Ματιες στην ιστορια

Κυκλοφόρησε το πρώτο τεύχος του περιοδικού «Ηρόδοτος», αποτέλεσμα μιας μεγάλης και επίπονης προσπάθειας του Συλλόγου Φοιτητών του Τμήματος Ιστορίας και Εθνολογίας του ΔΠΘ «ΗΡΟΔΟΤΟΣ». Πρόκειται για ένα περιοδικό ιστορικού και εθνολογικού περιεχομένου που εξετάζει θέματα όλων των περιόδων της ιστορίας, από την προϊστορική μέχρι και τη σύγχρονη, και περιέχει γραπτό και φωτογραφικό υλικό.

Στο πλαίσιο της δημιουργικότητας που διακρίνει το Σύλλογο Φοιτητών «ΗΡΟΔΟΤΟΣ» οι συντάκτες του νέου περιοδικού επιθύμησαν να κάνουν ένα βήμα μπροστά… Έχοντας ως παρακαταθήκη και βάση την εφημερίδα του συλλόγου προχώρησαν στην έκδοση του πρώτου τεύχους και του ομώνυμου περιοδικού.

Η πρώτη έκδοση περιέχει σύντομα κι ευανάγνωστα άρθρα αναφερόμενα σε διάφορες περιόδους της ελληνικής ιστορίας και σε ιστορικά πρόσωπα, για να επιβεβαιώσουν τις ιστορικές πηγές ή να δουν με μάτι κριτικό τα παραδεδομένα ως αυθεντίες. Γιατί οι αυθεντίες και οι δογματισμοί δεν ταιριάζουν στην αληθινή ιστορία ενός τόπου. Πτυχές πολύ προσωπικές μεγάλων μορφών, παράμετροι που θα μπορούσαν ν΄ αλλάξουν τον τρόπο που μαθαίνουμε την ιστορία και την αντιλαμβανόμαστε αναπτύσσονται στις σελίδες του «Ηρόδοτου» που, αν μη τι άλλο, φιλοδοξεί ν΄ αποτελέσει βήμα έκφρασης για τους φοιτητές τους σπουδάζοντες την ιστορία και την εθνολογία, τα ήθη και τα έθιμα, τους χρόνους και τους τόπους, τα γεγονότα και τα πρόσωπα. Δοκιμές ιστορικής ανάλυσης ή απλά εκλαϊκευμένα ιστορικά άρθρα αυριανών μελετητών, τα κείμενα των φοιτητών που με τη γραφίδα τους συμμετείχαν στο πρώτο τεύχος του «Ηροδότου» παρουσιάζουν ενδιαφέρον, κυρίως για την ποικίλη θεματολογία.

Αξίζει να σταθούμε στον «Αλκιβιάδη, καθρέπτη μιας εποχής», στο «Ρήγα Φεραίο, πρωτεργάτη της Εθνικής Παλιγγενεσίας», στο «Θαλή το Μιλήσιο, θεμελιωτή της αρχαίας ελληνικής φιλοσοφίας», στο «Διόνυσο και τη μαντική τέχνη», την «Άγνωστη Θεοδώρα», τον «χαρακτήρα, την πολιτική και το περιβάλλον του Ιουστινιανού», τον «Περικλή: ένα όνομα συνώνυμο με έναν αιώνα» και στους δασκάλους Μεγαλέξαντρου.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν το κείμενο για το ελληνικό αλφάβητο και το μύθο για τα φοινικικά γράμματα, ως παραχάραξη της ιστορίας, η παρουσίαση της ζωής των Πομάκων της Θράκης, τα ταφικά έθιμα στην Αρχαία Ελλάδα.

Από τα πιο κοντινά στην επικαιρότητα και την τοπική πραγματικότητα, το αφιέρωμα στο Αρχαιολογικό Μουσείο Κομοτηνής και η «αξιοποίηση» της Ιστορίας σε συνδυασμό με τα γεγονότα του Πολυτεχνείου και το χρονικό της Επταετίας.

Στη συνέχεια παραθέτουμε αποσπάσματα από το κείμενο για τους Πομάκους της Θράκης και για το Αρχαιολογικό Μουσείο της Κομοτηνής.

«Πομάκοι της Θράκης

Πολλοί προσπάθησαν να ερμηνεύσουν ετυμολογικά τη λέξη «Πομάκοι» με επικρατέστερη άποψη αυτή των Βουλγάρων, σύμφωνα με την οποία η προέλευση της λέξης οφείλεται στο ρήμα pomagam που σημαίνει βοηθώ. Οι Βούλγαροι αποκαλούσαν τους Πομάκους «πομαγκάστ» δηλαδή βοηθούς, υποτελείς, δούλους, χωρίς δική τους ατομική και συλλογική οντότητα. Συμπερασματικά μπορούμε να πούμε, σύμφωνα με τις έρευνες των εθνολόγων, ότι οι Πομάκοι είναι απόγονοι των αρχαίων Θρακών. Το οικογενειακό μόρφωμα, που κυριαρχεί ακόμη στους Πομάκους της Θράκης ιδιαίτερα στην ύπαιθρο, είναι αυτό της πατριαρχικής οικογένειας. Παντρεμένοι γιοι, νύφες, εγγόνια βρίσκονταν κάτω από την κοινή πατρική οικογένεια. Ο άνδρας-πατέρας είναι ο αδιαφιλονίκητος αφέντης του σπιτιού. Αυτός διαμορφώνει τον οικογενειακό σχεδιασμό μόνος του, πραγματώνει την κατανομή της εργασίας μεταξύ των μελών της οικογένειας και η εξουσία του φτάνει στο σημείο, ώστε να καθορίζει τη μοίρα κάθε μέλους. Σε κάθε πομακική οικογένεια υπάρχει αυστηρή ιεράρχηση των μελών της. Αυτό γίνεται με βάση το φύλο και την ηλικία. Το διπλό κριτήριο, που καθιερώνει ο ισλαμικός νόμος ανάμεσα στα φύλα, είναι τόσο έντονο σε βάρος της γυναίκας, ώστε να τη μεταβάλλει σε άνθρωπο δεύτερης κατηγορίας. Τα κορίτσια από πολύ νωρίς μπαίνουν κάτω από την εξουσία όλων των μελών της οικογένειας με αποτέλεσμα να μειονεκτούν καταφανώς έναντι των αγοριών. Η γυναίκα μαθαίνει από πολύ νωρίς να σέβεται και να φοβάται τον άνδρα. Βέβαια τελευταία, πολλοί μουσουλμάνοι διανοούμενοι, επηρεασμένοι από δυτικά πρότυπα, διακήρυξαν την χειραφέτηση της γυναίκας και την ενσωμάτωσή της στην κοινωνία, ως ισότιμη με τον άνδρα. Αυτό είχε σαν αποτέλεσμα σε πολλά μουσουλμανικά κράτη ν’ αλλάξει η νομική θέση της γυναίκας, χωρίς όμως θεαματικές αλλαγές προς την κατεύθυνση αυτή, για το λόγο ότι τα εθιμικά στοιχεία είναι διαποτισμένα από το Ισλάμ. Παλαιότερα η ενδυμασία των Πομάκων ήταν έργο αποκλειστικά της γυναίκας και γινόταν από υλικά οικιακής κατασκευής και προέλευσης. Χρησιμοποιούσε το μαλλί από τα πρόβατα ή την κατσίκα, και με τις βελόνες (ίγλα) ή τον αργαλειό έφτιαχνε τα ενδύματα όλων των μελών τις οικογένειας κι όλον ακόμα τον ρουχισμό του σπιτιού. Με το πλέξιμο η πομάκισσα έφτιαχνε με τη μάλλινη κλωστή κάλτσες, τερλίκια, εσώρουχα, φανέλες, σκούφους κ.α. είδη ενδυμασίας. Υφαίνοντας πάλι στον αργαλειό έφτιαχνε τα μάλλινα εκείνα υφάσματα, λεπτά ή χονδρά αναλόγως, διαφορετικά για την ανδρική και την αγροτική φορεσιά, που βασικά της χρώματα ήταν το καφέ και το μαύρο. Πρέπει να επισημάνουμε ότι οι Πομάκοι, παρόλη τη μουσουλμανική θρησκεία τους, έχουν ενσωματώσει συνήθειες, ήθη και έθιμα χριστιανικής προέλευσης. Συχνά, μάλιστα, λαμβάνουν μέρος σε μεγάλες χριστιανικές γιορτές με το έθιμο της πάλης, στο οποίο καλούνται και λαμβάνουν μέρος και φημισμένοι Πομάκοι παλαιστές, γνωστοί στην ευρύτερη περιοχή της Θράκης. Η συμμετοχή αυτή των Πομάκων σε εορτασμούς χριστιανών Αγίων, όπως του Αγίου Γεωργίου, του Προφήτη Ηλία κ.α., η είσοδός τους σε ξεχωριστούς από τα τζαμιά, χώρους λατρείας που ονομάζονται τεκέδες, η οινοποσία, οι λατρευτικές τελετές μιας μερίδας ετερόδοξων μουσουλμάνων γνωστών με το όνομα Μπεκτάσηδες ή Κιζιλμπασήδες που θυμίζουν αρχαία διονυσιακά μυστήρια, δίνει την εντύπωση ότι, στο απώτερο παρελθόν, οι άνθρωποι αυτοί δεν ήταν ασφαλώς μουσουλμάνοι, αλλά οδηγήθηκαν στο Ισλάμ με βίαιο ή άλλους έμμεσους τρόπους. Σημαντική θέση, τέλος, στη ζωή των Πομάκων κατέχει η γιορτή που γίνεται σε μία από τις κορυφές της Ροδόπης, μια φορά κάθε χρόνο, η λεγόμενη Χίλια. Η γιορτή αυτή συγκεντρώνει πολυάριθμους επισκέπτες από την Ελλάδα και την Τουρκία και οπωσδήποτε, τις τοπικές και δημοτικές αρχές. Οι Πομάκοι αιώνες τώρα, έχουν επιλέξει ως φυσική τους κοιτίδα τη μεγαλοπρεπή οροσειρά της Ροδόπης και αποτελούν τους παλαιότερους κατοίκους της περιοχής. Πρόκειται για ορεσίβιους, υπερήφανους και απλούς ανθρώπους, δεμένους με τη γη και την οικογένεια τους. Το παρουσιαστικό τους, απλό και λιτό, συνήθως με ξανθιά κόμη και γαλάζια ή πράσινα μάτια.

Κυριάκος Γκαζούδης

Β΄ Έτος».

«Αφιέρωμα στο Αρχαιολογικό Μουσείο Κομοτηνής

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.