Κοσμιωτες: Σαιοι η Κικονες;

Ένα ταξίδι στο χθες, στην ιστορία και στην παράδοση ήταν η εκδήλωση –βιβλιοπαρουσίαση του βιβλίου: «Κοσμιώτες: Σάιοι ή Κίκονες: Ιστορία, μνήμες, παραδόσεις», (Εκδόσεις Παρατηρητής της Θράκης, Κομοτηνή 2008), του Δημήτρη Σ. Αρσενίου που πραγματοποιήθηκε το βράδυ της Κυριακής στο Κόσμιο. Ένα ταξίδι γνώσης για τους Κίκονες ή Σάιους, τους Κοσμιώτες. Μια βραδιά (όπως και η ίδια η έκδοση) γνωριμίας με έναν από τους αρχαιότερους οικισμούς της Ροδόπης, που από κοινού με την Γρατινή και την Μαρώνεια, αποτελούν αδιάψευστους μάρτυρες της αδιάλειπτης, ιστορικής συνέχειας του τόπου μας… Σ΄ αυτή την ξεχωριστή μαρτυρία αναφέρθηκαν ο συγγραφέας, ο κ. Δ. Αρσενίου, ο Νομάρχης Ροδόπης, ο κ. Άρης Γιαννακίδης και η εκδότρια – διευθύντρια του «Π.τ.Θ», η κ. Τζένη Κατσαρή Βαφειάδη.

«Κίκονες ή Σάιοι»;

«Κίκονες ή Σάιοι, στην καταγωγή, κατά τον συγγραφέα οι Κοσμιώτες, μεταφέρουν από τότε μέχρι σήμερα ως απόγονοι Θασίων ή και γηγενείς Στρυμιώτες τη θάλασσα ως κυτταρική, θαρρείς μνήμη εντός τους. Γι’ αυτό και κάθε καλοκαίρι όδευαν προς τη θάλασσα, γι’ αυτό και τα ξωκλήσια της Αγίας Μαρίνας στον Ίμερο και του Άγιου Νικολάου στην Μολυβωτή ήταν στην φροντίδα τους, γι’ αυτό και η εικόνα του Αη Νικόλα ήταν στην θέση της Παναγιάς», ανέφερε ο Νομάρχης Ροδόπης στην κατάμεστη αίθουσα του Κοινοτικού Καταστήματος, σημειώνοντας, «θαλασσινοί ή στεριανοί τίποτε δεν έφερε εμπόδιο στη γενναιότητά τους. Αυτή η γενναιότητά τους εμψύχωνε τους Έλληνες την πρώτη και τη δεύτερη βουλγαροκρατία κάτι που οι Κοσμιώτες πλήρωσαν ακριβά». Οι Κοσμιώτες, που όπως τους παρουσίασε ο Νομάρχης, είναι εργατικοί, άξιοι, κιβωτός ο καθένας της μνήμης του τόπου του.

Κιβωτός μνήμης, είναι και το βιβλίο: «Κοσμιώτες: Σάιοι ή Κίκονες: Ιστορία, μνήμες, παραδόσεις» του Δημήτρη Σ. Αρσενίου, που έχει σκοπό, όπως ανέφερε ο ίδιος ο συγγραφέας, να περισώσει ό,τι πολυτιμότερο υπάρχει στην πολιτιστική μας κληρονομιά, πριν η λησμονιά του πνεύματος και ο χρόνος τα σβήσουν.

«Οι Κοσμιώτες είναι απόγονοι των κατοίκων της Αρχαίας Στρύμης»

Μια ιστορική διαδρομή επεφύλαξε στην ομιλία του ο κ. Αρσενίου με λεπτομερειακές εξιστορήσεις των προγόνων, με αναφορές στη διαρκή φιλονικία Κοσμιωτών – Μαρωνιτών, στα χαρακτηριστικά γνωρίσματα και τις συνήθειες των κατοίκων του Κόσμιου, γνωστού και ως Κιουτσούκ- Κιόι…

Ο συγγραφέας ισχυρίστηκε ότι οι Κοσμιώτες είναι απόγονοι των κατοίκων της Αρχαίας Στρύμης, στηριζόμενος αποκλειστικά στις λεπτομερειακές εξιστορήσεις των προγόνων που αφορούσαν στην καταγωγή τους και τις περιοχές που έζησαν, πριν μετοικίσουν οριστικά στο Κόσμιο.

Η βραδιά επεφύλασσε ένα «ταξίδι» γνωριμίας στα σχολεία, στις εκκλησίες, στους δρόμους, στα γεφύρια, αλλά και αναφορά στους πρώτους δασκάλους, στους πρώτους χωροφύλακες, στους εξόριστους, στους πεσόντες, στους αιχμαλώτους, στους εκτελεσθέντες.

Από την ματιά του αναγνώστη περνούν η λαογραφία, οι κατοικίες, οι ασχολίες, οι φορεσιές, τα όργανα, οι χοροί, οι οργανοπαίκτες, η θρακική λύρα, η γκάιντα, το καβάλι, οι αφηγήσεις των γερόντων, οι παροιμίες και τα αινίγματα, τα παρατσούκλια, τα τοπωνύμια και οι θρύλοι γύρω από αυτά, αναφορές ακόμη και στα πηγάδια, αλλά και στις κουβέντες των καφενείων. Το έργο που παρουσίασε ο συγγραφέας στους συγχωριανούς του, βασίζεται στις ανεξάντλητες ιστορίες δυο αγαπητών του προσώπων: του Σπυρίδωνα Αρσενίου του Δημητρίου και του Παπάζογλου Χρήστου του Κωνσταντίνου, γι’ αυτό αφιέρωσε την έκδοση στη μνήμη τους.

«Οι πολιτικοί οφείλουν να έχουν πολιτική και για το βιβλίο»

Μ’ ένα μεγάλο ευχαριστώ στους Κοσμιώτες για όλα εκείνα που συγκέντρωσε, χάρη σε εκείνους, ο συγγραφέας ξεκίνησε την ομιλία της η εκδότρια – διευθύντρια του «ΠτΘ», η κ. Τζένη Κατσαρή – Βαφειάδη σημειώνοντας ότι είναι το τέταρτο βιβλίο που αγκαλιάζει η Νομαρχία Ροδόπης. «Οι πολιτικοί είναι καλό να τολμούν να κάνουν πολιτική και με τα βιβλία, όπως μέλημα των ιδιωτών επίσης, – όπως γίνεται κι αλλού,- αλλά και του ΥΠΠΟ θα πρέπει να είναι και το βιβλίο», ανέφερε καταθέτοντας τον προβληματισμό της για την έλλειψη τέτοιων πρωτοβουλιών. Κάποιος θα πρέπει να τολμά να κάνει πολιτική και με τα βιβλία», σημείωσε «δεδομένου ότι είναι πολλές οι περίοδοι της ιστορίας της Θράκης για τις οποίες πολλά δεν γνωρίζουμε».

«Ευχαριστώ τους Κοσμιώτες για όλο αυτό το τεράστιο υλικό που μεταλαμπάδευσαν στο Δημήτρη Αρσενίου που το κατέγραψε. Όσο για το δημόσιο έπαινο που απέδωσε προς τις εκδόσεις μας, ο νομάρχης Ροδόπης, αφού τον ευχαριστήσουμε, κι αφού ευχηθούμε να πολλαπλασιαστεί η δημόσια εκφορά θετικού λόγου, όταν όλοι κάνουμε κάτι καλό, να σημειώσουμε ότι αν δεν έχεις υλικό, αν δεν σε εμπνέει ο λόγος, και αν η έκδοση δεν έχει στόχο και αφορμή, δεν μπορείς να δημιουργήσεις καλό βιβλίο. Κανένα βιβλίο δεν γίνεται δηλαδή από το τίποτα» ανέφερε η κ. Κατσαρή.

Στη συνέχεια, αναφερόμενη στα θετικά του βιβλίου, σημείωσε μεταξύ άλλων ότι εκείνο που είναι ενδιαφέρον στο βιβλίο δεν είναι το αν οι Κοσμιώτες είναι Σάιοι ή Κίκονες, – είναι θέμα των ιστορικών και των αρχαιολόγων ν’ απαντήσουν σ’ αυτό το ερώτημα – είναι ότι για πρώτη φορά ο Δημήτρης Αρσενίου καταγράφει την πεποίθηση των Κοσμιωτών ότι είναι θαλασσινοί, την μετακένωση από στόμα σε στόμα συνηθειών που δείχνουν ότι είχαν άρρηκτη σχέση με τη θάλασσα, όπως οι καλοκαιρινές μετακινήσεις τους προς τη Μολυβωτή, η φροντίδα για το εκκλησάκι της Αγίας Μαρίνας Ιμέρου, η προσφώνηση προς τους νοικοκυραίους του χωριού με το επίθετο «καπεταναίοι»».

Ως σημαντικό στοιχείο του βιβλίου, επίσης, αξιολόγησε «τα όσα ο συγγραφέας συν-αποκομίζει από την προφορική μνήμη, από τα καφενεία και τις συναναστροφές του, όσα δηλαδή καταγράφονται στο κεφάλαιο με τα μνημεία του λόγου, ήτοι τα αινίγματα, τις παροιμίες, τα τραγούδια, τα παρωνύμια και τις λέξεις, καθώς και το ανέκδοτο φωτογραφικό υλικό ή τις πληροφορίες που αντλήσαμε από τα Μηναία με τη βοήθεια του υπολογιστή, όπως π.χ. ότι ο Άγιος Αθανάσιος του Κοσμίου είναι, όντως, από το 2ο μισό του 19ου αιώνα, αφού έτσι γράφει στα Μηναία, ο εφημέριος του ναού.

Μάθαμε ακόμη πώς ένας χριστιανικός οικισμός ζούσε κατά τη διάρκεια της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας – είχε αναπτύξει έντονα τον κοινοτισμό- αλλά και ότι οι Κοσμιώτες εκτός του ότι είναι νησιώτες, καλοί «λήσταρχοι», ( «λήσταρχοι» με την έννοια του «Ζορό», αφού αυτοί συνέτρεχαν τους αδύναμους, κλέβοντας τους επικυρίαρχους), αντρείοι και φρουροί της τιμής των γυναικών, από τις καταγραφές του συγγραφέα μαθαίνουμε ότι ήταν και «εξοικειωμένοι» με την εξουσία… Για να επιδικαστεί ένα κτήμα στην περιοχή του Χατησίου στη Δημογεροντία Κοσμίου, «λαδώσανε» λόγου χάριν τον αγά της περιοχής.»

Παράλληλα, η εκδότρια – διευθύντρια του «ΠτΘ», η κ. Τζένη Κατσαρή – Βαφειάδη αναφέρθηκε και σε στοιχεία που γνωστοποιούνται και αφορούν στη διασυμμαχική διοίκηση της Θράκης, για την παρουσία π.χ. στο βιβλίο ενός εγγράφου της διασυμμαχικής διοίκησης που επιτρέπει την απογραφή σχολείων, δασκάλων και μαθητών, και ενός διαβατηρίου, επίσης της διασυμμαχικής διοίκησης, με σφραγίδα και από ένα ταξίδι Κομοτηναίου στην Δράμα, όπως αναφέρθηκε και στο πλούσιο φωτογραφικό – αποδεικτικό υλικό της γενναιότητας των Κοσμιωτών, τις φωτογραφίες των εκτελεσθέντων και εξορισθέντων δηλαδή, σημειώνοντας ότι «οι Κοσμιώτες ήταν και δημοκράτες και πατριώτες». Αναφερόμενη στα «παρατσούκλια», τα χαρακτήρισε απότοκο της λειτουργίας της γειτονιάς, της μεταξύ τους επικοινωνίας, της αίσθησης χιούμορ που τους διείπε αλλά και της κοινωνικής τους ανεκτικότητας.

Τελειώνοντας, επεσήμανε την ανάγκη να υπάρξει από όλους τους φορείς της πόλης πολιτική για την καταγραφή και την ανάδειξη της ιστορίας της περιοχής, υπογραμμίζοντας το παράδειγμα της Ξάνθης Στην Ξάνθη, το ΠΑΚΕΘΡΑ π.χ. εξέδωσε την τελευταία εικοσαετία 54 εκδόσεις, όπως και ο δήμος Ξάνθης τολμά και παρουσιάζει κάθε χρόνο εκδόσεις με πρωτότυπο θέμα και ανέκδοτο ιστορικό υλικό, με αφορμή το καρναβάλι και τις Γιορτές της Παλιάς Πόλης», τόνισε και σημείωσε, «στο εξωτερικό, όπου κι αν ταξιδέψει κανείς, θα δει μικρούς χώρους, πολυχώρους ενεργούς – μουσεία που φιλοξενούν την ιστορία και τον πολιτισμό του τόπου, σε κάθε σχεδόν οικισμό, εμείς κινδυνεύουμε να χάσουμε τη σχέση μας και με τα δύο, με την ιστορία και τον πολιτισμό μας, ολοσχερώς.», σημείωσε προτρέποντας, «ας φροντίζουμε για την προφορική ιστορία, τη μνήμη, ώστε αυτή να καταγραφεί. Χρωστάμε πολλά εξάλλου στους εμπειρικούς λαογράφους και στους εμπειρικούς ιστορικούς… Ανέκαθεν αυτοί λειτούργησαν ως προοίμιο και «πηγή» για την επιστήμη».

Παρόντες στην γεμάτη από κόσμο αίθουσα του παλιού κοινοτικού καταστήματος ήταν μεταξύ άλλων και ο δήμαρχος Κομοτηναίων, κ. Δημήτρης Κοτσάκης, ο Βουλευτής ΠΑΣΟΚ Ροδόπης, κ. Γιώργος Πεταλωτής, ο αντινομάρχης κ. Κώστας Κατσιμίγας, ο αντιδήμαρχος Οικονομικών του Δήμου Κομοτηνής, κ. Χρήστος Μέτιος, η πρώην Βουλευτής του ΠΑΣΟΚ κ. Χρύσα Μανωλιά, ο δήμαρχος Μαρώνειας κ. Χρήστος Παπανικολάου και η σύζυγός του Ροδούλα, η Πρόεδρος της ΔΕΑΚΟ κ. Φελίνα Καζάκου, οι δημοτικοί σύμβουλοι: Βασίλης Κυπριανίδης, Σοφία Μενεσελίδου, Γιάννης Μουρτίδης, Παύλος Δαμιανίδης, Γιώργος Πετρίδης, ο πρώην εκδότης της εφημερίδας «Πατρίδα», κ. Κώστας Τσέτλακας και πολλοί κάτοικοι της Κομοτηνής που αγκάλιασαν μια ακόμη εκδοτική δημιουργία των εκδόσεων: «Παρατηρητής της Θράκης».

Δεν είναι τυχαίο ότι αναφερόμενος σ΄ αυτή την προσπάθεια ο Νομάρχης Ροδόπης, ο κ. Άρης Γιαννακίδης σημείωσε ότι, «με ό,τι καταπιάνονται οι εκδόσεις: «Παρατηρητής της Θράκης», το κάνουν ερωτικό, θαυμαστό, τέλειο.».

Μαρία Νικολάου

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.