«Κοινος Λογος» της Ελλης Παπαδημητριου

Τo Θέατρο του Νέου Κόσμου παρουσιάζει στην πόλη μας σήμερα το βράδυ στις 9 τον «Κοινό Λόγο» της Έλλης Παπαδημητρίου, σε σκηνοθεσία Βαγγέλη Θεοδωρόπουλου και με πρωταγωνίστριες τη Λυδία Κονιόρδου και την Ελένη Κοκκίδου.
Ο «Κοινός Λόγος» είναι μια παράσταση καθοριστική για τη φυσιογνωμία του Θεάτρου του Νέου Κόσμου. Πρωτοπαρουσιάστηκε το καλοκαίρι του 1997 στην αυλή της ζυθαποθήκης του ΦΙΞ, με φυσικό σκηνικό τα χαλάσματα ενός αθηναϊκού σπιτιού, εγκαινιάζοντας τον θεατρικό χώρο του Βαγγέλη Θεοδωρόπουλου, που εκτός από τις δικές του δουλειές εδώ και 15 χρόνια δίνει χώρο σε νέους δημιουργούς και νέες προτάσεις.
Το νέο ανέβασμα με ανανεωμένη ματιά παρουσιάζεται με πέντε σημαντικές ηθοποιούς, που η καθεμία έχει αφήσει το δικό της αποτύπωμα στα θεατρικά δρώμενα! Η Λυδία Κονιόρδου, η Ελένη Κοκκίδου, η Μαρία Κατσανδρή, η «δική μας» Ελένη Ουζουνίδου και η Τάνια Παλαιολόγου.
Ο «Κοινός Λόγος» είναι ένα θεατρικό οδοιπορικό από τη Μικρασιατική Καταστροφή ως τον Εμφύλιο. Βασίζεται σε αφηγήσεις ανώνυμων γυναικών, καταγραμμένες από την Έλλη Παπαδημητρίου, που καλύπτουν το διάστημα από τις ειρηνικές μέρες στη Μικρά Ασία, πριν από την Καταστροφή, ως τον Εμφύλιο και τα κατοπινά δύσκολα χρόνια, ενώ μας μεταφέρουν από τη Σμύρνη στον Πόντο και από την Αθήνα και τον Πειραιά στα βουνά της Στερεάς Ελλάδας και της Ηπείρου.
Οι αφηγήσεις αυτές έχουν ως κοινό εφόδιο το λόγο των κοινών ανθρώπων, που συναρμολογεί σωστά την εποχή τους, το πάθος και το κλίμα της, ζωντανεύοντας ατομικές και συλλογικές μνήμες που φωτίζουν διαφορετικά όχι μόνο την ιστορία αλλά και τα σύγχρονα πάθη μας.
Με το σκηνοθέτη της παράστασης Βαγγέλη Θεοδωρόπουλο και την ηθοποιό Ελένη Ουζουνίδου μίλησε ο «Παρατηρητής της Θράκης». Μια συνομιλία για τη μνήμη και τη δύναμή της…

Βαγγέλης Θεοδωρόπουλος, σκηνοθέτης της παράστασης, Με ενδιαφέρει ένα θεατρικό έργο να αφουγκράζεται την κοινωνία

Επανήλθα σε αυτό το έργο γιατί είναι απόλυτα ταιριαστό με την εποχή που ζούμε

ΠτΘ: Ποιοι ήταν οι λόγοι κ. Θεοδωρόπουλε για τους οποίους για άλλη μια φορά επανέρχεσθε στον «Κοινό Λόγο»;
Β.Θ.: Επανέρχομαι για περισσότερο από ένα λόγους. Θεωρώ ότι τα κείμενα αυτά, οι αφηγήσεις που έχει καταγράψει η Έλλη Παπαδημητρίου, είναι από τα σημαντικότερα κείμενα που έχω πιάσει στα χέρια μου από τότε που ασχολούμαι με το θέατρο. Παρότι δεν είναι θεατρικά, αλλά πραγματικές αφηγήσεις που κατέγραψε η Έλλη Παπαδημητρίου, από την Μικρασιατική Καταστροφή μέχρι τον πόλεμο και τον εμφύλιο, επειδή ο τρόπος που κατάφερνε να τους κάνει να ανοίξουν την καρδιά τους και να μιλήσουν και στη συνέχεια ο τρόπος που τα επεξεργάζονταν, χωρίς να επεμβαίνει, με την έννοια να αλλάξει λόγια για να τα κάνει λογοτεχνία, θεωρώ ότι βγάζουν προς τα έξω κάτι πιο ουσιαστικό και πολλές φορές, θα τολμούσα να πω, ποιητικό, από το στόμα πολλών ανθρώπων. Επίσης από τις αφηγήσεις που έχει καταγράψει στο βιβλίο «Κοινός Λόγος» εγώ κράτησα μόνο τις γυναικείες, γιατί με ενδιέφερε μόνο η γυναικεία ματιά μέσα στην ιστορία και μέσα στο χρόνο και μέσα στην οικογένεια. Αυτό γιατί πρώτον οι γυναίκες αφηγούνται καλύτερα από τους άνδρες, δεύτερον γυναίκες είναι αυτές που στις δύσκολες καταστάσεις είναι στα μετόπισθεν, όπως είναι ο πόλεμος, όπως είναι ο θάνατος αγαπημένων προσώπων, όπως ο εμφύλιος, οι γυναίκες είναι αυτές που στηρίζουν την οικογένεια, είναι ο βράχος πάνω στην οποία ακουμπάνε όλοι, για να μπορέσουν να συνεχίσουν, είναι αυτή που τους δίνει δύναμη για να συνεχισθεί η ζωή. Το πιο σημαντικότερο όμως για μένα που με οδήγησε να επανέλθω σε αυτό το έργο είναι ότι είναι απόλυτα ταιριαστό με την εποχή που ζούμε και με τις τρομακτικές δυσκολίες που ζει ο Έλληνας σήμερα και μάλιστα με αξιοπρέπεια.

Η μνήμη δεν έχει στόχο μόνο να μη ξεχνάμε, αλλά να σκεφτόμαστε και το σήμερα

ΠτΘ: Θεωρείτε σημαντική στις άγριες αυτές μέρες που ζούμε ως Έλληνες την υπενθύμιση του πρόσφατου παρελθόντος;
Β.Θ.: Η μνήμη δεν έχει στόχο μόνο να μη ξεχνάμε, αλλά να σκεφτόμαστε και το σήμερα. Και δεν μιλώ μόνο για τα γεγονότα, αλλά μιλώ και για την ανθρώπινη συμπεριφορά και στάση. Όχι δηλαδή μόνο να θυμηθούμε μια σφαγή που έγινε ή μια καταστροφή που έγινε ή το πώς καταφέραμε να επιζήσουμε. Υπάρχει ένα συγκλονιστικό κείμενο μιας Πόντιας μητέρας, που με τα δύο παιδιά παραμάσχαλα σε ένα κείμενο μιάμιση σελίδας που κυριολεκτικά βγάζει ό,τι συνέβη στον Πόντο, όλη τη σφαγή και καταστροφή αυτών των ανθρώπων και της πατρίδας τους.

Ο απλός λαός γράφει ιστορία μέσα από τον κοινό λόγο

ΠτΘ: Την ιστορία τελικά πιστεύετε ότι την γράφουν οι απλοί άνθρωποι;
Β.Θ.: Την γράφουν με ένα διαφορετικό τρόπο, να το πω μέσα από τον κοινό λόγο, ο επιστήμονας, ο κάθε ιστορικός, γράφει ιστορία και πολύ συχνά με το δικό του τρόπο, όπως και με την ιδεολογία που έχει. Αυτά παίζουν μεγάλο ρόλο, όπως επίσης το αν εξυπηρετεί κάποια συμφέροντα, που πολλές φορές εξυπηρετεί, όχι πάντα, ή εξυπηρετεί μια κρατική λογική αντιμετώπισης της ιστορίας. Στον «Κοινό Λόγο» η κάθε μία περίπτωση και το άθροισμά τους κυρίως μετατρέπουν το υποκειμενικό σε αντικειμενικό. Μια μεμονωμένη αντιμετώπιση ιστορίας που έχει να κάνει μόνο με τον τρόπο που εσύ βλέπεις είναι πολύ υποκειμενικό. Διακόσιες ιστορίες μαζί ή ενός ολόκληρου λαού αμέσως την ιστορία την μετατρέπουν σε αντικειμενική. Με αυτή την έννοια ναι, ο απλός λαός γράφει ιστορία.

Με ενδιαφέρει το θέατρο να έχει άμεση σχέση με την κοινωνία

ΠτΘ: Αυτή τη φορά σκηνοθετικά το προσεγγίσατε διαφορετικά το έργο;
Β.Θ.: Προσπάθησα, γιατί αλλιώς δεν θα είχε ενδιαφέρον για πολλούς λόγους. Η παράσταση πρωτοανέβηκε πριν δεκαεπτά χρόνια, ήταν η εναρκτήρια παράσταση του Θεάτρου του Νέου Κόσμου. Σας ανέφερα τους λόγους για τους οποίους ήθελα να το ξανακάνω και από την άλλη ήθελα να προσθέσω και άλλα κείμενα, να αφαιρέσω κάποια άλλα, που αφουγκράζονται την κοινωνία μέσα στην οποία ζούμε. Με ενδιαφέρει το θέατρο να έχει άμεση σχέση με την κοινωνία, δηλαδή να ξαναχρησιμοποιήσω τον ίδιο όρο, ένα θέατρο που αφουγκράζεται την κοινωνία. Αυτό δεν το κάνεις με ένα μαγικό τρόπο, το κάνεις με ένα πολύ καλό θεατρικό έργο, είτε με ένα λογοτεχνικό είτε με ένα κλασικό έργο. Δεν σημαίνει ότι για να μιλήσεις για πράγματα που μας ακουμπάνε και μας αφορούν σήμερα ότι θα πρέπει το έργο να είναι σύγχρονο. Θεωρώ για παράδειγμα τον Ευριπίδη ό,τι πιο σύγχρονο για να μιλήσεις για οικεία κακά, για να μιλήσεις για το σήμερα, μέσα από τις παλιότερες ιστορίες, που και ο ίδιος καταπιάνεται, δηλαδή τον Όμηρο, για να μιλήσει για την εποχή του. Ήθελα λοιπόν ακριβώς να το επαναφέρω γιατί ένοιωθα ότι έχω να πω πολλά και ίσως πιο ισχυρά με αυτά τα κείμενα σήμερα και από την άλλη να το δω με μια φρέσκια ματιά, όσο είναι δυνατόν. Το πιο βασικό που έκανα ήταν να αναλάβουν τους ρόλους άλλοι ηθοποιοί, παρότι οι ηθοποιοί της πρώτης εκδοχής είναι πολύ βαθιά μέσα στην καρδιά μου. Την αγαπάω αυτή την παράσταση σε εκείνη την εκδοχή, δεν θα μπορούσε όμως να μετακινηθεί αυτή η παράσταση με τους ίδιους ηθοποιούς, γιατί όταν ένας ρόλος είναι γαντζωμένος στην πλάτη σου, δύσκολα τον ξεκολλάς από πάνω σου. Έτσι θεώρησα ότι πρέπει να πάμε λίγο παραπέρα. Επίσης μπήκαν άλλα κείμενα. Εκτός από τους Πόντιους οι υπόλοιποι Έλληνες δεν ξέρουμε τι έχει συμβεί στους προγόνους τους. Στην πρώτη παράσταση δεν είχαμε αφηγήσεις από τον Πόντο. Ένοιωσα τώρα που τα ανακάλυψα, ότι έπρεπε να μπουν συν ότι μπήκε ένα συγκλονιστικό τραγούδι από τον Πόντο. Βρήκαμε αφηγήσεις που μιλάνε για το πώς υποδέχτηκαν οι Έλληνες εδώ τους συνέλληνες, τους συνανθρώπους μας από τον Πόντο, από το σύνολο της Μικράς Ασίας, που ήταν και Χριστιανοί, που θέλαμε να λέμε ότι είμαστε χριστιανοί. Τους αντιμετώπισαν πολύ εχθρικά. Σήμερα έχουμε παρόμοια στάση, όχι όλοι, όχι το σύνολο, δεν τα βάζω όλα σε ένα σακούλι, απέναντι στους ξένους. Και αυτός είναι και ο λόγος που η Χρυσή Αυγή έχει πάρει τα πάνω της.

Το θέατρο δεν διδάσκει, το θέατρο θέτει ερωτήματα

ΠτΘ: Μπορεί το θέατρο να αλλάξει τα πράγματα, να περάσει τα μηνύματα που θέλει;
Β.Θ.: Το θέατρο δεν διδάσκει, το θέατρο θέτει ερωτήματα. Δουλειά του θεατή είναι να σκέφτεται, να απαντάει ή όχι. Θεωρώ ότι είναι πολύ κακό θέατρο να λες και να κουνάς το δάχτυλο για το τι πρέπει να κάνει ο άλλος, το θεωρώ και υποτιμητικό απέναντι στον θεατή. Το θέατρο πρέπει να μιλά για αυτά που γίνονται γύρω του, για την ανθρώπινη συμπεριφορά, για τη στάση του ανθρώπου απέναντι στους άλλους ανθρώπους ή για ερωτήματα μεγάλα που μας απασχολούν.

Με τη μνήμη δεν αναμοχλεύουμε μίση και πάθη, αλλά πράγματα που αγαπάμε

ΠτΘ: Το θέμα είναι η μνήμη να διατηρείται όχι για να διαιωνίζει μίση και πάθη αλλά ως ένας φόρος τιμής προς τους ανθρώπους που χάθηκαν και για να μην επαναλαμβάνονται τα ίδια λάθη.
Β.Θ.: Έχετε απόλυτα δίκαιο. Έχω επιλέξει κομμάτια μέσα στην παράσταση που μιλάνε με πολύ αγάπη και πόνο για την πατρίδα. Μια τουρκάλα η οποία με την ανταλλαγή πληθυσμών διώχτηκε από την Πρέβεζα, μιλά για την καλή συνύπαρξη με τους Έλληνες, ακόμα και το Πάσχα πώς το περνάγανε μαζί, και λέει μια φράση που έχω μέσα στην καρδιά μου: «Αχ εγώ στον άλλο κόσμο θα ξαναδώ την Πρέβεζα;» Άρα λοιπόν η μνήμη δεν πρέπει να αναμοχλεύει μίση και πάθη είναι πράγματα που αγαπάμε. Επειδή εγώ θεωρώ πατρίδα μου τα παιδικά μου χρόνια αυτά δεν θέλω να μου τα στερεί κανείς.

Ελένη Ουζουνίδου, ηθοποιός, Ο πιο σύγχρονος λόγος που μπορεί να ακουστεί είναι ο κοινός λόγος

Η μνήμη είναι μεγάλη δύναμη για να πας μπροστά

Συγκινημένη που για πρώτη φορά θα παίξει καλοκαίρι στην Κομοτηνή και μάλιστα απέναντι από το σπίτι της η Ελένη Ουζουνίδου καταγράφει στο ενεργητικό της μια ακόμη επιτυχία συμμετέχοντας στην παράσταση «Κοινός Λόγος» όπου εκτός των άλλων υποδύεται μια Πόντια γυναίκα.

ΠτΘ: κ. Ουζουνίδου πώς αντιμετωπίσατε το κείμενο;
Ε.Ο.: Τα κείμενα είναι μαγικά, είναι αληθινές μαρτυρίες, έχουν καταγραφεί από την Έλλη την Παπαδημητρίου με μαγνητόφωνο, απλά έγινε απομαγνητοφώνηση. Η ίδια λέει ότι δεν έχει παρέμβει πάνω στα κείμενα και εμείς φροντίσαμε να κάνουμε το ίδιο, δηλαδή μεταφέρουμε αυτόν τον προφορικό λόγο που έχει γίνει γραπτός, έτσι όπως έχει γραφεί. Καταλαβαίνετε ότι αυτό έχει μια δυσκολία πρώτα απ’ όλα. Αν όμως ανασύρουμε τη μνήμη και θυμηθούμε τους προγόνους μας τους παππούδες και τις γιαγιάδες που μας έλεγαν ιστορίες από τη Μικρά Ασία και από τις άλλες περιοχές, με αυτή την ανάμνηση και γλύκα προχωρήσαμε όλες και με αυτό τον τρόπο περάσαμε αυτή τη διαδρομή.

ΠτΘ: Εσείς υποδύεσθε την Πόντια γυναίκα;
Ε.Ο.: Και μια Πόντια που έχει έρθει από την Τέριλα της Κερασούντας. Η οικογένειά μου δεν έχει βέβαια ποντιακή καταγωγή, παρόλα αυτά επειδή έχουμε πολλούς πόντιους στην περιοχή μας και μεγάλωσα πλάι τους. Με πολύ μεγάλη αγάπη και συγκίνηση κάνω και αυτή τη γυναίκα.

Το θέμα της επιβίωσης και της ζωής είναι πολύ δυνατό στα κείμενα

ΠτΘ: Με τα σημερινά δεδομένα υπάρχει πιο σύγχρονος λόγος από τον κοινό λόγο;
Ε.Ο.: Πραγματικά όχι, είναι ο πιο σύγχρονος λόγος που μπορεί να ακουστεί. Είναι ένας λόγος που μας θυμίζει από πού προερχόμαστε και πώς φτιάχτηκε αυτό το έθνος, με τι πόνο αλλά και με τι δύναμη για συνέχεια. Το θέμα της επιβίωσης και της ζωής βγαίνει πολύ έντονα από αυτά τα κείμενα.

Ο γυναικείος λόγος είναι ισχυρός

ΠτΘ: Ο σκηνοθέτης προτίμησε να δουλέψει αποκλειστικά με γυναίκες. Πιστεύετε ότι ο λόγος των γυναικών έχει μεγάλη δύναμη;
Ε.Ο.: Οι γυναίκες είναι αυτές που μεταφέρουν τη ζωή. Οι περισσότεροι πρόσφυγες που ήρθαν από τη Σμύρνη ήταν γυναίκες, γιατί το μεγαλύτερο ποσοστό των ανδρών τους σκότωσαν. Αυτές οι γυναίκες έγιναν άνδρες, έγιναν τα πάντα και συνέχισαν να ζουν για τα παιδιά που τους απέμειναν, γιατί κάποια είτε τα έχαναν από πείνα είτε τους τα έπαιρναν, οπότε γίνεται κατανοητό πόσο ισχυρός είναι αυτός ο λόγος. Βέβαια στο βιβλίο της Έλλης Παπαδημητρίου υπάρχουν αφηγήσεις και ανδρών, αλλά νομίζω ότι τα πιο δυνατά και συγκινητικά είναι των γυναικών.

Η μνήμη πρέπει να μεταφέρεται για να αντιμετωπίσουμε το σήμερα

ΠτΘ: Πιστεύετε ότι η μνήμη πρέπει να μεταφέρεται;
Ε.Ο.: Βεβαίως, γιατί πρέπει να ξέρουμε από πού προερχόμαστε από ποια υλικά είμαστε φτιαγμένοι. Νομίζω ότι το συναίσθημα είναι πολύ δυνατό όταν ξέρεις ποιοι ήταν οι πρόγονοί σου, τους κόπους, τους πόνους, τις αντίξοες συνθήκες με τις οποίες μεγάλωσαν τα παιδιά τους και πώς ήρθαν σε μια Ελλάδα που δεν τους ήθελε. Τους αποκαλούσαν τουρκόσπορους, δεν τους ήθελαν, τους σνόμπαραν. Η μνήμη είναι μεγάλη δύναμη για να πας μπροστά. Νομίζω ότι όλη η παράσταση αποπνέει αισιοδοξία. γιατί αυτό που ζούμε σήμερα είναι ένα άλλου είδους πολέμου. Δεν είναι αυτό που έζησαν οι πρόγονοί μας, οι οποίοι όμως βλέπουμε ότι έζησαν πολύ χειρότερα, αλλά άντεξαν και μετέφεραν σε εμάς την παράδοσή τους, τον πολιτισμό τους.

ΠτΘ: Θεωρείτε δηλαδή ότι είναι σημαντική η υπενθύμιση του παρελθόντος στο σήμερα, με δεδομένο ότι και σήμερα υπάρχουν πρόσφυγες;
Ε.Ο.: Βέβαια, γιατί και σήμερα βλέπουμε τους Έλληνες να μεταναστεύουν πάλι στο εξωτερικό, ακούω ότι πολλοί φίλοι και συνομήλικοι που έχουν φύγει. Και από την άλλη υπάρχουν μετανάστες που τους συμπεριφερόμαστε αντίστοιχα όπως συμπεριφερόμασταν στο ίδιο μας το αίμα. Δυστυχώς.

Συντελεστές παράστασης

Σκηνοθεσία: Βαγγέλης Θεοδωρόπουλος
Σκηνικά – Κοστούμια: Αντώνης Δαγκλίδης
Επιλογή & διδασκαλία τραγουδιών: Κώστας Βόμβολος
Επιμέλεια κίνησης: Αγγελική Στελλάτου
Φωτισμοί: Σάκης Μπιρμπίλης
Φωτογραφίες: Μαριλένα Σταφυλίδου

ΠΑΙΖΟΥΝ ΟΙ ΗΘΟΠΟΙΟΙ:
Λυδία Κονιόρδου, Ελένη Κοκκίδου, Μαρία Κατσανδρή, Ελένη Ουζουνίδου, Τάνια Παλαιολόγου

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.