Μ. Κορομηλα: «Η Θρακη μπορει να επικοινωνει ξανα με το γυρω κοσμο»

Στο κατάμεστο αμφιθέατρο του ιδρύματος Νικολάου Παπανικολάου πραγματοποιήθηκε η παρουσίαση της νέας έκδοσης του βιβλίου της Μαριάννας Κορομηλά «Οι Έλληνες στη Μαύρη Θάλασσα. Από την εποχή του χαλκού ως τις αρχές του 20ου αιώνα», το βράδυ της Τετάρτης, παρουσία της ιστορικού και με οικοδεσπότη το δήμαρχο Κομοτηνής κ. Γιώργο Παπαδριέλλη.

Για την τιμή που έκανε στην πόλη η κ. Κορομηλά επιλέγοντας να παρουσιάσει τη νέα, ανανεωμένη έκδοση του βιβλίου της, ο κ. Παπαδριέλλης ευχαρίστησε τη συγγραφέα, αναγνωρίζοντας ταυτόχρονα την εργασία της πολιτιστικής εταιρείας «Πανόραμα» που έχει την ευθύνη μεγάλου μέρους της έκδοσης του συγγραφικού έργου της Μαριάννας Κορομηλά.

«Τι σχέση όμως μπορεί να έχει ο γεωπολιτικός χώρος της Θράκης με τον Εύξεινο Πόντο: πέρα από το ότι το μέγεθος της συνοριακής γειτονίας του Εύξεινου Πόντου με τις χώρες στις οποίες τα αρχαϊκά χρόνια, εκτεινόταν ο όρος της ευρύτερης Θράκης, πρέπει να σημειωθεί και το γεγονός ότι στην Αργοναυτική εκστρατεία με την οποία μπορεί να ειπωθεί ότι ξεκίνησε ο Εξελληνισμός των Παρευξείνιων και των άλλων περιοχών της Βαλκανικής και της Προποντίδας, πήρε μέρος και ο Ορφέας, ο μυθικός μουσικός της Θράκης που με τα τραγούδια του και τη λύρα του ημέρωνε τα άγρια ζώα, εξευμένιζε τις Μαινάδες και έκανε τους αργοναύτες να ξεχνούν τον κάματο, την αγωνία και το φόβο του Αγνώστου.

Χιλιάδες χρόνια μετά, σε μια πόλη της περιοχής, στην Παρευξείνια Οδησσό, ιδρύθηκε η Φιλική Εταιρεία και ένας άλλος φλογερός γόνος της Θράκης, ο Αντώνης Κομιζόπουλος από την Φιλιππούπολη, διαλέχτηκε να είναι ο τέταρτος της μυστικής Αρχής της. Και μία μεγάλη τρίτη προσωπικότητα, ο αρχιεπίσκοπος Χρύσανθος, από τον δικό μας τόπο, την Κομοτηνή, θα είναι ο πρωταθλητής της Εθνικής Ιδέας, στην Τραπεζούντα.

Αυτές οι χαρακτηριστικές αναφορές δικαιώνουν τη σύνδεση της Θράκης με τον κόσμο, τον συντετριμμένο, της Ευξεινοποντιακής λεκάνης. Του χώρου που μαζί με την Μικρασία αποτελούσαν την «άλλη Ελλάδα» που χάθηκε και που σήμερα υπάρχει μόνο ως ιστορική μνήμη».

Ο κ. Παπαδριέλλης έκανε μία σύντομη παρουσίαση του βιογραφικού της κ. Κορομηλά αναφέροντας μεταξύ άλλων: «Από το 1969 μέχρι το 1975 έχει σπουδάσει: Στην ανώτερη σχολή ξεναγών της Αθήνας. Στην Σορβόννη φιλοσοφία και ιστορία. Στο τέταρτο τμήμα της «Ecole Pratique des Hautes Edutes» στο Παρίσι, Βυζαντινή φιλολογία και Βυζαντινά δημοσιονομικά. Και στο έκτο τμήμα Βυζαντινή κοινωνία.

Στη Σορβόννη επίσης παρακολούθησε σεμινάρια μεταπτυχιακού κύκλου στην ιστορική γεωγραφία και στην Ιστορία των επαναστάσεων 1770-1830.

Μιλά αγγλικά και γαλλικά.

Σαν κύριο ερευνητικό έργο έχει τάξει από το 1976 μέχρι σήμερα την περιοχή της ιστορικής Θράκης, από την πλευρά της ιστορικής γεωγραφίας και τοπογραφίας.

Από το 1981 μέχρι το 1991 ασχολήθηκε με την μελέτη και παρουσίαση της Ευξεινοποντιακής λεκάνης.

Σαν ιδιαίτερη επαγγελματική απασχόληση από το 1966 (με διακοπή κατά την διάρκεια της δικτατορίας των απριλιανών συνταγματαρχών) και στη συνέχεια από το 1975 μέχρι σήμερα, έχει την παραγωγή ραδιοφωνικών ιστορικών – εκπαιδευτικών προγραμμάτων στην ΕΡΑ και στον Σκάι. Επίσης, ασχολείται με οργάνωση και ξενάγηση εκπαιδευτικών και άλλων ειδικών ομάδων. Παραγωγή τηλεοπτικών εκπομπών γύρω από ιστορικά – αρχαιολογικά θέματα. Διατηρεί συνεργασία με τηλεοπτικούς σταθμούς στην Ελλάδα, στην Αγγλία και στις Ηνωμένες Πολιτείες. Ακόμη, συνεχίζει συνεργασία με ελληνικές εφημερίδες, ελληνικά και ξένα περιοδικά και βιβλία με θέμα τον ελληνικό πολιτισμό».

Στη συνέχεια, ο κ. Παπαδριέλλης παρουσίασε το συγγραφικό έργο της ερευνήτριας – ιστορικού, τη χαρακτήρισε «μια εξέχουσα γυναικεία ελληνική φυσιογνωμία της εποχής μας» και το βιβλίο της συναρπαστικό: «Το βιβλίο της είναι πραγματικά συναρπαστικό. Η διήγησή της δίνει φόρα και ακόνισμα στην ψυχή και το νου. Εκτινάζει στο απόγειο την πίστη, την δυνατότητα, την συλλογικότητα και την αξία της διαδρομής του Ελληνισμού στην Ιστορία. Ιδίως, του Ποντιακού και του Θρακικού Ελληνισμού.

Λαμπαδιάζει την ψυχή μας με την φλόγα της περηφάνιας. Γι’ αυτό και την ευχαριστούμε από τα βάθη της καρδιάς μας».

Η επιστήμη και οι άνθρωποι θέλουν το χρόνο τους

«Τα τελευταία χρόνια δεν είναι τόσο εμείς που αναζητούμε το ελληνικό παρελθόν αυτής της περιοχής αλλά είναι οι ίδιοι οι κάτοικοι, οι κοινωνίες αυτού του τόπου που αναζητούν το ελληνικό παρελθόν και μαζί το δικό τους, το τουρκικό». Η είδηση που μεταφέρθηκε από την ερευνήτρια – ιστορικός, κ. Μαριάννα Κορομηλά αποκτάει ένα ιδιαίτερο σημαινόμενο, αποδεικνύοντας ότι μόνο με την αληθινή γνώση της ιστορίας διευρύνονται οι ορίζοντες των ανθρώπων. «Έγιναν πολλές ανασκαφικές προσπάθειες, σε μέρη που μέχρι το 1991 ήταν απαγορευμένα.

Αυτό αφορά και το τμήμα της Ανατολικής Θράκης, το οποίο, κυρίως για λόγους ΝΑΤΟικούς και δευτερευόντως συνοριακούς με την Ελλάδα, ήταν υπό στρατιωτικό έλεγχο και ήταν αδύνατο να επισκεφθείς τις περιοχές, σε σημείο ακόμη και τα μεγάλα πανεπιστήμια της Τουρκίας να είναι αδύνατο να πραγματοποιήσουν επιστημονικές αποστολές σε αυτά τα μέρη.

Το 1995 ανακαλύφθηκε ένα αρχαίο θέατρο στη Βιζύη κι αυτό δεν είναι τυχαίο. Μία ομάδα από το Πανεπιστήμιο της Αδριανούπολης ξεκίνησε μια πρώτη επισκόπηση του χώρου. Η Θράκη είναι τόσο πλούσια, ώστε μετά από μερικές μέρες ανακαλύφθηκε ένα ολόκληρο θέατρο. Εάν είχανε περισσότερα χρήματα – τα κράτη δίνουν ελάχιστα ποσά στις επιστημονικές αποστολές – θα μπορούσαν να συνεχίσουν την έρευνα και να αποκαλύψουν ολόκληρη τη Βιζύη, την αρχαία, τη βυζαντινή, την οθωμανική.

Καθώς έρχονται στο φως οι αρχαιότητες έχει κανείς την αίσθηση ότι μέσα από τα βάθη της μνήμης, της απαγορευμένης μνήμης, έρχονται εικόνες, πτυχές του παρελθόντος που ήταν μέχρι τώρα άγνωστες, ξεχασμένες στην άκρη».

Η κ. Κορομηλά, σ’ αυτήν την αφηγηματική διαδρομή στο παρελθόν, στάθηκε για λίγο στην πρώτη έκδοση του βιβλίου, τον Απρίλιο του 1991.

«Παρουσιάστηκε στα αγγλικά και λίγο αργότερα στα ελληνικά και μερικούς μήνες μετά διαλύθηκε η Σοβιετική Ένωση».

«Τυχαία» χαρακτήρισε την επικαιρότητα του συγκεκριμένου έργου, η συγγραφέας, ενός έργου που αποτέλεσε επί χρόνια το μοναδικό οδηγό της Μαύρης Θάλασσας σε διεθνές επίπεδο. «Υπήρχαν και υπάρχουν σπουδαία βιβλία για τις ελληνικές εστίες. Αυτό που ξαναβγήκε μέσα από το βιβλίο ήταν το εύρος του χώρου. Μπορεί να κατάγεσαι από την Ηράκλεια της Προποντίδας, ή από τις Σαράντα Εκκλησιές, να γνωρίζεις την ιστορία της περιοχής – υπάρχει η εξαιρετική δουλειά που ξεκίνησε από το επιστημονικό περιοδικό τα «Θρακικά» – αλλά αυτό που λείπει ή έλειπε ήταν το να τοποθετηθούν οι τόποι μέσα στον ευρύτερο χώρο, να κατανοήσει κάποιος τη λειτουργία της Ανατολικής Θράκης σε σχέση με τη Βόρεια Θράκη, σε σχέση με την Προποντίδα και τον Εύξεινο Πόντο, σε σχέση με το εσωτερικό της Θράκης, την απέραντη ενδοχώρα που είναι σαφώς ο Δούναβης, η Κέντρο – Ευρώπη, η Ανατολική Ευρώπη, ο Πόντος, δηλαδή η Θάλασσα της Θράκης σε οδηγεί στην απέναντι πλευρά που είναι ο Πόντος, η Κριμαία.

Η Σωζόπολη αντικρίζει την Κριμαία. Η πρώτη έκδοση του βιβλίου – μαζί με την μεγάλη έκθεση, η οποία μετά από το Λονδίνο πήγε στη Θεσσαλονίκη και από εκεί ήρθε στην Κομοτηνή το 1992 – προσπάθησε αυτά τα κομματάκια στο χώρο και το χρόνο να τα συνθέσει και να βοηθήσει όλους εμάς να ξαναδούμε αυτόν τον συντετριμμένο χώρο μέσα στην πραγματική του διάσταση. Το μεγάλο ευεργέτημα των Ελλήνων σε όλη τη διάρκεια του ελληνικού βίου ήταν η ενοποιητική δύναμη του ελληνικού πολιτισμού. Οι Έλληνες κατάφεραν, όχι μόνο να κινητοποιήσουν την ιστορία, αλλά και να φέρουν σε επαφή τις ακτές της Μαύρης Θάλασσας, να συνδέσουν τη ναυσιπλοία με το εμπόριο, κατάφεραν να έρθουν σε επαφή με τους λαούς της Μαύρης Θάλασσας, τους γηγενείς. Όταν μιλούμε για τη Μαύρη Θάλασσα πρέπει να έχουμε τη συνείδηση ότι οι Έλληνες είναι οι γηγενείς Ευξεινοπόντιοι, όπως οι Καυκάσιοι».

Η κ. Κορομηλά τόνισε τη σημασία του ελληνικού αλφαβήτου, του ελληνικού νομίσματος. Η πορεία της αφήγησής της στο χρόνο και το χώρο περιέλαβε στοιχεία πολιτισμού, οικονομίας, θρησκείας, συνεργασίας: «Αυτό που μας έκανε να συγγενέψουμε σε ένα υψηλότερο επίπεδο με τους άλλους λαούς της Μαύρης Θάλασσας ήταν η μετάδοση της Ορθοδοξίας. Μιλούμε δια μέσου των αιώνων, αναφερόμαστε σε μια λεκάνη και μιλούμε για λαούς με τους οποίους κοινωνούμε μαζί, κάνουμε το σημείο του σταυρού και μπορούμε να αναγνωριζόμαστε.

Θυμάμαι πάντα με πολύ συγκίνηση, λίγο πριν την κατάρρευση της Σοβιετικής Ένωσης, όταν είχαν αρχίσει οι πρώτες βαπτίσεις στη Γεωργία είδα πώς μια γυναίκα βάφτιζε το 12χρονο γιο της, σε ένα χωριό μακρινό στα πόδια του Καυκάσου και είχε μια μνήμη της κίνησης και ξεκίνησε να κάνει το σταυρό της με το αριστερό χέρι. Εμείς που βρισκόμασταν εκεί τη βοηθήσαμε με κάποιο τρόπο να πάρει το δεξί χέρι και να κάνει την κίνηση. Θυμάμαι τα μάτια της που άνοιξαν σαν βρύσες και έκλεγε».

Η κ. Κορομηλά διευκρίνισε ότι αναφέρεται στην οικουμενική Ορθοδοξία: «Είναι το μεγάλο μάθημα του ελληνικού κόσμου, αυτό που πήρε από την αρχαιότητα και το μετέβαλε σε ένα άλλο λόγο, πολύ πιο πνευματικό κι αυτό είναι το διαβατήριό μας σε ολόκληρο τον κόσμο, ο απέραντος σεβασμός που έχουν οι λαοί της Μαύρης Θάλασσας για τους ορθόδοξους χριστιανούς κι αυτόν τον απέραντο σεβασμό που έχουν οι Ορθόδοξοι χριστιανοί για όλους τους άλλους λαούς, τους πολιτισμούς και τις θρησκείες στην Προποντίδα και στη Μαύρη Θάλασσα».

Ερχόμενη στη νέα έκδοση του βιβλίου της επεσήμανε ότι πλέον έχουμε την ανάγκη να βρούμε την ουσία του ελληνικού πολιτισμού: «Η ουσία είναι ο οικουμενισμός, ο βαθύτατος σεβασμός των Ελλήνων για τους άλλους.

Οι Έλληνες δεν είχαν όπλα, δεν ήθελαν να έχουν όπλα – τα είχαν όταν χρειαζόταν –, είχαν ένα άλλο τρόπο προσέγγισης κι αυτός ο τρόπος είναι που τους διαφοροποιεί από τους άλλους λαούς και είναι η δυνατότητα της επαφής μας με τον άλλο κόσμο. Είναι κάτι που θα μας βοηθήσει πολύ στους σημερινούς καιρούς».

Στην αναζήτηση της διατήρησης της ταυτότητας των Ελλήνων η κ. Κορομηλά, προτείνει τον οικουμενικό λόγο, «είναι η ταυτότητα μας, μας έκανε να μην υποστούμε ποτέ διώξεις και πογκρόμ μέχρι την εποχή των εθνικισμών».

Η προ δεκαετίας έκδοση πέρασε στην διεθνή βιβλιογραφία, αγκαλιάστηκε από τον επιστημονικό κόσμο. «Το βιβλίο είχε την τύχη να φαίνεται πρόωρα γερασμένο. Είναι ένα μακρινό παρελθόν το Λένιγκραντ, το Στάλιγκραντ. Οι άνθρωποι κάτω των 25, των 30 ετών δεν ξέρουν που να βρουν το Λένινγκραντ».

Η υπόθεση της ονοματολογίας, η μετονομασία του Λένιγκραντ σε Πετρούπολη αγγίζει τις μεγαλύτερες γενιές που έζησαν σε ώριμη ηλικία τις ιστορικές αλλαγές.

«Το 1990 ο Δούναβης περνούσε από 8 χώρες. Σήμερα περνάει από 10 χώρες. Ο Δνείπερος διέσχιζε τη δυτική πλευρά της Σοβιετικής Ένωσης. Τώρα διασχίζει τρία κράτη, τη Λευκορωσία, τη Ρωσία, την Ουκρανία. Σε αυτά τα τρία κράτη έχει διαφορετικό όνομα. Είναι η ανάγκη να βρει ο καθένας την ταυτότητά του μέσα και από την ονοματολογία».

Οι χάρτες που αφορούσαν στη Σοβιετική Ένωση άλλαξαν, πάλιωσαν όπως και τα σύνορα, ενώ στην επιστήμη άρχισε να φυσάει αέρας ανανέωσης με δεκάδες συνέδρια: «Το τελευταίο διεθνές συνέδριο με θέμα τη Μαύρη Θάλασσα έγινε στην Άγκυρα τον περασμένο Σεπτέμβριο. Είχε θέμα τους Έλληνες στη Μαύρη Θάλασσα από την αρχαιότητα μέχρι τον 20ο αιώνα.

Υπάρχουν πολλές αποστολές και είναι μεγάλη μας χαρά που το αρχείο της Πολιτιστικής Εταιρείας «Πανόραμα» βοήθησε τις πρώτες αποστολές στην περιοχή της Γεωργίας, που έγιναν από μεγάλα καναδέζικα και αμερικάνικα πανεπιστήμια. Τους δώσαμε το έναυσμα και τα βασικά υλικά για να ξεκινήσουν την πρώτη ανασκαφή.

Επίσης, μία μεγάλη αποστολή του πανεπιστημίου της Πενσυλβάνια έφτασε στα Ευξεινοποντιακά παράλια της Θράκης, στη σημερινή Βουλγαρία, συνεργάστηκε με τους Βούλγαρους επιστήμονες, ξαναείδαν τις ελληνικές πόλεις με άλλο μάτι. Ελπίζω να αντιλαμβάνεστε ότι ο εθνικισμός του 19ου και του 20ου αιώνα ήταν ένα φαινόμενο εισαγόμενο από την Δυτική Ευρώπη και μας ταλαιπώρησε πάρα πολύ».

Η κ. Κορομηλά μίλησε για τον εθνικιστικό τρόπο που ήταν ιδωμένη η ιστορία. «Η Βουλγαρία υπήρξε μεγάλο θύμα του μετά οθωμανικού εθνικισμού. Τα πράγματα άρχισαν να αλλάζουν μετά το 1990: ξαναβλέπουν την ιστορία, τις αρχαιότητες, τη βυζαντινή περίοδο».

Κοντά στον εθνικισμό τοποθέτησε και την απομόνωση, «στην οποία είχαν καταδικαστεί να ζουν μετά το 1945 και ξαφνικά η Θράκη είχε βρεθεί στο άκρο της Ελλάδας, τώρα όμως μπορεί να επικοινωνεί ξανά με τον γύρω κόσμο».

Μαρία Αμπατζή

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.