Καλλιτεχνικες ιστοριες αγνωστων δημιουργων

Στο Πολυλειτουργικό Κέντρο του Δήμου Κομοτηνής φιλοξενείται από την περασμένη Κυριακή μέχρι και τις 15 Ιουνίου έκθεση φωτογραφίας από το αρχείο της ΔΕΗ με θέμα «Σκαπανείς του Τεχνικού Πολιτισμού». Η έκθεση πραγματοποιείται από το υπουργείο Μακεδονίας Θράκης, στο πλαίσιο της 20ης Φωτογραφικής Συγκυρίας 2008, σε συνεργασία με το Μουσείο Φωτογραφίας Θεσσαλονίκης και το Δήμο Κομοτηνής και παρουσιάζεται ένα μικρό μέρος από το τεράστιο φωτογραφικό αρχείο της ΔΕΗ και της Ηλεκτρικής Εταιρίας Αθηνών – Πειραιώς, μέσα από το οποίο ανιχνεύεται η εξέλιξη της βιομηχανικής φωτογραφίας στην Ελλάδα, αν και πολλά από τα δείγματα έργων παρουσιάζουν και καλλιτεχνικό ενδιαφέρον. Πολλοί από τους φωτογράφους ήταν εργαζόμενοι στη ΔΕΗ και αποτύπωναν τυπικά κάποιες διαδικασίες έργων, άλλοι ήταν διακεκριμένοι φωτογράφοι, όπως ο Κώστας Μπαλάφας, αλλά δυστυχώς για καμία φωτογραφία δεν υπάρχει η ταυτότητα του δημιουργού της. Το αισθητικό αποτέλεσμα σε κάποιες φωτογραφίες παρουσιάζει στοιχεία μοντερνισμού κι έχει ενδιαφέρον να παρατηρήσουμε τη θέση των ανθρώπων – εργατών στο έργο που κατασκεύαζαν και το πώς το κοντινό πλάνο στο πρόσωπό τους αναδεικνύει το ρόλο του ανθρώπου στο έργο και τη σπουδαιότητα του ρόλου του.

Μέσα από τις φωτογραφίες αποτυπώνονται οι μεταβολές που συντελέστηκαν στην πορεία του χρόνου στην ελληνική κοινωνία με τη διάδοση του ηλεκτρισμού και τη ραγδαία οικονομική ανάπτυξη που ακολούθησε. Αποτυπώνεται επίσης ο τρόπος χρήσης της ηλεκτρικής ενέργειας στην καθημερινότητα των πολιτών.

Νίνα Κασσιανού: «Οι φωτογραφίες πρόβαλαν το κοινωνικό έργο της ΔΕΗ»

Η ιστορικός φωτογραφίας και επιμελήτρια της έκθεσης Νίνα Κασσιανού περιέγραψε τη δουλειά της για την ανάδειξη κάποιων από τις πολυάριθμες φωτογραφίες του αρχείου της ΔΕΗ. «Μ’ αυτό το αρχείο έχω ασχοληθεί από το 2001. Είναι μια έρευνα που είχα ξεκινήσει, έχει εκδοθεί και ο σχετικός κατάλογος ο οποίος έχει κυκλοφορήσει από το Μουσείο Φωτογραφίας με τον τίτλο «Σκαπανείς του Τεχνικού Πολιτισμού».

Οι φωτογραφίες προέρχονται από το φωτογραφικό αρχείο της ΔΕΗ. Οι πρώτες φωτογραφίες του αρχείου είναι από το 1896 κι εγώ ξεκίνησα από το 1942 φτάνοντας μέχρι το 1970.

Η έκθεση και το βιβλίο έχουν δύο κύριους άξονες. Ο ένας είναι το αρχείο προ της ίδρυσης της ΔΕΗ, όπου στην Αθήνα και τον Πειραιά λειτουργούσε η Ηλεκτρική Εταιρία Αθηνών – Πειραιώς, η οποία είχε αναλάβει την ηλεκτροδότηση της Αθήνας και του Πειραιά και διέθετε δικό της φωτογραφικό αρχείο. Όταν ιδρύθηκε η ΔΕΗ, αγόρασε την Ηλεκτρική Εταιρία Αθηνών – Πειραιώς και το αρχείο της. Το άλλο μέρος αφορά τη μετά την ίδρυση της ΔΕΗ εποχή.

Πριν την ίδρυση της ΔΕΗ, το αρχείο είναι εστιασμένο σε κοινωνικά δρώμενα, όπως είναι οι ιατρικές εξετάσεις, οι κατασκηνώσεις, τα συσσίτια, οι εργαζόμενοι, οι πρώτες διαφημίσεις σε σχέση με τη χρήση των πρώτων ηλεκτρικών συσκευών. Το δεύτερο μέρος αφορά στον εξηλεκτρισμό της χώρας με την κατασκευή των μεγάλων θερμοηλεκτρικών και υδροηλεκτρικών εργοστασίων, αν και οι φωτογραφίες είναι πολύ λίγες. Το αρχείο της ΔΕΗ αριθμεί γύρω στα 400.000 αρνητικά, τα οποία έχω δει όλα και από αυτά έφτιαξα το βιβλίο, από το οποίο προέκυψε η έκθεση.

Το δεύτερο μέρος αφορά στη βιομηχανική ανάπτυξη της χώρας με την κατασκευή μεγάλων εργοστασίων. Οι φωτογραφίες τραβήχτηκαν για να παρουσιάζουν και να τεκμηριώνουν το πόσο προχωρούν τα έργα, πρόβαλαν το κοινωνικό έργο της ΔΕΗ. Ήταν η παράλληλη πορεία ανάπτυξης της κοινωνίας και του ηλεκτρισμού».

Η κ. Κασσιανού εξήγησε ότι η έκθεση αυτή είναι παραγωγή του Φωτογραφικού Κέντρου Σκοπέλου κι έχει μεταφερθεί στη Θεσσαλονίκη. «Μετά τη Σκόπελο παρουσιάστηκε στις Σέρρες, στη συνέχεια στη Δημοτική Πινακοθήκη Θεσσαλονίκης και ακολούθως στη Δράμα, την Κοζάνη και τώρα στην Κομοτηνή. Όποια πόλη μας προσκαλεί θα παρουσιάζουμε τις φωτογραφίες. Η έκθεση στην ανάπτυξή της είναι περίπου 110 φωτογραφίες, ενώ εδώ έχουμε περίπου 40 φωτογραφίες».

Για την καλλιτεχνική αξία των φωτογραφιών εξήγησε ότι η δουλειά ξεκίνησε από την καταγραφή των έργων, αλλά παρουσιάζει πολλά στοιχεία μοντερνισμού. «Αυτοί που φωτογράφησαν δεν είχαν ιδεολογικές προσεγγίσεις και καλλιτεχνικούς προσανατολισμούς. Σε αντίστοιχες περιπτώσεις στην Ευρώπη και την Αμερική υπήρχε μια ιδεολογική κατεύθυνση, ένας ανεπτυγμένος μοντερνισμός. Εδώ, δεν υπήρχε η ιδεολογία και η αισθητική. Εντούτοις, υπάρχουν πολλές φωτογραφίες που είναι μοντερνιστικές και δείχνουν αυτή την ανάπτυξη και την εξέλιξη της κοινωνίας μέσα από τις κατασκευές, η νέα θέαση, το new vision του μοντερνισμού. Μερικές από τις φωτογραφίες είναι του Κώστα Μπαλάφα, αλλά δεν ξέρουμε ποιες είναι γιατί δεν γνωρίζουμε την ταυτότητα κανενός από τους φωτογράφους. Δεν υπάρχει πουθενά καταγεγραμμένο στη ΔΕΗ ποια φωτογραφία ανήκει σε ποιον, γιατί δεν θεωρούσαν τις συγκεκριμένες φωτογραφίες καλλιτεχνικό έργο, αλλά δουλειά ρουτίνας. Ήταν εργαζόμενοι στη ΔΕΗ και πήγαιναν να τεκμηριώσουν την εξέλιξη των έργων» εξήγησε η κ. Κασσιανού.

Ο διευθυντής του υπουργείου Μακεδονίας Θράκης Δρ. Κωνσταντίνος Παρθενόπουλος μετέφερε τους θερμούς χαιρετισμούς του υπουργού Μαργαρίτη Τζίμα, τονίζοντας το προσωπικό του ενδιαφέρον για θέματα πολιτισμού, το οποίο αποδεικνύεται με τη στήριξη ανάλογων εκδηλώσεων. «Το Μουσείο Φωτογραφίας Θεσσαλονίκης, το μοναδικό κρατικό μουσείο για τη φωτογραφία, δημιούργησε το θεσμό της Φωτοσυγκυρίας, με έδρα τη Θεσσαλονίκη, που σταδιακά εξελίσσεται σε διεθνές φεστιβάλ φωτογραφίας με την Photo Biennale, που αρχίζει να επεκτείνεται και να προβάλλεται και σε άλλες πόλεις της ελληνικής περιφέρειας.

Η φωτογραφική έκθεση «Σκαπανείς του Τεχνικού Πολιτισμού» είναι μια αναδρομική παρουσίαση του φωτογραφικού αρχείου της Ηλεκτρικής Εταιρίας και της ΔΕΗ, μέσα από το οποίο αποκαλύπτεται ένας ξεχασμένος αλλά σημαντικός κόσμος. Αποτυπώνει την εξέλιξη της σύγχρονης Ελλάδας με την «επιβολή» του ηλεκτρισμού στην καθημερινότητά μας.

Κοιτάζοντας τις φωτογραφίες, «διαβάζουμε» τις κοινωνικές κι επαγγελματικές ευαισθησίες των φωτογράφων που καταγράφουν τις τεχνολογικές και κοινωνικές εξελίξεις. Αποδεικνύει και αναδεικνύει τη συνιστώσα του υλικού πολιτισμού που λέγεται τεχνολογία και μια άλλη παράλληλη συνιστώσα του πνευματικού πολιτισμού, την τέχνη. Μέσα από τα εκθέματα της παρούσας έκθεσης η τεχνολογία μέσω της φωτογραφίας γίνεται τέχνη κι έτσι καθίσταται διπλά ωφέλιμη για όλους μας».

Ο κ. Παρθενόπουλος σχολίασε ότι η πολιτεία οφείλει να συνεργάζεται με τους καλλιτεχνικούς οργανισμούς και την τοπική αυτοδιοίκηση για την παρουσίαση πολιτιστικών δράσεων, όπως στη συγκεκριμένη περίπτωση.

Μιλώντας για το πώς επέλεξε το υπουργείο Μακεδονίας Θράκης να στηρίξει τη συγκεκριμένη έκθεση ο κ. Παρθενόπουλος εξήγησε ότι το ΥΜΑΘ στηρίζει μια σειρά εκδηλώσεων που έχουν να κάνουν με την τέχνη, ειδικά με τη σπουδή της τέχνης στην περιφέρεια. Ανέφερε ότι επιδιώκουν να μετακινηθεί η συγκεκριμένη έκθεση και σε άλλες πρωτεύουσες νομών. «Στοχεύουμε στην προώθηση της τέχνης στην περιφέρεια ΑΜ-Θ. Είναι από τις θεσπισμένες αρμοδιότητες του υπουργείου, οι οποίες καλλιεργούνται ιδιαίτερα από το νέο υπουργό, με επιτακτική σπουδαιότητα γιατί η πολιτεία επιβάλλεται πρώτα από όλα να στηρίζει την τέχνη.

Η τέχνη είναι ένα ευγενές επίπεδο επικοινωνίας από τα επίπεδα του ανώτερου πολιτισμού και στις πολιτισμένες κοινωνίες παίρνει ιδιαίτερη βαρύτητα. Το υπουργείο Μακεδονίας Θράκης έχει ενισχύσει εκατοντάδες πολιτιστικούς συλλόγους, που εκφράζονται σε διάφορες μεταβλητές του πολιτισμού τους, από τη λαογραφία, την τέχνη, τον πολιτισμό, τους χορούς οποιασδήποτε κατηγορίας. Στηρίζει μουσεία, βιβλιοθήκες, πολιτιστικές εκδηλώσεις».

Ο κ. Παρθενόπουλος απάντησε καταφατικά στο ότι στηρίζουν συλλόγους και πρωτοβουλίες από την Ανατολική Μακεδονία και Θράκη, μια και ο υπουργός είναι Δραμινός. «Ο υπουργός έχει ευαισθησία στα θέματα του πολιτισμού και το βάρος έχει μετατοπιστεί προς την Ανατολική Μακεδονία και Θράκη. Έχουμε πληθώρα αιτημάτων από την περιφέρεια: Πολιτιστικοί σύλλογοι, εκκλησιαστικά συμβούλια, σύλλογοι αιμοδοτών, σύλλογοι διάδοσης παραδοσιακών χορών, φολκλορικοί που διοργανώνουν ειδικά θερινά φεστιβάλ και καλούν συγκροτήματα από την Ευρώπη, την Αφρική, την Ασία. Όλοι αυτοί στο πρόσωπο του υπουργού βρίσκουν έναν ευγενή χορηγό, ο οποίος φροντίζει να ικανοποιεί όλα τα αιτήματα στο πλαίσιο του εφικτού».

Ν. Χατζηκωνσταντίνου: «Αρχή για ν’ αποκτήσει η φωτογραφία τη θέση

που της αρμόζει στα καλλιτεχνικά δρώμενα της πόλης»

Ο αντιδήμαρχος Κοινωνικών Υπηρεσιών Νίκος Χατζηκωνσταντίνου θέλησε να δει τη συγκεκριμένη έκθεση σαν μια αφετηρία μιας γέφυρας με το Μουσείο Φωτογραφίας Θεσσαλονίκης, με την έννοια της συνέχισης φιλοξενίας στην Κομοτηνή εκθέσεων του μουσείου. «Η έκθεση αυτή θα μπορούσε να είναι μια αρχή για ν’ αποκτήσει η φωτογραφία τη θέση που της αρμόζει στα καλλιτεχνικά δρώμενα της πόλης μας, γιατί αν και παλιά τέχνη η φωτογραφία στην πόλη μας έχει πολύ μικρή παρουσία. Πιστεύω ότι μια συνεργασία μας με το μουσείο φωτογραφίας θα μπορούσε να βοηθήσει ν’ αναδείξουμε αυτήν την τέχνη και τους τοπικούς καλλιτέχνες οι οποίοι πριν λίγο καιρό έκαναν μια εξαιρετική έκθεση στην αίθουσα εκθέσεων της Λέσχης Κομοτηναίων.

Σε μια συζήτηση με την εκπρόσωπο του Μουσείου Φωτογραφίας Θεσσαλονίκης, έκανα μια αίτηση στο μουσείο και πιστεύω ότι πηγαίνοντας στη Θεσσαλονίκη θα μπορέσω να έχω μια επικοινωνία με τον διευθυντή του μουσείου, ώστε να συνεχίσουμε αυτή τη συνεργασία που μόνο ευχάριστα αποτελέσματα μπορεί να φέρει. Είναι σημαντικό να έρχονται οι περιοδεύουσες εκθέσεις του μουσείου και στην Κομοτηνή».

Ο κ. Χατζηκωνσταντίνου θέλησε να ευχαριστήσει τους ανθρώπους του δήμου για τη διαμόρφωση της αίθουσας του Πολυλειτουργικού που αποδείχθηκε ένας πολύ όμορφος και λειτουργικός χώρος για τη φιλοξενία εκθέσεων.

Η έκθεση είναι ανοιχτή για το κοινό από τη Δευτέρα μέχρι την Παρασκευή, από τις 10.00 μέχρι τις 13.00 και από τις 18.00 έως τις 20.00 και την Κυριακή από τις 10.00 έως τις 13.00.

Μαρία Αμπατζή

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.