Καβαλα: Η καπνουπολη του χθες σημερα

Οι καπνεργάτες πρόσφυγες και οι καπνεργάτριες άφησαν στην πόλη της Καβάλας βαθιές, αλλά και άγραφες μέχρι σήμερα μνήμες, αφού αποτελούσαν τη βασανισμένη εργατική τάξη της πόλης που πάλευε και ίδρωνε σε δύσκολα χρόνια για το μεροκάματο. Πολλοί θυμούνται τους δρόμους, όταν σχολνούσαν οι καπνεργάτες, που γέμιζαν σαν σε συγκέντρωση. Ένα ανθρώπινο πλήθος πλημμύρίζε τότε τους δρόμους της πόλης. 12.000 καπνεργάτες υπήρχαν τότε στην Καβάλα, για αυτό μια βόλτα στην Καβάλα φανερώνει στα μάτια του περιηγητή πολλές καπναποθήκες. Όλα τα καπνά της περιοχής, ακόμα και της Θεσσαλίας, έρχονταν εκεί και τα επεξεργάζονταν.

Σ΄ αυτή την ίδια πόλη το σούσουρο των καπνεργατών, η δουλειά και ο μόχθος τους αναβιώνουν, σε χώρο που βρίσκεται πίσω από το Δημαρχείο και παραχωρήθηκε από τον πρώην Οργανισμό Καπνού, όπου θα στεγασθεί το Μουσείο Καπνού Καβάλας. Μέσα σε αυτό ο επισκέπτης θα έχει την ευκαιρία να ενημερωθεί γύρω από την ιστορία, την καλλιέργεια του καπνού και της καπνεργασίας γενικότερα. Όλα είναι έτοιμα και είναι πλέον θέμα ημερών η λειτουργία του. Ψυχή της όλης διοργάνωσης ο κ. Βύζικας Γιάννης.

«Η Καβάλα είναι μία πόλη εργατομάνα. Παλιά, βέβαια, οι καπνεργάτες ήταν μία πρωτοπόρα κοινωνική τάξη πανελλαδικά και παγκόσμια. Στην πόλη της Καβάλας η καπνεργασία ήταν η κυρίαρχη απασχόληση και, σύμφωνα με τα στοιχεία, μέχρι το 1956 απασχολούσε 12.961 άτομα, εκ των οποίων οι άνδρες ήταν 2.712 και οι γυναίκες 10.249», γεγονός που από την άλλη αποδεικνύει τη χρήση κυρίως γυναικών για την υπονόμευση των εργατικών σωματείων μέσω της υποβάθμισης της ειδικότητας. «Τα πραγματοποιηθέντα ημερομίσθια ήταν 169.734, το σύνολο αξίας των ημερομισθίων ήταν 74.703.611δραχμές, ο μέσος όρος πραγματοποιηθέντων ημερομισθίων για μεν τους άντρες ήταν 141 και για τις γυναίκες 128 και ο συνολικός μέσος όρος 131ημερομίσθια. Το μέσο ετήσιο εισόδημα ήταν 8.417 για τους άνδρες και 5.052 για τις γυναίκες, η δε επεξεργασθείσα ποσότητα 15.250.000 τόνοι.

Σε αυτήν την πόλη στις 9 Απριλίου 1874 υπογράφηκε η πρώτη Συλλογική Σύμβαση, το Πρωτόκολλο Καβάλας. «Εν Καβάλλα 9 Απριλίου 1874 η Επιτροπή Καπνεμπόρων και Καπνεργοστασών Θεσσαλονίκης Καβάλας Δράμας υπεγράφη Συλλογική Σύμβαση που την επικυρώνει ο Νομάρχης Δράμας Αλή Ναίμ Ζαζέζ».

Τον Απρίλιο του 1879 στην Καβάλα έγινε η πρώτη απεργία καπνεργατών, σύμφωνα με τα έγγραφα του υποπροξενείου Καβάλας προς το Υπουργείο Εξωτερικών της Ελλάδας επί Οθωμανικής Αυτοκρατορίας».

Ο κ. Βύζικας Γιάννης σπούδασε κτηνιατρική και είναι υπάλληλος του ΟΤΕ. Διετέλεσε πρόεδρος του Εργατοϋπαλληλικού Κέντρου Καβάλας, όπως και μέλος του Αρχείου Ιστορίας των συνδικάτων εταιρείας μη κερδοσκοπικής της ΓΣΕΕ. Ό ίδιος έγραψε και βιβλίο σχετικά με την ιστορία του καπνού στην περιοχή της Καβάλας, το οποίο έχει εκδοθεί το 1994 από τη ΓΣΕΕ και το Δημοτικό Μουσείο Καβάλας.

Ο κ. Βύζικας ασχολείται χρόνια με την ιστορία. Υποκινητές για αυτή του την ενασχόληση ήταν δύο φίλοι, οι οποίοι κάθε μέρα μάλωναν για διάφορα τοπικά ιστορικά θέματα, όπως για το ποιος κρέμασε τη σημαία το 1927 πρώτος στην Καβάλα. Με αυτή την αφορμή εμπνεύστηκε ολόκληρο βιβλίο με την ιστορία της πόλης.

«Για πρώτη φορά άκουσα για μουσείο καπνού από ένα συχωρεμένο καπνεργάτη που μου ζήτησε να ασχοληθώ με αυτό, όταν έκαναν τα αποκαλυπτήρια του αγάλματος στην Πλατεία του Καπνεργάτη, μετά από πρόταση του Πρασίνη Φώτη. Ξεκίνησα να μαζεύω υλικό από τις διάφορες καπναποθήκες, προτού το υλικό αυτό πεταχτεί, γιατί συνήθως, όταν έχεις πολύ υλικό, ή το πετάς ή το καις. Έτσι ξεκίνησα το 1996 και έκανα την πρώτη έκθεση με θέμα «Καβάλα, η καπνούπολη του χθες» που είχε ως αποτέλεσμα να συγκεντρώσω αρχειακό υλικό φωτογραφικό. Μέχρι τούρκικες σημαίες βρήκαμε στις φωτογραφίες. Σε κάποια στιγμή, βέβαια, είπα στο Δήμαρχο κ. Εριφυλλίδη, πριν ένα χρόνο συγκεκριμένα, ότι ήρθε η ώρα να φτιάξουμε το μουσείο στην καπναποθήκη του Κερμίν Εμίν στην Πλατεία Καπνεργάτη, στη ροζ καπναποθήκη, η οποία είναι δημοτική καπναποθήκη – και την οποία εδώ και δέκα χρόνια λένε ότι θα τη φτιάξουν και δεν τη φτιάχνουν – ώστε να μη χαθεί το υλικό. Το Δημοτικό Συμβούλιο μου εμπιστεύθηκε τη συγκέντρωση του υλικού για να πραγματοποιήσουμε αυτό το όραμα των Καβαλιωτών. Έπρεπε, λοιπόν, να δημιουργηθεί νέο νομικό πρόσωπο, αλλά ο περιφερειάρχης, ενώ όφειλε να απαντήσει σε διάστημα είκοσι ημερών, μας απάντησε σε εφτά μήνες, αρνητικά, με την αιτιολογία ότι ανήκει στο Δημοτικό Μουσείο Καβάλας, στο καταστατικό του οποίου υπάρχει παράγραφος ότι μπορεί να δημιουργηθεί και τμήμα μουσείου καπνού και άρα δεν μπορεί να δημιουργηθεί νέο τμήμα. Νομίζω, λοιπόν, ότι ο Δήμος Καβάλας πρέπει να πάρει απόφαση για τη δημιουργία μίας μη κερδοσκοπικής εταιρείας, στην οποία να συμμετέχουν τα παιδιά των καπνεμπόρων και των καπνεργατών.

«Και φτάσαμε στο σημείο να συγκεντρώσουμε ένα αξιόλογο υλικό, να έχουν γεμίσει οι αποθήκες σε σημείο που έχουμε σταματήσει να μαζεύουμε. Μας έχει δοθεί ένας χώρος του Εθνικού Οργανισμού Καπνού, γύρω στα 600 μέτρα, έναντι ελαχίστου ενοικίου και έχουμε φτιάξει το αρχείο του Καπνεμπορικού Συλλόγου, το οποίο έχει ταξινομηθεί κατά μεγάλο βαθμό. Ο Υπουργός μάς είχε υποσχεθεί ότι θα μας παραχωρηθεί ένα καπνομάγαζο, αλλά δεν έγινε τίποτα. Οπότε και εμείς σε ένα χώρο 600 τετραγωνικών μέτρων τοποθετήσαμε τα παλιά μηχανήματα τα εμπλουτίσαμε με καινούργια και έτσι έχουμε σήμερα ένα υλικό που συμπεριλαμβάνει την κλασική καπνεργασία, δηλαδή αυτή που γινόταν προ του κραχ του Αμερικάνικου και που απασχολούσε πολλά εργατικά χέρια, και φθάνουμε στην εποχή της τόγκας. Υπάρχει χώρος εργαλείων, χώρος καπνοδειγμάτων, τα καλλιτεχνήματα εκείνα που κάθε λίγο και λιγάκι θέλουν ανανέωση και ευτυχώς για την περιφέρειά μας υπάρχουν ακόμη εκείνοι οι τεχνίτες, τα εκπαιδευμένα εκείνα άτομα που μπορούν ανά πάσα στιγμή να κάνουν ό,τι θέλουμε. Διότι το ζήτημα δεν είναι μόνο να κάνεις ένα γύρο ή μία τόγκα, είναι και πώς να τη συντηρείς. Έχουμε ευτυχώς αυτά τα άτομα, γιατί στην Καβάλα, που ήταν και η έδρα της Περιφερειακής Διεύθυνσης, υπήρχε τμήμα καλλιτεχνικό που εκπροσωπούσε τον καπνό σε όλη την Ελλάδα και στις διεθνείς εκθέσεις».

Ενα άλλο κομμάτι του μουσείου είναι το πλούσιο φωτογραφικό υλικό. Αυτή τη στιγμή υπάρχουν πάνω από χίλιες φωτογραφίες, και από καπνεμπορικές οικογένειες και από οικογένειες που ασχολούνταν με καπνό. Υπάρχουν φωτογραφίες του Βενιζέλου, του Γεωργίου Παπανδρέου, του Κωνσταντίνου Καραμανλή, του Ανδρέα Παπανδρέου με το Γιωργάκη με κοντό παντελονάκι, με καπνέμπορους.

Στο μουσείο υπάρχει αρχείο εγγράφων το οποίο ο κ. Βύζικας θεωρεί πολύ σημαντικό γιατί δίνει πληροφορίες για την κίνηση των καπνεμπόρων. «Για να ανεβείς σε καράβι και να κάνεις φόρτωση έπρεπε να έχεις άδεια λιμεναρχείου ή για να πας στο Σιδηρόκαστρο για να αγοράσεις καπνά έπρεπε να έχεις άδεια από την αστυνομία».

Επίσης, υπάρχουν ιδιωτικά αρχεία καπνεμπορικών επιχειρήσεων, του Σωματείου Καπνεργατών καθώς και το αρχείο των υπαλλήλων των καπνεμπορικών εταιρειών.

Η προσωπική μνήμη ποτέ δεν ξεχνά τελικά και είναι συχνά η μόνη που αναβιώνει θύμησες που πονούν όσο μένουν ξεχασμένες και θαμμένες, όσο τροχοπεδούν σε πολιτικές και γραφειοκρατικές ολιγωρίες απέναντι στην ιστορία, εν προκειμένω την ιστορία της Καβάλας, που άρρηκτα είναι συνδεδεμένη με τον καπνό.

Α.Π.

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.