Καταθλιψη και κριση- «Η καταρα των πορων»

Οι επιπτώσεις της οικονομικής κρίσης στον ψυχολογικό τομέα και ειδικότερα η σύνδεσή της με την κατάθλιψη, αποτέλεσε το αντικείμενο προβληματισμού στην ενημερωτική εκδήλωση που διοργάνωσε την Τετάρτη ο Πολιτιστικός Σύλλογος Περιοχής Βυζαντινού Φρουρίου Κομοτηνής. κεντρικός ομιλητής στην εκδήλωση ήταν ο ψυχίατρος – ψυχοθεραπευτής, κ. Κωνσταντίνος Γκοτοσίδης, που μεταξύ άλλων κατέχει καθήκοντα διευθυντή του ψυχιατρικού τμήματος της Γενικής Αστυνομικής Διεύθυνσης ΑΜ-Θ, ενώ είναι και ειδικός διαπραγματευτής της ΕΛ.ΑΣ. σε καταστάσεις κρίσεων και ομηρίες πολιτών. Ο κ. Γκοτοσίδης, με απλό και κατανοητό λόγο, χωρίς τη χρήση τρομακτικών πληροφοριών και δύσκολων ιατρικών ορολογιών, περιέγραψε με σαφήνεια στο κοινό το περιεχόμενο και την ταυτότητα της διαταραχής, που ονομάζεται κατάθλιψη, στρώνοντας το έδαφος για να μια ουσιαστική συζήτηση γύρω από αυτή και τη σύνδεσή της με την οικονομική κρίση. Σύνδεση, όμως, που όπως εξαρχής τόνισε, γίνεται μέσα από μια οπτική γωνιά λιγότερο φοβική και ενοχική.

Διαχωρισμός της κατάθλιψης από τη θλίψη

Ξεκινώντας με τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά που προσδιορίζουν ως νόσο την κατάθλιψη, ο κ. Γκοτοσίδης έσπευσε να κάνει το διαχωρισμό σε σχέση με το συναίσθημα της θλίψης, ένα φυσιολογικό συναίσθημα, όπως σημείωσε, που συνήθως σχετίζεται με βιώματα απώλειας. «Η θλίψη είναι το συναίσθημα της στεναχώριας», εξήγησε, «επειδή χάνω κάτι που μου δίνει ευχαρίστηση ή με ανακουφίζει από τον πόνο». «Και φυσικά το θεωρούμε προσαρμοστικό», συνέχισε, «γιατί λειτουργεί ως κίνητρο για την επιβίωση και την εξέλιξή μας ως ανθρώπων. Και αυτό γιατί μας ωθεί σε ενέργειες και προγραμματισμό της ζωής μας με τέτοιον τρόπο, ώστε θέλοντας να αποφύγουμε το συναίσθημα της θλίψης, να προσπαθούμε να μη χάνουμε τα αναγκαία και επιθυμητά για εμάς αντικείμενα αγάπης, έμψυχα ή άψυχα. Και ακόμα περισσότερο, αν χάσουμε τελικά ένα τέτοιο αντικείμενο, η αποφυγή της θλίψης μας κινητοποιεί να το αναζητήσουμε ή να το δημιουργήσουμε ξανά. Έτσι η φυσιολογική θλίψη λειτουργεί τελικά ως κινητήριος δύναμη επιβίωσης προστασίας και εξέλιξης του ατόμου».
Μετά από τη σύντομη αναφορά του στη θλίψη, έσπευσε να την αντιδιαστείλει με την κατάθλιψη, υπογραμμίζοντας πως η δεύτερη «είναι κάτι τελείως διαφορετικό, είναι νόσος». «Το πρώτο που πρέπει να ξεκαθαρίσουμε», σημείωσε, «είναι ότι αναφερόμαστε σε μια βιολογική διαταραχή, δηλαδή νόσο, του εγκεφάλου. Και μάλιστα από την επιστημονική έρευνα έχει βρεθεί ότι επηρεάζονται συγκεκριμένες δομές του εγκεφάλου. Υπό αυτό το πρίσμα θα την προσεγγίσουμε όπως όλες τις σωματικές νόσους. Δηλαδή βιολογικά, κλινικά και ψυχικά, πάντα μέσα στο πνεύμα της ολιστικής προσέγγισης όλων των διαταραχών ψυχικών και σωματικών».

Συμπτώματα και μύθοι της κατάθλιψης

Αναφερόμενος στα χαρακτηριστικά συμπτώματα της κατάθλιψης, εξήγησε ότι αυτή μεταξύ άλλων προκαλεί καταθλιπτικό συναίσθημα, διαταραχή στη σκέψη, βιολογικές δυσλειτουργίες, ανηδονία, κόπωση, άγχος, ψύχωση, απώλεια νοήματος στη ζωή, αυτοκτονικότητα. Για την αντιμετώπισή της ενδείκνυται η ψυχοθεραπεία, αλλά και βιολογικές θεραπείες.

Μύθοι, που συνοδεύουν την κατάθλιψη, όπως σημείωσε ο κ. Γκοτοσίδης, είναι το ότι πρόκειται για τη «νόσο των πλουσίων», ότι «οι βοσκοί δεν κινδυνεύουν», ότι «ο καταθλιπτικός επιζητά δευτερογενές όφελος», ότι «εγώ το ξεπέρασα μόνος μου», ότι «οι δυνατοί χαρακτήρες δεν κινδυνεύουν».

«Φτάσαμε να είμαστε ένας αγύμναστος και απροστάτευτος ψυχικά λαός»

Όλα τα παραπάνω οδηγούν στο συμπέρασμα ότι η «επέλαση» της οικονομικής κρίσης βρίσκει την κοινωνία ψυχικά απροετοίμαστη. «Φτάσαμε να είμαστε ένας αγύμναστος και απροστάτευτος ψυχικά λαός», σημείωσε ο κ. Γκοτοσίδης, «τον οποίο φόρτωσαν εύκολα με αισθήματα υπερβολικής ενοχής και πανικού, μέσα κυρίως από την επί έτη πλέον συνεχή καταιγίδα απειλητικών και ενοχικών μηνυμάτων μέσω της τηλεόρασης- που θυμίζω ότι όλα τα προηγούμενα χρόνια ήταν μια πύλη νοητικής αποχαύνωσης». «Διακόπτοντας λοιπόν αιφνίδια την ροή αγαθών», συνέχισε, «βρεθήκαμε σε ψυχολογική παράλυση. Και φυσικά δεν πρέπει κανείς να έχει την αυταπάτη ότι δεν τον επηρεάζει κάτι τέτοιο, όσο πλούτο και να έχει συσσώρευσει, γιατί όλοι μας στηρίζουμε την επιβίωσή μας μέσα από την κοινωνία».

«Πρέπει να διώξουμε τις ενοχές, να αντιμετωπίσουμε το φόβο και τη θλίψη, να αποδεχτούμε την πραγματικότητα και να βρούμε λύσεις»

Πώς όμως μπορεί να αντιμετωπιστεί το συγκεκριμένο πρόβλημα και ποια η συντομότερη δυνατή λύση; «Στην παρούσα φάση θα πρότεινα να το αντιμετωπίσουμε μόνοι μας, σαν να μην υπάρχει βοήθεια από κανέναν», σημείωσε ο κ. Γκοτοσίδης. «Πλέον το πρόβλημά μας μετατρέπεται καθαρά σε ψυχολογικό», συνέχισε, «γιατί πρέπει να διώξουμε τις ενοχές, να αντιμετωπίσουμε το φόβο και τη θλίψη, να αποδεχτούμε την πραγματικότητα και να βρούμε λύσεις». Σε ό,τι αφορά τις ενοχές «θα τις διώξουμε», τόνισε, «δίνοντάς τες σε αυτούς που πραγματικά έκαναν τη ζημιά, οπότε η ενοχή θα μετατραπεί σε θυμό. Επιπλέον την πραγματική δική μας ενοχή, αν συνεχίζει να υπάρχει, θα την αντιμετωπίζαμε καλυτέρα επανορθώνοντας και βοηθώντας τους ανθρώπους και τους θεσμούς που ίσως βλάψαμε».

Να αναλογιστεί κανείς τι πραγματικά έχασε και τι κινδυνεύει να χάσει»

Αναφερόμενος στην αντιμετώπιση της θλίψης, που προκαλούν οι παραπάνω εξελίξεις, ο κ. Γκοτοσίδης παρότρυνε «να αναλογιστεί κανείς τι πραγματικά έχασε και τι κινδυνεύει να χάσει», θέτοντας στον εαυτό του μια σειρά από ερωτήματα, όπως: «Είναι πραγματικά σημαντικό αυτό που έχασα ή φοβάμαι να χάσω;», «Ποια ανάγκη μου καλύπτει;», «Είναι πραγματική ανάγκη;», «Πώς αλλιώς μπορώ να το αναπληρώσω;». «Η αναζήτηση ικανοποίησης και ευχαρίστησης», επισήμανε, «θα μπορούσε να στραφεί μέσα από πνευματικές πλέον και ψυχικές δραστηριότητες και αξίες και όχι μέσα από υλικές. Ούτως ή άλλως και οι υλικές ευχαριστήσεις αποσκοπούν εφήμερα τις περισσότερες φορές στο να δώσουν ψυχική ικανοποίηση. Ο κάθε άνθρωπος χωριστά έχει τη δυνατότητα να αναπτύξει με το δικό του τρόπο την άντληση ευχαρίστησης με τη μικρότερη δυνατή υλική συμμετοχή. Και αυτό γιατί όσο μικρότερη είναι η υλική συμμετοχή στην ευχαρίστησή μας, τόσο πιο ελεύθεροι άνθρωποι είμαστε και τόσο δυσκολότερο είναι να χάσουμε την ευχαρίστησή μας».

«Αντιμετώπιση του φόβου με μια καθαρά αγωνιστική και μαχητική στάση απέναντι σε όλα τα προβλήματα»

Τέλος, αναφορικά με το φόβο που προκαλούν οι περιγραφείσες δυσμενείς εξελίξεις, «η καλύτερη έως και μοναδική αντιμετώπιση», τόνισε ο κ. Γκοτοσίδης, «είναι μια καθαρά αγωνιστική και μαχητική στάση στη ζωή και απέναντι σε όλα τα προβλήματα». «Και αυτό απαιτεί πάντα προετοιμασία και σκληραγωγία», επισήμανε. «Η λύση μας λοιπόν», συνέχισε, «είναι στο να εκπαιδεύσουμε και πάλι το μυαλό μας και τη σκέψη μας. Χρειάζεται να εκπαιδεύσουμε ξανά το μυαλό μας στην επίλυση προβλημάτων και στην επιβίωση. Που σημαίνει ότι κλείνουμε την τηλεόραση, συνοψίζουμε τι προβλήματα έχουμε, σκεφτόμαστε όλες τις πιθανές λύσεις και, εφόσον θα έχουμε απώλειες, ιεραρχούμε τις απώλειες. Αξιοποιούμε λοιπόν το μυαλό και τη σκέψη μας στην εξεύρεση λύσεων. Αξίζει να γνωρίζουμε ότι ο εγκέφαλός μας είναι το ισχυρότερο γνωστό εξελικτικό εργαλείο. Η εξέλιξη λοιπόν πάντα έρχεται μέσα από την πίεση και την ανάγκη επίλυσης προβλημάτων. Επομένως η μεγαλύτερη ασφάλεια, που μπορεί να έχει ένας άνθρωπος δεν είναι τόσο από τη συσσώρευση πλούτου, όσο από την ικανότητά του να χρησιμοποιεί το μυαλό του πειθαρχημένα και να λύνει προβλήματα».

«Δεύτερο επίπεδο ασφαλείας από την κρίση η δημιουργία ομάδων και ανθρώπινων δικτύων»

Επιπλέον, ο κ. Γκοτοσίδης αναφέρθηκε στο «δεύτερο επίπεδο ασφαλείας» από την οικονομική κρίση, τη θλίψη και το φόβο, που όπως τόνισε, «είναι η δημιουργία ομάδων και ανθρώπινων δικτύων». «Χρειάζεται να ισχυροποιήσουμε τις δομικές ομάδες και θεσμούς της κοινωνίας», επισήμανε, «και επιπλέον να μπορούμε να βασιστούμε για βοήθεια και υποστήριξη σε αυτές τις ομάδες. Αναφέρομαι στην οικογένεια, στην ευρύτερη οικογένεια, που είναι οι συγγενείς, στα δίκτυα των φιλών, στους συνεργάτες μας, στους γείτονές μας, στην εκκλησία».
Κλείνοντας, παρατήρησε ότι «είναι σίγουρο ότι περνάμε δύσκολα και ίσως συνεχίσουμε να περνάμε δύσκολα», υπογραμμίζοντας «μόνο αυτή η στάση ζωής και συμπεριφοράς θα αρχίσει να δίνει θετικά αποτελέσματα και θα μας προστατέψει».

Το φαινόμενο «η κατάρα των πόρων»

Μετά από την περιγραφή της νόσου και την παρουσίαση στοιχείων, που σχετίζονται με αυτήν, ο κ. Γκοτοσίδης πέρασε στην ανάλυση του πώς την επηρεάζει η οικονομική κρίση. «Η κρίση επιβλήθηκε με ένα τρόπο παράλογο, αιφνίδιο, άδικο», παρατήρησε αρχικά, «χωρίς να μας επιτραπεί στην ουσία ως ανθρώπους να επιλέξουμε και να αντιδράσουμε». «Και αυτό γιατί εδώ και πολλά πολλά χρόνια», συνέχισε, «έχει αποσυνδεθεί η λήψη αποφάσεων για την τύχη μας και την κατανομή των αγαθών και του μέλλοντος μας από το λαό. Και αυτό γιατί το σύστημα, όπως λειτουργεί, δεν επιτρέπει παρά μόνο εκβιαστικές επιλογές, που δεν υπηρετούν τον άνθρωπο και μάλιστα με την αγωνία και την απειλή της κατάρρευσης και υποτιθεμένου αφανισμού. Αυτό συνέβη σε μια κοινωνία, η οποία βρέθηκε σταδιακά να σε μια μέθη με πλήρη παράλυση των ζωτικών λειτουργιών και των αντανακλαστικών επιβίωσης της. Αυτό το φαινόμενο που συνέβη και σε άλλες κοινωνίες, είναι γνωστό ως «η κατάρα των πόρων», και αναφέρεται στην περίπτωση όπου όταν σε μια κοινωνία υπάρχει αθρόα και διαρκής εισροή αγαθών, χωρίς τον αναμενόμενο κόπο. Αυτή οδηγείται στη μέθη μιας επίπλαστης ευμάρειας, με αποτέλεσμα να διαλύονται οι μηχανισμοί άμυνας και επιβίωσης της κοινωνίας ως οργανισμού. Οι μηχανισμοί αυτοί αναφέρονται ως οι πνευματικές και ηθικές αξίες και είναι οι στόχοι μιας κοινωνίας, που κρατούν μέσα σε αυτήν, ως αναγκαιότητα, ισχυρές τις δομές, όπως είναι η οικογένεια και τα δίκτυα των ανθρώπων. Ακόμα χειρότερα, η διάλυση αυτή οδηγεί σε διαφθορά των μηχανισμών λειτουργίας του κράτους και σε παράλυση των αντανακλαστικών επανόρθωσης τέτοιων βλαβών. Έτσι αρχίζει η αποσύνθεση της κοινωνίας ως σώμα. Τα άτομα σε μια κοινωνία αθρόας και ανεξέλεγκτης εισόδου αγαθών, μη βιώνοντας την φυσική πίεση για επιβίωση, χάνουν σιγά- σιγά και την ικανότητα για επιβίωση».

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.