Κοινωνικη Οικονομια: εργαλειο της Βιωσιμης Περιφερειακης και Τοπικης Αναπτυξης

Από τα μέσα της δεκαετίας του 1970 σε όλες τις αναπτυγμένες χώρες του κόσμου σημειώνεται αξιόλογη ανάπτυξη του εθελοντικού και μη εξαρτημένου από κόμματα ακτιβισμού των πολιτών στο πεδίο των κοινωνικο-πολιτικών, κοινωνικο-πολιτισμικών και κοινωνικο-οικονομικών δράσεων.

Πρόκειται για ένα πεδίο το οποίο είναι διεθνώς γνωστό με μια ποικιλία όρων, όπως: Τρίτο Σύστημα, Τρίτος Τομέας της Οικονομίας, Μη Κερδοσκοπικός Τομέας της Οικονομίας, Τομέας της Κοινωνικής Οικονομίας ή Τομέας της Αλληλέγγυας Οικονομίας.

Συστήνονται άτυπες και τυπικές οργανώσεις, δομές, εταιρικά σχήματα, φορείς, συμπράξεις, ομάδες, συσπειρώσεις, συνέργιες και οργανισμοί των οποίων οι δραστηριότητες «δεν εντάσσονται στη σφαίρα του δημόσιου και του ευρύτερου δημόσιου τομέα αλλά ούτε ανήκουν στον παραδοσιακό ιδιωτικό (κερδοσκοπικό) τομέα της οικονομίας».

Δηλαδή, οι φορείς του Τρίτου Τομέα δραστηριοποιούνται σε έναν ενδιάμεσο ριζοσπαστικό χώρο, ο οποίος βρίσκεται μεταξύ του δημόσιου τομέα και της οικονομίας της αγοράς ενώ από πολιτικής απόψεως οι οργανισμοί είναι εκούσιες, εθελοντικές, συμμετοχικές και αδέσμευτες συσπειρώσεις πολιτών που συγκροτούν ανεξάρτητα μορφώματα με αυτό-οργάνωση τα οποία δρουν στο μαζικό χώρο πλήρως αυτονομημένα και απεξαρτημένα από τα πολιτικά κόμματα.

Οι δραστηριότητες καλύπτουν ένα ευρύ φάσμα κοινωνικών, πολιτικών, πολιτιστικών, πολιτισμικών, ουμανιστικών, κ.λπ. αναγκών σε διάφορους τομείς (πολιτική, υγεία, εκπαίδευση, απασχόληση, πολιτισμός, οικολογία – περιβάλλον, κοινωνική μέριμνα –φροντίδα – πρόνοια, θρησκεία, αθλητισμός, παροχή νομικής υποστήριξης, προάσπιση ανθρωπίνων και πολιτικών δικαιωμάτων, κ.λπ.).

Με άλλα λόγια, οι ενέργειες των φορέων συνάδουν με όλες τις εκφάνσεις της Βιώσιμης Ανάπτυξης (οικονομική μεγέθυνση με κοινωνική συνοχή και σεβασμό στο περιβάλλον).

Οι οργανώσεις του Τρίτου Τομέα θεωρούνται μηχανισμοί για την αντιμετώπιση των δυσμενών επιπτώσεων της «νέας τάξης των πραγμάτων» και των θλιβερών παρακολουθημάτων της «παγκοσμιοποίησης/ οικουμενοποίησης» (όπως λ.χ., αποσταθεροποίηση της Διεθνούς Ασφάλειας και της Ειρήνης, κοινωνικές και περιφερειακές ανισότητες, κοινωνική και περιφερειακή πόλωση, κοινωνικός και περιφερειακός δυαδισμός, χωρικές ασυμμετρίες, περιβαλλοντική υποβάθμιση, ανεργία, κοινωνικός αποκλεισμός, φτώχεια, ανασφάλεια, διάρρηξη του κοινωνικού ιστού ασφαλείας και πρόνοιας, αποσάθρωση της κοινωνικής συνοχής, κρίση του Κράτους Πρόνοιας, απορύθμιση των εργασιακών / βιομηχανικών σχέσεων, καταστρατήγηση των ανθρωπίνων και παραβίαση των πολιτικών δικαιωμάτων), κ.λπ.).

Συγχρόνως, συνιστούν εργαλεία εμπέδωσης της «εκ των κάτω προς τα πάνω» συμμετοχικής δημοκρατίας και μέσα αντιμετώπισης του εκφυλισμού της πολιτικής διακυβέρνησης και των ελλειμμάτων πολιτικού πολιτισμού (κομματικοκρατία, νεοκορπορατισμός, κρατικός πατερναλισμός, γραφειοκρατικός αυταρχισμός, κρατικισμός, κρατική αυθαιρεσία, πολιτικο-διοικητική διαφθορά, κ.λπ.).

Από την επισκόπηση της διεθνούς βιβλιογραφίας διαπιστώνεται ότι:

(α) Υπάρχει μεγάλη ποικιλία οργανισμών που συστήνονται και λειτουργούν σε πολλές χώρες όχι με ένα ενιαίο αλλά υπό ένα ευρύ φάσμα νομικών μορφών και οργανωτικών τύπων.

(β) Μελετώνται και αναλύονται από μια μεγάλη ποικιλία θεωρητικών, ιδεολογικο-πολιτικών και φιλοσοφικο-πολιτικών γωνιών θέασης.

Παρά την ανυπαρξία ενός καθολικά αποδεκτού συστήματος ταξινόμησης, κοινός τόπος όλων των προσεγγίσεων είναι ότι ο Τρίτος Τομέας:

(α) Είναι κοινωνικά χρήσιμος και πολιτικά ωφέλιμος.

(β) έχει σημαντική συνεισφορά στη διαμόρφωση του ΑΕΠ των χωρικών οικονομιών.

(γ) έχει σημαντική συμβολή στην απασχόληση της εργασίας, όπου εξαιτίας των δραστηριοτήτων εντάσεως εργασίας, η συνεισφορά στην απασχόληση της εργασίας είναι αναλογικά μεγαλύτερη από την αντίστοιχη συνεισφορά στη διαμόρφωση του ΑΕΠ.

Πιο συγκεκριμένα η συμβολή στην απασχόληση είναι άμεση και έμμεση. Άμεση εντός των οργανισμών με προσλήψεις αναγκαίου προσωπικού και έμμεση από τα πολλαπλασιαστικά οφέλη που δημιουργεί η παρέμβαση των οργανισμών στο κοινωνικό-οικονομικό γίγνεσθαι, ήτοι: (α) στήριξη της πρόσβασης στην απασχόληση και στην κοινωνική ένταξη ατόμων που ανήκουν σε ευάλωτες, ευαίσθητες, ευπαθείς και λιγότερο ευνοημένες κοινωνικές ομάδες, (β) συμβολή στη βελτίωση της ποιότητας της απασχόλησης και της ανταποδοτικότητας της εργασίας από τις δράσεις συμβουλευτικής, κατάρτισης και εκπαίδευσης για τη βελτίωση των ανθρωπίνων πόρων που αναλαμβάνουν να εκτελέσουν πολλοί οργανισμοί.

Από μια στενή προσέγγιση, οι Εθελοντικές – Μη Κυβερνητικές Οργανώσεις (ΜΚΟ) της ριζοσπαστικής Κοινωνίας των Πολιτών και των νεωτερικών Κινημάτων Αιχμής βρίσκονται πιο κοντά στις αρχές της αλληλεγγύης, της ελεύθερης και ενεργούς συμμετοχής, της αυτόνομης και αδέσμευτης δράσης καθώς και στον ουμανιστικό ιδεαλισμό που εμπνέεται από το ιδεώδες του ανιδιοτελούς κοινωφελούς ακτιβισμού.

Η θεσμική-νομική προσέγγιση είναι πιο ελαστική και διευρυμένη. Δημιουργεί περιθώρια και ανοχές που επιτρέπουν την ένταξη στο Τρίτο Σύστημα μιας μεγάλης ποικιλίας οργανώσεων, όπως είναι: Συνεταιρισμοί και Συνεταιριστικές επιχειρήσεις, Ιδρύματα, Κοινωνίες Αλληλοβοηθείας, Ασφαλιστικά Αλληλοβοηθητικά Ταμεία, Σωματεία, Οργανισμοί, Ενώσεις, Κοινωνικές Επιχειρήσεις (νέου τύπου κοινωνική επιχειρηματικότητα), Δίκτυα των Επιχειρήσεων για την Κοινωνική Συνοχή (εμπέδωση της Εταιρικής Κοινωνικής Ευθύνης), Δομές (εταιρικά σχήματα, συμπράξεις, κ.λπ.) Συντονισμού και Υλοποίησης Ευρωπαϊκών Προγραμμάτων και Πρωτοβουλιών για την Απασχόληση και την Κοινωνική Ενσωμάτωση, κ.λπ.

Αρκεί να είναι πραγματικά ανεξάρτητες δομές με ελεύθερη συμμετοχή των πολιτών και να ικανοποιείται το αξιακό / ηθικό κριτήριο ότι οι οργανώσεις δεν έχουν ως κύριο σκοπό την επιδίωξη κέρδους αλλά κυρίως την παροχή υπηρεσιών προς τα μέλη τους και την κοινωνία. Η πιθανή δημιουργία πλεονάσματος μπορεί να αποτελέσει ένα μέσο που θα ισχυροποιεί τον οργανισμό ώστε να μπορεί να βελτιώσει και να διευρύνει τις δραστηριότητές του, δε μπορεί όμως να είναι κυρίαρχο κίνητρο και αυτοσκοπός.

Σε γενικές γραμμές, η εθελοντική εργασία και γενικότερα ο θεσμός της κοινωνίας των πολιτών στην Ελλάδα έχουν περιορισμένη και ισχνή παρουσία σε σχέση με την Ευρώπη και τις ΗΠΑ.

Επίσης είναι περιορισμένος και ο αριθμός των πιστοποιημένων ΜΚΟ (δηλαδή των φορέων οι οποίοι έχουν εγγραφεί στα Μητρώα της Υπηρεσίας Διεθνούς Αναπτυξιακής Συνεργασίας –ΥΔΑΣ- του Υπουργείου Εξωτερικών στο πλαίσιο της συμμετοχής της χώρας στην Επιτροπή Αναπτυξιακής Συνεργασίας (DAC-Development Assistance Committee) του ΟΟΣΑ.

Με εξαίρεση ίσως την Εκκλησία και τους ημι-δημόσιους Οργανισμούς, ο ρόλος των δομών παραμένει περιορισμένος χωρίς να μπορεί να καλύψει τις νέες ανάγκες που έχουν προκύψει από την παγκοσμιοποίηση, τη δημοσιονομική κρίση και τη συρρίκνωση του Κράτους Πρόνοιας. Οι φορείς εμφανίζουν σημαντικά οργανωτικά, διαχειριστικά και διοικητικά προβλήματα, δεσμεύονται και εξαρτώνται από την εκάστοτε πολιτική διακυβέρνηση, εμφανίζουν τα γνωστά συμπτώματα της διαχρονικής παθογένειας του δημόσιου και του ευρύτερου δημόσιου τομέα της οικονομίας και δεν είναι σε θέση να διαχειριστούν νέες ανταποδοτικές δράσεις προσαρμοσμένες στις ιστορικές εξελίξεις.

Για το λόγο αυτό θα πρέπει να δρομολογηθούν ενέργειες με στόχο την αναβάθμιση του θεσμού και την ισχυροποίηση της λειτουργίας των οργανώσεων της Κοινωνικής Οικονομίας οι οποίες δραστηριοποιούνται σε επίπεδο τοπικής κοινωνίας, δήμων, νομαρχιών και περιφέρειας με ένα πλέγμα δράσεων των οποίων η χωρική εμβέλεια της δραστηριότητας μπορεί να αποκτήσει ακόμη και διασυνοριακό, διαπεριφερειακό και διακρατικό βεληνεκές.

Και τούτο γιατί, οι πιστοποιημένες ΜΚΟ μπορούν να βρουν σημαντικούς πόρους από χρηματοδοτήσεις οι οποίες προέρχονται από την ΥΔΑΣ του Υπουργείου Εξωτερικών, την ΕΕ, τα Υπουργεία Εξωτερικών άλλων χωρών, τον ΟΗΕ, τις Διεθνείς Οργανώσεις και τους Διεθνείς Οργανισμούς, τη συμμετοχή τους -ως εταίροι- σε συμπράξεις Προγραμμάτων Ευρωπαϊκών Πρωτοβουλιών, τη συμμετοχή τους με την ιδιότητα του Τελικού Δικαιούχου σε Δράσεις του τομεακού Επιχειρησιακού Προγράμματος Απασχόληση και Επαγγελματική Κατάρτιση του Υπουργείου Απασχόλησης και Κοινωνικής Προστασίας, κ.λπ.

Εδώ ακριβώς υπεισέρχεται ο υποστηρικτικός ρόλος της πολιτείας σε επίπεδο ΟΤΑ α΄και β΄βαθμού καθώς και σε επίπεδο Γ.Γ. Περιφέρειας, ο οποίος συνίσταται: (α) στη βοήθεια των Εθελοντικών Μη Κερδοσκοπικών Οργανώσεων για να αποκτήσουν ένα ανώτερο επίπεδο ανάπτυξης και τα εφόδια που θα τους επιτρέψουν να εκπληρώσουν τις προϋποθέσεις εγγραφής στα Μητρώα της ΥΔΑΣ ώστε να είναι επιλέξιμες για χρηματοδοτήσεις, και (β) στη δημιουργία ενός ευνοϊκού περιβάλλοντος που θα επιτρέπει στις ΜΚΟ να είναι βιώσιμες, ανταποδοτικές και να λειτουργούν απρόσκοπτα.

Συνοπτικά, θα μπορούσε να καταρτιστεί ένα Χωρικό (δημοτικό, νομαρχιακό, περιφερειακό) Στρατηγικό Σχέδιο Δράσης για τη στήριξη των φορέων του Τρίτου Συστήματος, δομημένο σε δενδροειδή μορφή Αξόνων Προτεραιότητας, Μέτρων και Δράσεων συμπεριλαμβανομένης και της Τεχνικής Βοήθειας.

Μερικές μορφές δράσεων οι οποίες ενδεικτικά θα μπορούσαν να ενταχθούν στο Σχέδιο Δράσης, είναι οι ακόλουθες:

•Ολοκληρωμένη Βάση Δεδομένων και Παρατηρητήριο Κοινωνικής Οικονομίας. Εντοπισμός, καταγραφή, ταξινόμηση και κατηγοριοποίηση όλων των φορέων οι οποίοι εντάσσονται με τη στενή και τη διασταλτική έννοια του όρου στο Τρίτο Σύστημα.

•Στατιστική επεξεργασία των δεδομένων, δημιουργία καταλλήλων δεικτών και κατάρτιση μελετών συναρτήσεων συσχετίσεων με διάφορες παραμέτρους της κοινωνικο-οικονομικής, κοινωνικο-πολιτικής και κοινωνικο-πολιτισμικής ζωής του τόπου.

•Μελέτη σκοπιμότητας, βιωσιμότητας, κοινωνικού κόστους / οφέλους, αναπτυξιακών δυνατοτήτων και αναπτυξιακής στρατηγικής της κοινωνικής οικονομίας.

•Καταγραφή και Κωδικοποίηση των Καλών Πρακτικών Κοινωνικής Επιχειρηματικότητας σε ευρωπαϊκό και εθνικό επίπεδο.

•Μελέτη για μεθόδου υποστήριξης της συμμετοχής των φορέων του Τρίτου Τομέα σε αντίστοιχα εθνικά και ευρωπαϊκά δίκτυα φορέων για την ανάπτυξη της Κοινωνικής Οικονομίας.

•Μελέτη για τη σύσταση Φορέα Τεχνικής, Διοικητικής και Χρηματοδοτικής Στήριξης των επιχειρήσεων Κοινωνική Οικονομίας.

•Μελέτη Προγράμματος Κατάρτισης Στελεχών για τον τομέα της Κοινωνικής Οικονομίας επειδή η ανάπτυξη δραστηριοτήτων της κοινωνικής οικονομίας απαιτεί εξειδικευμένα στελέχη.

•Κωδικοποίηση της Νομοθεσίας που αφορά στους οργανισμούς του Τρίτου Συστήματος με έμφαση στους νόμους και στις διαδικασίες Πιστοποίησης και Ένταξης των Φορέων στα Μητρώα των Εθελοντικών – Μη Κυβερνητικών Οργανώσεων (Ν.2646/98), στους Κοινωνικούς Συνεταιρισμούς στον τομέα Ψυχικής Υγείας (Ν.2716/99), κ.λπ.

•Κωδικοποίηση όλων των δράσεων των τομεακών και περιφερειακών επιχειρησιακών προγραμμάτων και των προγραμμάτων κοινοτικών πρωτοβουλιών που αποσκοπούν στη στήριξη των ενεργειών που συνάδουν με τον Τρίτο Τομέα της Οικονομίας, δίνοντας έμφαση στη δημιουργία Κοινωνικών Επιχειρήσεων και στην ανάπτυξη δομών Εταιρικής Κοινωνικής Ευθύνης.

•Δημιουργία Δικτυακού Τόπου και διαδραστικού Forum του Τρίτου Συστήματος.

•Πιλοτική λειτουργία Συστήματος Ζήτησης και Προσφοράς Εθελοντικής Εργασίας (Τράπεζα Εθελοντισμού).

•Έρευνες Στάσης και Αντίληψης των πολιτών για τις ΜΚΟ και τον εθελοντισμό.

•Ενθάρρυνση και ώθηση στην κατανάλωση υπηρεσιών του Τρίτου Τομέα. Για να επιτευχθεί η Βιωσιμότητα των φορέων της Κοινωνικής Οικονομίας θα πρέπει να αυξηθεί η ζήτηση των προϊόντων και των υπηρεσιών που παράγονται από τις Κοινωνικές Επιχειρήσεις και να βελτιωθεί η διείσδυση, διάχυση και η προσπελασιμότητα των προϊόντων στην αγορά.

•Ευαισθητοποίηση των δημόσιων και ιδιωτικών φορέων αλλά και της κοινής γνώμης σε θέματα κοινωνικής επιχειρηματικότητας. Διάδοση καλών πρακτικών στο πεδίο της κοινωνικής επιχειρηματικότητας που θα αναδεικνύουν τις κοινωνικές επιχειρήσεις ως εργαλείο βελτίωσης του βιοτικού επιπέδου των πολιτών, αλλά και καταπολέμησης του αποκλεισμού των ευπαθών κοινωνικών ομάδων.

•Μελέτη δυνατοτήτων και ευκαιριών για την προώθηση των Συμπράξεων και Συνεργασιών του Ιδιωτικού Τομέα με τις Οργανώσεις της Κοινωνικής Οικονομίας.

•Ευαισθητοποίηση των οικονομικών εταίρων σε θέματα Εταιρικού Πολιτισμού, Εταιρικής Ηθικής, Κοινωνικής Υπευθυνότητας, Εταιρικής Κοινωνικής Ευθύνης (ΕΚΕ) και Εταιρικής Διακυβέρνησης.

Μελέτη και υποστηρικτικές ενέργειες προώθησης ΕΚΕ. Δημιουργία βραβείων ΕΚΕ.

•Προώθηση εθελοντισμού – Ολοκληρωμένη διαχείριση εστιασμένων εθελοντικών ενεργειών. Δημιουργία βραβείων Εθελοντισμού.

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.