο μουσικό οργανοπαίχτη στο κλαρίνο, τον Τάσο Χαλκιά. Ο πατέρας μου με είχε πάντα κοντά του, είτε σε μαγαζιά είτε σε παρέες είτε σε πανηγύρια είτε σε γάμους. Μέσα από αυτά τα ακούσματα αγάπησα το παραδοσιακό τραγούδι. Κάποια εποχή η οικογένεια φεύγει από τα Γιάννενα και εγκαθίσταται στην Αθήνα. Εκεί άρχισαν και τα ακούσματα τα αστικοποιημένα, τα οποία πέρναγαν μέσα μου. Ήδη από 6-7 ετών έπαιζα κιθάρα και αυτό με βοηθούσε να προσαρμόζομαι στα ακούσματα της εποχής και εκφράστηκα μέσα από αυτά.

Όμως το παραδοσιακό τραγούδι ήταν αυτό που πέρασε μέσα μου. Ήξερα την αξία του, ήξερα και την ποιότητά του και αυτό με βοήθησε να μπορώ να κάνω επιλογές. Έτσι, ποτέ μέχρι σήμερα δεν είπα τραγούδια που δεν μου πήγαιναν, που δεν μπορούσα να εκφραστώ μέσα από αυτά. Μπήκα στο λαϊκό τραγούδι και τραγούδησα με πολύ μεγάλους τραγουδιστές, όπως τον Μάρκο Βαμβακάρη, τον Βασίλη Τσιτσάνη, τον Γιώργο Ζαμπέτα, τον Στέλιο Καζαντζίδη, τον Μανώλη Αγγελόπουλο, την Σωτηρία Μπέλου, από τους οποίους πήρα πολλά που εγώ τα θεωρούσα χρήσιμα για τον εαυτό μου. Θέλω να πω ότι το «πατάρι» όπου δούλευαν όλοι εκείνη την εποχή ήταν ένα μεγάλο σχολείο για μένα, έπαιρνα ό,τι καλύτερο είχε ο καθένας και το διαμόρφωνα κατά την δική μου άποψη. Το 1967 έφυγα στην Αμερική και γύρισα το ‘71-‘72 περίπου, όταν αρρώστησε ο πατέρας μου. Την εποχή εκείνη γνώρισα τον Μαρκόπουλου, μία συνεργασία που κράτησε 7 χρόνια περίπου. Από εκεί και πέρα συνέχισα το δρόμο μου.

ΠτΘ: Σε μία εποχή παγκοσμιοποιημένη όπου τα εθνικά στοιχεία τείνουν να χαθούν η παράδοση μπορεί να έχει ζωντανό παρόν;

Λ.Χ.: Νομίζω ότι είναι τόσο μεγάλη και αστείρευτη η πηγή της δημοτικής παραδοσιακής μας μουσικής που κι αυτή τη στιγμή αν ψάξουμε πραγματικά, όχι ψεύτικα, μπορούμε να ανακαλύψουμε μουσικά στοιχεία τεράστια που μπορούν να εκφράσουν σημερινές καταστάσεις. Πιστεύω ότι η παγκοσμιοποίηση, με την έννοια που έχουν δώσει σε αυτό το σάρωμα των λαών, μπορεί να χτυπηθεί με μία υγιή αντίδραση από όλους τους λαούς, και από το δικό μας που κρατάει ένα μεγάλο κομμάτι του πολιτισμού αυτού, μέσα και πάλι από την παράδοση.

ΠτΘ: Πιστεύετε ότι ο λαϊκός πολιτισμός είναι πιο ανθρώπινος από τον σημερινό;

Λ.Χ.: Αν κρίνω από τα μέχρι τώρα δείγματα που έχει δώσει ο σημερινός πολιτισμός θα έλεγα ότι ο λαϊκός πολιτισμός είναι πιο ανθρώπινος και βασίζεται στις ανθρώπινες αξίες. Και αυτό είναι το κυριότερο από όλα.

ΠτΘ: κ. Χαλκιά, είσθε υπέρ της τήρησης της παράδοσης κατά γράμμα ή πιστεύετε ότι η παράδοση πρέπει να στηρίζεται και με διατύπωση θεμάτων της καθημερινής ζωής; Ως παράδειγμα θα σας θέσω τα νεοποντιακά τα οποία δεν έχουν καμία σχέση με τα παραδοσιακά ποντιακά.

Λ.Χ.: Έχετε δίκιο απόλυτο, όπως και οι νέοι έχουν απόλυτο δίκιο, γιατί κάτι πρέπει να προχωρήσει ώστε να εκφράσει και πράγματα δικά τους. Εγώ ήμουν από τους ανθρώπους που το 1980 έβγαλα ένα δίσκο που περιείχε παραδοσιακά τραγούδια σε μια πιο σύγχρονη ουσιαστικά μορφή. Δεν το κρύβω ότι μου έγινε ένας πόλεμος τότε, γιατί υπήρξαν και άνθρωποι που τα ήθελαν στη μορφή που τα είχαν βρει από τον πατέρα τους. Νομίζω ότι εγώ τα βρήκα ακόμη σε καλύτερη μορφή και δεν προσπάθησα να τα κακοποιήσω. Με δικαίωσε όμως το αποτέλεσμα από την άποψη ότι πέρασαν στους νέους ανθρώπους και μάλιστα σε περιοχές που δεν είχαν καμία σχέση με ηπειρώτικα, όπως η Κρήτη. Νομίζω ότι είναι ο καλύτερος τρόπος για να μπορέσουμε να τα φέρουμε σε μία καινούρια μορφή. Πιστεύω ότι η έκφραση του λόγου ανήκει σε λίγα τραγούδια, όπως τα Ιστορικά γιατί μέσα από αυτά μαθαίνεις εύκολα ιστορία. Το ερωτικό τραγούδι μπορεί να παραμείνει γιατί είναι ανθρώπινο. Θέλω να πω ότι η έκφραση των ερωτικών τραγουδιών όπως τα έχει φτιάξει ο λαός μας είναι τόσο όμορφη, που πραγματικά σου δίνει την αίσθηση, πως πρέπει να αγαπήσεις τον άλλο, να μην τον δεις χυδαία, γιατί σήμερα τα τραγούδια εκεί έχουν φτάσει.

Επειδή πιστεύω ότι περάσαμε σε μία καινούρια εποχή, και η μουσική μας διαμορφώθηκε και εξελίχτηκε μέσα στο χρόνο εδώ και 2500 χρόνια, και αυτή την προσαρμοστικότητα την έχει έτσι και αλλιώς, εξαρτάται από το ποιοι άνθρωποι θα το πάρουν αυτό το υλικό να το αναδείξουν, να το μεταφέρουν στην σημερινή εποχή για να γίνει καινούριο πάλι, γιατί είναι χρυσός και για να λάμψει θέλει το μπράσο του.

ΠτΘ: Οι νέοι από την εμπειρία σας ακούν παραδοσιακό τραγούδι;

Λ.Χ.: Οι νέοι είναι κοντά στο παραδοσιακό τραγούδι. Φωτεινό παράδειγμα είναι τα παιδιά που έχει ο Ηλίας Ιωαννάκης.

ΠτΘ: Μήπως όμως συμβάλλει και το γεγονός ότι είμαστε μακριά από το κέντρο;

Λ.Χ.: Όχι. Το DNA του ελληνόπουλου είναι έτοιμο, αρκεί να του δοθούν ορισμένα ερεθίσματα. Αν το αποπροσανατολίσουμε δίνοντάς του πράγματα που το καθιστούν μαϊμού, το παιδί δεν μπορεί να βρει αρχές στη ζωή του. Σημαντικό ρόλο όμως παίζουν και τα μουσικά σχολεία στην Ελλάδα. Τυχαίνει να είμαι στην καλλιτεχνική επιτροπή του Υπουργείου Παιδείας και παρακολουθώ την κίνηση των συγκεκριμένων σχολείων . θα έλεγα ότι γίνεται καταπληκτική δουλειά. Μέσα στα 10 χρόνια ύπαρξής τους έχουμε βγάλει καταπληκτικούς μουσικούς που αυτή τη στιγμή είναι επαγγελματίες και σε λίγα χρόνια θα πάρουν την παράδοση στην πλάτη τους. Όργανα που ήταν προς εξαφάνιση όπως το κανονάκι, το ούτι, το σάζι ξαναβγήκαν στην επιφάνεια. Είναι, λοιπόν, θέμα εκπαίδευσης και το ελληνόπουλο δεν θέλει πολύ για να μπει σε αυτό το παιχνίδι, γιατί είναι μέσα του.

ΠτΘ: Ένα από τα μεγαλύτερα έργα σας είναι το «2500 χρόνια Ελληνικής Μουσικής». Τι ήταν αυτό που σας ώθησε στη δημιουργία αυτού του έργου;

Λ.Χ.: Είναι ένα έργο ζωής, είναι μία αναφορά στην ελληνική μουσική από την Αρχαία Ελλάδα μέχρι σήμερα και κράτησε 12 χρόνια.

Έπρεπε να ερευνήσω, να μελετήσω με μία επιστημονική ομάδα, που αποτελείται από μεγάλους μελετητές και ερευνητές του χώρου, για να φτάσουμε στο επίπεδο της παρουσίασης αυτού του έργου.

Στο έργο γίνεται αναφορά στην Αρχαία Ελληνική μουσική, στη Βυζαντινή μουσική, στο παραδοσιακό μας τραγούδι στη συνέχεια στο Μικρασιατικό και στο ρεμπέτικο και φτάνει μέχρι το λαϊκό όπως, αυτό διαμορφώθηκε μετά το Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, έως το σύγχρονο, το έντεχνο, που είναι το τραγούδι των μεγάλων μας ποιητών και συνθετών. Είναι ένα έργο μαγεία μέσα στο οποίο χάθηκα για πολλά χρόνια, γιατί έπρεπε να μυηθώ σε αυτό το υλικό για να εκφραστώ.

ΠτΘ: Τι θα ακούσουμε απόψε κ. Χαλκιά;

Λ.Χ.: Καταρχήν, να τονίσουμε πως ο Ηλίας Ιωαννάκης είναι ένας μεγάλος δάσκαλος. Και δεν είναι μόνο αυτό, είναι και ένας ανήσυχος δάσκαλος. Το πρώτο μέρος θα είναι αφιερωμένο, λόγω των ημερών, στο Πολυτεχνείο, το δεύτερο ένα μικρό αφιέρωμα στο παραδοσιακό μας τραγούδι και το τρίτο ένα αφιέρωμα με τραγούδια των Βαλκανίων για την ειρήνη σε αυτά. Νομίζω ότι οι καλλιτέχνες είμαστε πρεσβευτές της ειρήνης, συμβάλλουμε στο να ενώνουμε τους λαούς μέσα από τον πολιτισμό και την κουλτούρα τους. Είναι όμορφες κινήσεις που στις μέρες, που ζούμε με την τρομολαγνεία, τις έχουμε ανάγκη. Νομίζω ότι είναι υλικό που μπορεί να μας δώσει ελπίδες για ένα καλύτερο μέλλον, ειδικά για τους νέους ανθρώπους, και να τους ανοίξει δρόμους για να ζήσουν καλύτερα.

ΠτΘ: Είπατε ότι οι καλλιτέχνες μπορούν να γίνουν πρεσβευτές της ειρήνης. Αρκεί όμως κ. Χαλκιά αυτό να γίνεται συνειδητά και όχι για εμπορικούς λόγους.

Λ.Χ.: Αυτό είναι κυρίαρχο πρόβλημα. Νομίζω ότι είναι άλλη η κατεύθυνση των ανθρώπων που πραγματικά έχουν μπει σε αυτό τον τρόπο της παγκοσμιοποίησης και μας φέρνουν έναν πολιτισμό που βγαίνει μέσα από την τεχνολογία και δεν έχει καμία αξία.

Αυτοί οι άνθρωποι ποντάρουν στο να οικονομήσουν. Ζούμε στην εποχή της «κονόμας», ο άνθρωπος δεν θέλει να εργαστεί αλλά θέλει να κερδίσει πολλά.

ΠτΘ: Και οι δικές σας οι δουλειές είναι αντιεμπορικές όμως καταφέρατε να φθάσετε ψηλά. Πώς το πετύχατε αυτό;

Λ.Χ.: Με την πολλή δουλειά και με την ποιότητα. Μπορώ να σας πω ότι δουλεύω εξίσου όπως δούλευα όταν μάθαινα τραγούδια. Δουλεύω συνεχώς και μαθαίνω συνεχώς. Αν κάποιος αγαπά την δουλειά που κάνει δεν εξελίσσεται σε έμπορα. Αυτό έρχεται μόνο του. Δεν πιστεύω ότι ο Χατζιδάκις και ο Θεοδωράκης και όλοι αυτοί οι μεγάλοι είχαν στο μυαλό τους, όταν ξεκίναγαν, ότι θα γίνουν παγκοσμίως γνωστοί και ότι θα αποκτήσουν πολλά λεφτά. Οι άνθρωποι πίστευαν σε αυτό που έκαναν, είχαν όνειρα και έκαναν μεγάλο έργο. Μετά από εκεί έρχονται και τα επακόλουθα, αλλά πρώτα θέλει δουλειά.

ΠτΘ: κ. Χαλκιά, γαλουχηθήκαμε με τα τραγούδια σας σε δύσκολες εποχές; Πώς επέδρασε, το τραγούδι της εποχής εκείνης στην πτώση της δικτατορίας;

Λ.Χ.: Μπορώ να πω ότι ήταν δημιουργική εποχή από την άποψη ότι όλη αυτή η κατάσταση είχε κάνει τους ανθρώπους να σκέφτονται σοβαρά. Κάθε κίνηση που γινόταν από το χώρο μας ήταν αξία ζωής για αυτό και βγήκαν όλα τα μεγάλα έργα εκείνης της εποχής. Από εκεί και πέρα όλο αυτό το κλίμα δημιούργησε και την πτώση της δικτατορίας.

ΠτΘ: Τι ετοιμάζετε για το μέλλον;

Λ.Χ.: Το πώς μπορούμε εμείς οι καλλιτέχνες να προγραμματίσουμε ορισμένα πράγματα για το μέλλον είναι λίγο χλωμό. Ετοιμάζω μία καινούρια δισκογραφική δουλειά μετά τις γιορτές με τον Χρήστο Λεόντη. Σε λίγες ημέρες θα γίνει μία πιο ολοκληρωμένη παρουσίαση της παλιάς δουλειάς μου σε μία μουσική σκηνή στην Αθήνα. Το καλοκαίρι που μας έρχεται πρέπει το έργο «2500 χρόνια ελληνικής μουσικής» να παρουσιαστεί ζωντανά. Είναι και η επέτειος των 145 χρόνων συνεχούς παρουσίας και προσφοράς της οικογένειας των Χαλκιάδων στο χώρο της μουσικής. Θα έλεγα ότι είναι η μεγαλύτερη μουσική οικογένεια που κρατά αυτή την ομορφιά. Βέβαια συζητάω και για πολλά άλλα πράγματα. Πριν από μερικές ημέρες χάσαμε τον Αριστείδη Μόσχο έναν πολύ μεγάλο μουσικό εκφραστή της παραδοσιακής μας μουσικής που άφησε πίσω του μία σχολή που αυτή τη στιγμή πρέπει να συνεχίσει να υπάρχει. Και έχει πέσει σε εμένα αυτό το βάρος γιατί ήμουν από τους τελευταίους ανθρώπους που είδε και που θεωρούσε πάντα ότι θα μπορούσε να συνεχίσει αυτή τη σχολή, γιατί και φίλοι και συνεργάτες είμαστε με τον Αριστείδη Μόσχο και μας συνδέουν πολλά.

ΠτΘ: κ. Χαλκιά σας ευχαριστούμε πολύ.

Λ.Χ.: Κι εγώ σας ευχαριστώ.

Α.Π.

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.