Ισλαμ και δικαιο

Ενδιαφέρουσες απόψεις για τη φιλοσοφία και λειτουργία του ισλαμικού δικαίου και γενικότερα του Ισλάμ ήταν αυτές που διατυπώθηκαν μέσα από τις εισηγήσεις των ομιλητών κατά τη διάρκεια εκδήλωσης που διοργάνωσε η ΠΑΣΠ Παρευξεινίων την Τρίτη το βράδυ, στο αμφιθέατρο της Νομικής Σχολής.

Στις δύσκολες στιγμές που περνά η ανθρωπότητα και υπό το βάρος του δικαίου του ενός, έννοιες όπως αυτές του ιερού πολέμου και της τρομοκρατίας τίθενται στη συνείδηση των πολιτών με βάση τις προκαταλήψεις και τα στερεότυπα, που δημιουργούνται απέναντι στο ξένο, στο διαφορετικό. Έννοιες όπως αυτή του τζιχάντ, της σαρία, της τρομοκρατίας προσαρμόζονται σε περιεχόμενο αρκεί και μόνο να εξυπηρετήσουν τα συμφέροντα αυτών που αποφάσισαν να εγκαθιδρύσουν τη δική τους ειρήνη, καταπατώντας αναφαίρετα ανθρώπινα δικαιώματα όπως αυτό της ελευθερίας και της κρατικής ανεξαρτησίας.

Την ανάγκη να ξεπεράσουμε τις προκαταλήψεις και να γνωρίσουμε την πραγματική φιλοσοφία του ισλαμισμού μέσα από την χιλιόχρονη πορεία του, τις συνθήκες κάτω από τις οποίες αναπτύχθηκε και έδρασε, καθώς και τη δημιουργία γέφυρας επικοινωνίας μεταξύ των δύο μεγάλων θρησκειών του χριστιανισμού και ισλαμισμού για την ειρήνη και επιβίωση του ανθρώπινου είδους τόνισαν οι ομιλητές.

Παρών στην εκδήλωση και ο μουφτής Κομοτηνής Μέτσο Τζεμαλί, ο οποίος στο τέλος ευχαρίστησε ομιλητές και φοιτητές για την πραγματοποίηση της ημερίδας και μάλιστα σε ημερομηνία που συνέπιπτε με τη μεγάλη θρησκευτική τους εορτή. Ομιλητές στην ημερίδα ήταν ο Πρύτανης του Δημοκριτείου κ. Ιωάννης Σχινάς, ο Πρόεδρος του συγκεκριμένου Τμήματος κ. Ευάγγελος Ζούμας, η νομικός, Διδάκτωρ Ιστορίας της Σορβόνης ειδική επιστήμονας στη Νομική Σχολή κ. Αριάδνη Γερούκη, ο Ομότιμος καθηγητής του ΑΠΘ κ. Γρηγόριος Ζιάκας και ο Επίκουρος καθηγητής ΑΠΘ Αραβολόγος του Τμήματος Ιστορίας –Αρχαιολογίας κ. Χασάν Μπαντάουϊ.

Προλογίζοντας η υπεύθυνη της ΠΑΣΠ Παρευξεινίων Ραλλού Δραμουντάνη αναφέρθηκε στην ανάγκη δημιουργίας μιας κοινωνίας ανοικτής, ανεκτικής, όπου το ξένο το διαφορετικό είναι πλούτος, καθώς και στο μεγάλο ρόλο που καλείται να παίξει το συγκεκριμένο τμήμα προς την κατεύθυνση αυτή.

Ιωάννης Σχινάς: «Κοράνι: Το αρτιότερο μνημείο της αραβικής γλώσσας»

Ο πρύτανης του Δημοκριτείου Πανεπιστημίου κατέθεσε ατομικές εμπειρίες και σκέψεις επί του θέματος του οποίου η επικαιρότητα όπως είπε «είναι απείρως πιο καυτή σήμερα απ’ ό,τι πριν από δεκαπέντε ημέρες», τονίζοντας τις σημαντικές πτυχές του αντικειμένου μέσα από την Ιστορία και ξεκινώντας από το πρώτο κρατικό αραβικό μόρφωμα του Βασιλείου της Ναβαρινής, το οποίο είχε δύο πρωτεύουσες, την Πέτρα στη σημερινή Ιορδανία και τα Βόστρα, τα οποία βρίσκονται στην Ανατολική Συρία.

«Το Κοράνι είναι το αρχαιότερο και αρτιότερο μνημείο της αραβικής γλώσσας και αυτό δεν είναι κάτι σπάνιο. Το ίδιο ακριβώς συνέβη με τα Ομηρικά Έπη στην Αρχαία Ελλάδα. Η πρώτη εμφάνιση της αραβικής γλώσσας ως γλώσσας λογοτεχνικής γίνεται με το μέγα αξεπέραστο αριστούργημα του αραβικού πεζού λόγου. Όπως τα μεγάλα βιβλία θεμελιώνουν θρησκείες, και όχι μόνον, αλλά και κοσμοθεωρίες και βιοθεωρίες και κλείνουν τα πάντα μέσα τους, έτσι και το Κοράνι είναι βιβλίο άκρως ελλειπτικό, άκρως αφαιρετικό και δεδομένου ότι ανάμεσα στις πολλές λειτουργίες του είναι και βιβλίο νομικό, καθολικός κώδικας δικαίου, είναι ένα βιβλίο που στηρίζεται στις ερμηνείες, και όχι απλώς στις ερμηνείες, αλλά στις ερμηνείες των ερμηνειών, στις ερμηνείες των ερμηνειών των ερμηνειών… Το βιβλίο αυτό, το άκρως αφαιρετικό – ένα βιβλίο του οποίου ο Θεός κυρίως διαφέρει από το Θεό της Αγίας Γραφής κατά το ότι εκείνος δεν έπλασε τον άνθρωπο κατ’ εικόνα και καθ’ ομοίωσή του, διότι δεν έχει ο ίδιος εικόνα και ομοίωση – απλώθηκε με μία καταπληκτική ταχύτητα».

Στη συνέχεια αναφέρθηκε στη γεωγραφική εξάπλωση του Ισλάμ στη Μέση Ανατολή και στην Αίγυπτο,- παραθέτοντας ιστορικές λεπτομέρειες. Όπως είπε όμως, η εξάπλωση δεν σήμανε αλλαγή κρατικής εξουσίας, αλλά τη δημιουργία μιας ανεκτικής κοινωνίας. Αποτέλεσμα της εξάπλωσης ήταν η εμφάνιση τριών συνιστωσών(= επικρατειών πολιτισμού), της αραβικής, της ινδοευρωπαϊκής με το Ιράν, το Κουρδιστάν, τις Ινδίες και της Μογγολικής, κυρίως με τους Τούρκους, οι οποίοι εμφανίζονται στο χώρο του πολιτισμού ως Σελτζουκικό κράτος.

Ο κ. Σχινάς επίσης έκανε αναφορά στον πολιτισμό που αναπτύχθηκε στις πρωτεύουσες των χαλιφάτων στη Βαγδάτη και στην Κόρδοβα, τον οποίο χαρακτήρισε απολύτως ανταγωνιστικό του πολιτισμού της Κωνσταντινούπολης και, ίσως, σημαντικότερο για τη μετέπειτα αφύπνιση της Ευρώπης.

Μετά τη νίκη επί των Σταυροφόρων η σημασία του Ισλάμ λιγοστεύει όσο η γεωγραφική του εξάπλωση συνεχίζεται προς την Άπω Ανατολή και την Ινδονησία.

Καυτηριάζοντας τον σημερινό αμερικανικό φονταμενταλισμό που σε πρώτη φάση στράφηκε στο τσιγάρο και σε δεύτερη στο Ισλάμ, ο κ. Πρύτανης τόνισε ότι το φαινόμενο της τρομοκρατίας και η σειρά χτυπημάτων που ξεκίνησαν από τις 11 Νοεμβρίου στη Νέα Υόρκη με βασικό εχθρό την Αλ Κάιντα, οργάνωση που κάνει ιερό πόλεμο, τζιχάντ, επειδή οι λεπτομέρειες και αποχρώσεις δεν είναι ιδιαίτερα προσιτές στο ευρύ κοινό, έγινε η τρομοκρατία της Αλ Κάιντα που απορροφά και άλλες μορφές τρομοκρατίας, όπως την τρομοκρατία των Παλαιστινίων που αγωνίζονται για μία ελεύθερη πατρίδα και την τρομοκρατία των Ιρακινών που οργανώνουν την εθνική τους αντίσταση απέναντι στην ξενική κατοχή.

Κατά τον κ. Σχινά, τα χτυπήματα των τελευταίων ημερών στοχεύουν στο να εκτεθεί διεθνώς η προσπάθεια εκδημοκρατισμού της Τουρκίας, να ενισχυθεί το λεγόμενο «βαθύ κράτος» και ο άξονας ανάμεσα στο βαθύ κράτος και στο Ισραήλ και «όταν λέω Ισραήλ δεν εννοώ τους Εβραίους, αλλά την κυβέρνηση του σφαγέα Αριέλ Σαρόν», κατέληξε.

Γρηγόριος Ζιάκας: «Το Ισλάμ είναι πνευματική κίνηση»

Τη νεότερη απ’ όλες τις μεγάλες και ζωντανές θρησκείες που εμφανίσθηκε το 610 και σταθεροποιήθηκε στη Μεδίνα το 622 μ.χ., όπου ιδρύεται επίσημα η ισλαμική κοινότητα, η Ούμα, χαρακτήρισε ως Ισλάμ ο κ. Ζιάκας.

«Σ΄ έναν κόσμο στο οποίο λαοί και πολιτισμοί και θρησκείες πλησιάζουν συνεχώς ο ένας τον άλλον και συνυπάρχουν χριστιανοί και μουσουλμάνοι τοποθετούνται ο ένας απέναντι στον άλλον με μεικτά αισθήματα. Μία αναμφισβήτητη προσοχή δίνεται στις κινήσεις αναζωπύρωσης του Ισλάμ, και ιδιαίτερα στις ακραίες εξ αυτών, που ο φανατισμός τους δεν επιτρέπει να τις εξηγήσουμε λογικά. Έτσι για πολλούς στη Δύση το Ισλάμ απειλεί σαν χιονοστιβάδα το δυτικό κόσμο. Ένα ασυμβίβαστο βέβαια Ισλάμ αφήνει να δημιουργούνται πολλοί φόβοι στο δυτικό κόσμο. Το Ισλάμ όμως δεν είναι μόνο μία κοινότητα της οποίας οι μαχητικές ομάδες ζητούν να επιβάλλουν τα σχέδια και τις βλέψεις τους σ’ όλο τον κόσμο. Είναι μία πνευματική κίνηση, είναι μία θρησκεία που σκοπό έχει να σταθεροποιήσει τη σχέση του ανθρώπου και της κοινωνίας με το θεό δια μέσου μιας απόλυτης πίστης και υπακοής στο νόμο του». Ο κ. Ζιάκας ανέλυσε τους όρους Ισλάμ που σημαίνει υποταγή και αφοσίωση στο θεό και προχώρησε στο διαχωρισμό Σουνιτών και Σιιτών. Όπως είπε βάση του διαχωρισμού είναι η Σούνα, την οποία δέχονται οι Σουνίτες, που θα πει συνήθεια, ήθος, έθιμο με το οποίο κυβερνούσε ο Μωάμεθ. Δίπλα δηλαδή στο Κοράνιο, δέχονται και τον τρόπο με τον οποίο ενεργούσε ο Μωάμεθ και έλυνε τα προβλήματα της κοινότητάς του. Την Σούνα τη σέβονται και οι Σιίτες, αλλά με τη διαφορά ότι δέχονται ότι ο ιμάμης είναι ο κανονικός διάδοχος του Μωάμεθ, διότι έχει μία χαρισματική εξουσία που την κατέλειπε σε αυτόν ο Μωάμεθ. Οι Σουνίτες δεν δέχονται ότι ο ιμάμης έχει χαρισματική εξουσία, αλλά ότι είναι ο χαλίφης, ο προστάτης της πίστης και των πιστών αλλά δεν ερμηνεύει αυθεντικά το θείο νόμο.

Κατόπιν, αναφέρθηκε στην Ούμα που συνενώνει τη θρησκευτική και την πολιτική εξουσία, καθώς και στη σαρία που αποτελεί το γενικό νόμο του Ισλάμ και περιλαμβάνει το σύνολο των θρησκευτικών, κοινωνικών, ατομικών και πολιτικών διατάξεων του βίου του Ισλάμ, καθώς και όλων των νομικών διατάξεων που ρυθμίζουν τις οικονομικές σχέσεις και συναλλαγές του κοινωνικού και εμπορικού βίου και, επίσης, το ποινικό δίκαιο και τον τρόπο διεξαγωγής της δίκης. «Έτσι γίνεται σαφές ότι όλος ο Ισλαμικός βίος βρίσκεται κάτω από το νόμο και την εποπτεία του Θεού. Υπό την έννοια αυτή, μπορούμε να κατανοήσουμε τον Τζιχάντ, δηλαδή τον υπέρ πίστεως εντατικό αγώνα παντός Μουσουλμάνου, γνωστό στο δυτικό κόσμο με τον όρο Ιερός Πόλεμος, δεν είναι όμως ακριβώς έτσι. Για τον κόσμο του Ισλάμ, το Τζιχάντ, έχει μια δραστικότερη σημασία. Ο κάθε μουσουλμάνος οφείλει να αγωνίζεται για τα δίκαια της πίστης του και μάλιστα το καθήκον αυτό είναι υποχρεωτικό για κάθε μουσουλμάνο όταν κινδυνεύει το Ισλάμ». Κατά τον κ Ζιάκα το θέμα για να κατανοηθεί πρέπει να εξετάζεται με βάση τη σημερινή κατάσταση της Ισλαμικής κοινωνίας, όπου δυο κυρίως ρεύματα παρατηρούνται, οι αυστηροί, οι παραδοσιακοί που θέλουν να επιστρέψουν στις παλιές γραμμές του Ισλάμ και οι προοδευτικοί, κάτοικοι κυρίως των μεγάλων αστικών βιομηχανιών κέντρων, οι οποίοι στρέφονται προς την ιδέα ενός καινούργιου Ισλάμ που θα ανταποκρίνεται στις απαιτήσεις των νέων καιρών. «Επομένως είναι σαφές ότι ενόψει της κρίσεως σε ανατολή και δύση, είναι λογικό οι μουσουλμάνοι να στρέφονται στην εφαρμογή του Ισλάμ στην πολιτική και στην κοινωνία τους, αφού αισθάνονται την έξωθεν πίεση. Οι μουσουλμανικές χώρες ζητούν δικαιότερη κατανομή του πλούτου, και λιγότερη πολιτική εξάρτηση από τα δυτικά κράτη. Εκείνο που σε πολλούς μουσουλμάνους δεν αρέσει, είναι η εκμετάλλευση τόσο της θρησκείας, όσο και των πλουτοπαραγωγικών τους πηγών από ξένα μεγάλα συμφέροντα. Και αυτό βέβαια μαζί με άλλους παράγοντες αυξάνει αυτές τις αντιδράσεις που ξέρουμε. Και είναι γνωστό ότι στα πλαίσια αυτά των πολιτικών σκοπιμοτήτων και επιδιώξεων αρκούνται σήμερα τα κηρύγματα, για σύγκρουση θρησκειών και πολιτισμών. Τα κηρύγματα όμως αυτά υπηρετούν την κυριαρχία της παγκόσμιας οικονομικής τάξης, όπως αυτή εκφράζεται με την καινούργια θεωρία της παγκοσμιοποίησης. Η ανάγκη για συνεργασία και ειρηνική συνύπαρξη των χριστιανών με τους ανθρώπους των άλλων θρησκειών και ο σεβασμός της ελευθερίας κάθε προσώπου είναι βασικές αρχές της ανθρώπινης κοινωνίας». Κατά τον κ. Ζιάκα παρά τα όσα λέγονται για τον ισλαμικό φονταμενταλισμό, δεν πρέπει να νομίζουμε ότι όλος ο μουσουλμανικός κόσμος είναι φονταμενταλιστές.

Χασάν Μπαντάουι: «Δικαιότερο του δικαίου είναι να δικαιωθεί το δίκαιο»



Ο κ. Μπαντάουι ξεκίνησε με μία αραβική ρήση η οποία λέει «δικαιότερο του δικαίου είναι να δικαιωθεί το δίκιο» και φυσικά κανένας δεν έχει βρει το δίκιο του και κυρίως αυτοί που ακούν το «δίκιο έχετε» σημαίνει ότι ήδη έχουν χάσει το δίκιο, δηλαδή το «δίκιο έχετε», δικαιώνει το άδικο.

Κατά τη διάρκεια της ομιλίας του ο κ. Μπαντάουι αναφέρθηκε στη γένεση του Ισλαμικού δικαίου, στις επιδράσεις που δέχθηκε καθώς και στις πηγές του.

Όπως είπε η περιοχή της Ανατολικής Μεσογείου, η καρδιά του πρώην ελληνιστικού κόσμου, αποτέλεσε τη μίτρα που γεννήθηκε το Ισλαμικό δίκαιο, το οποίο κληρονόμησε ό,τι είχε παραχθεί τις προηγούμενες εποχές, όπως το μεσογειακό στοιχείο με τον ορθολογισμό του που συναπαρτιζόταν από το αρχαιοελληνικό, ελληνιστικό, ρωμαϊκό, βυζαντινό, χριστιανικό στοιχείο και αφετέρου από τον άξονα του ασιατικού μυστικισμού με έμφαση στην κοιτίδα του μυστικισμού την Ινδία. Σε αυτούς τους δύο άξονες προστέθηκε και ένα τρίτο στοιχείο το σημιτικοασιατικομεσογειακό.

Ο έβδομος αιώνας σηματοδοτείται από την παρουσία του Ισλάμ. Ο ισλαμικός νομικός πολιτισμός έχει ένα πολυσυλλεκτικό και πολυπολιτισμικό, πολυνομικό και πολυεθνικό χαρακτήρα. Όλοι οι λαοί που συναποτελούσαν την επικράτεια του χαλιφάτου του αραβοισλαμικού κράτους των δυτικών ακτών του Ατλαντικού και ανατολικά μέχρι τα δυτικά όρια της Κίνας έδωσαν ένα δικό τους κομμάτι του παζλ της νομικής τους συνείδησης στη δημιουργία του ισλαμικού δικαίου. Πηγές του ισλαμικού δικαίου είναι το κοράνι, η πρώτη και κύρια πηγή, το πρώτο βιβλίο των Αράβων, το πρώτο γραπτό κείμενο και σύμφωνα με την ισλαμική αντίληψη ένα θεϊκό βιβλίο, ένα θεόπνευστο βιβλίο και άρα δεν περιέχει την έννοια του λάθους. Δεύτερη πηγή – βασική προϋπόθεση για την καλύτερη λειτουργία και ολοκλήρωση του ισλαμικού δικαίου είναι οι λόγοι και οι πράξεις του ιδρυτή του Ισλάμ, του Μωάμεθ. Οι λόγοι και οι πράξεις του Μωάμεθ καλύπτουν δύο φάσεις της εξέλιξης της ίδιας της θρησκείας και της πολιτικής του Ισλάμ. Η πρώτη φάση από το 610-622, όπου το Ισλάμ έχει ένα θρησκευτικό χαρακτήρα και η δεύτερη φάση από το 622-632, όπου το Ισλάμ αποκτά τον πολιτικό του χαρακτήρα Και μέσα από τα πλαίσια του Συντάγματος της Ούμα στη Μεδίνα, τη Magna harta της Μεδίνα, πράγματι θεμελιώνεται η έννοια του ισλαμικού δίκαιου και έχουμε την λειτουργία ή την άσκηση εξουσίας από τον ιδρυτή του Ισλάμ στη Μεδίνα, σ’ ένα μωσαϊκό διαφορετικών συμφερόντων και ταυτοτήτων. «Κατά τη διάρκεια της εφαρμογής της Χάρτας της Ούμα στη Μεδίνα επιτρεπόταν το δίκαιο κάθε κοινωνικής ομάδας που συναποτελούσε αυτό το μωσαϊκό και έδινε το δικαίωμα εφαρμογής του δικού της δικαίου. Παράλληλα ο ιδρυτής του Ισλάμ είχε την πρόθεση να λειτουργήσει ως διαιτητής σε όσους δεν υπάγονται στο δίκαιο του Ισλάμ. Τρίτη λοιπόν πηγή του Ισλαμικού δικαίου, βαλβίδα ασφαλείας για τη μείωση της δυσλειτουργίας του δογματισμού του ισλαμικού δικαίου ήταν η συναίνεση. Το σύνολο μιας κοινωνικής ομάδας σε περίπτωση που είχε νομικό ζήτημα που δεν συνέπιπτε με αναφορά στο Κοράνιο ή στους λόγους και στις πράξεις του Μωάμεθ, λύνονταν με συναίνεση και αυτή είχε ισχύ όση και οι δύο άλλες πηγές. Η τέταρτη πηγή είναι η αναλογία στην περίπτωση που υπάρχει μία νομική υπόθεση που δεν συμπίπτει ακριβώς με συγκεκριμένη αναφορά στη μέχρι τότε ιστορική εξέλιξη και αρχή του Ισλαμικού δικαίου. Τότε αναζητούνται ομοιότητες και σε περίπτωση που υπάρχει μία σχετική αναλογία ίσχυε και η δύναμη της αναλογίας».

Όπως είπε ο κ Μπαντάουι μέχρι τα μέσα του 9ου αιώνα εδραιώνονται οι τέσσερις νομικές σχολές που εξέφραζαν το ισλαμικό δίκαιο μ’ όλες τις διαφορετικότητες και όλες τις εκφάνσεις του Ισλάμ, «διότι το Ισλάμ ήταν ένα σύνολο λαοτήτων, ήταν μία ιστορία, ήταν μία πολιτική, ήταν ένας πολιτισμός και μία θρησκεία».

Αριάδνη Γερούκη: «Τα στερεότυπα εμποδίζουν την κατανόηση»

Η κ. Γερούκη αναφέρθηκε στα πορίσματα της έρευνας προπτυχιακών φοιτητών των παλαιών και νέων όψεων του Ισλαμικού δικαίου μέσα κυρίως από το Κοράνι, περιορίζοντας τις στερεότυπες εικόνες Διαπιστώθηκε ότι αν και ζούμε και κινούμαστε χωροταξικά πολύ κοντά στο Ισλάμ παρόλα αυτά διαπνεόμαστε από ένα πνεύμα άγνοιας για τον πολιτισμό του. Η κ. Γερούκη επέμενε στο θέμα της πολιτισμικής διαφοράς και στα τεράστια εμπόδια που δημιουργούνται στη διαπολιτισμική κοινωνία στην προσπάθεια να κατανοηθεί ο άλλος, «εμπόδια κυρίως νοητικά, που θεωρούνται δεδομένα στα πλαίσια ενός δεδομένου πολιτιστικού συστήματος αναφοράς και τα οποία είναι αδιανόητα στα πλαίσια ενός άλλου πολιτισμικού συστήματος». Με βάση το Κοράνι οι φοιτητές προσέγγισαν θέματα όπως το τζιχάντ, τη θέση της γυναίκας, αδικήματα και ποινές, κόλαση και παράδεισος και κάποια θέματα εκτός κορανίου, τη σαρία, την καταστολή μέσα από τα παραμύθια, τις «Χίλιες και μία νύχτες» και το έθιμο της κλειτοριδεκτομής.

Η συγκεκριμένη εκδήλωση ήταν βέβαια μακράς διαρκείας, ήταν τόσο μεγάλο όμως το ενδιαφέρον που δημιούργησε κι ακόμη τόση μεγάλη η ανακούφιση που προκάλεσε που πραγματικά όλοι αναρωτηθήκαμε το γιατί και το πώς το Δημοκρίτειο δεν ξεκίνησε εκδηλώσεις ανάλογου περιεχομένου ενωρίτερα, προκειμένου η γνώση γρηγορότερα να μας οδηγήσει στην κοινωνία του αλληλοσεβασμού που τόσο ονειρευτήκαμε, τόσο αγωνιστήκαμε και τώρα έχει αρχίσει να εμπεδώνεται.

Α.Π.

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.