Ιωαννης Σαρσακης, γκαιντατζης:

ΠτΘ: Πώς ξεκινήσατε να ασχολείσθε με τη γκάιντα;

Ι.Σ.: Μένω στο Διδυμότειχο και είχα την τύχη να έχουμε εδώ ένα γκαϊτατζή τον Πασχάλη Χρηστίδη από τους καλύτερους. Ξεκίνησα μεγάλος περίπου 25 ετών. Κοντά του άρχισα να μαθαίνω. Στη συνέχεια γνώρισα ένα άλλο γκαϊντατζή τον Βάγιο Χαροκοπίδη από την Παταγή και κοντά τους ξεκίνησα να μαθαίνω κάποια τραγούδια. Κάποια στιγμή άρχισαν να μου ζητούν να στηρίζω μουσικά πανηγύρια και γάμους. Έτσι έμαθα χωρίς να πάω σε ωδείο, όπως δηλαδή και οι δάσκαλοί μου για τους οποίους να πω ότι αυτοί έμαθαν βοσκώντας τα πρόβατα και κατσίκια. Θα έλεγα ότι συνεχίζω να μαθαίνω εφόσον η σχέση μας είναι δασκάλου και μαθητή. Ευτυχώς ζουν ακόμη.

ΠτΘ: Παλιοί γκαϊντατζήδες υπάρχουν ακόμη εκτός από τους δασκάλους σας;

Ι.Σ.: Υπάρχουν περίπου δέκα παλαίμαχοι αυτοί που γυρνάνε στα πανηγύρια και κρατούν την παράδοση, τον παλιό τρόπο παιξίματος, αλλά και να φτιάχνουν γκάιντες.

ΠτΘ: Γιατί μιλάτε για παλιό τρόπο παιξίματος;

Ι.Σ.: Σήμερα παίζεται διαφορετικά η γκάιντα. Υπάρχει ένα πρόβλημα και αυτό είναι από τις προτεραιότητες του συλλόγου. Κινδυνεύει να χαθεί ένα παραδοσιακό τοπικό ηχόχρωμα της περιοχής του Βορείου Έβρου που αφορά στην γκάιντα. Δηλαδή πολλά νέα παιδιά, από την Κομοτηνή, την Αλεξανδρούπολη για παράδειγμα ξεκινούν να μάθουν γκάιντα, αλλά δεν έχουν ακούσματα. Αυτό που κάνει είναι να πάει και να αγοράσει ένα cd. Δυστυχώς δεν έχουμε δισκογραφία από αυτούς τους παλιούς μουσικούς, κανένας δεν ενδιαφέρθηκε να τους καταγράψει. Υπάρχουν νέοι μουσικοί που έχουν μάθει κοντά σε δασκάλους για παράδειγμα κάποιος πάει στη Βουλγαρία για να μάθει κοντά σε ένα δάσκαλο. Είναι όμως τελείως διαφορετικό πράγμα.

ΠτΘ: Είναι τελείως διαφορετικός ο ήχος;

Ι.Σ.: Όχι μόνο ο ήχος, αλλά και η κατασκευή του οργάνου. Οι Βούλγαροι επειδή ενέταξαν, και καλώς, την γκάιντα μέσα σε συμφωνική ορχήστρα άλλαξαν το κούρντισμα και την έκαναν επάνω στην ευρωπαϊκή μουσική. Οι δικοί μας οι παραδοσιακοί κουρντίζουν την γκάιντα πάνω στη βυζαντινή μουσική. Οι δύο κλίμακες έχουν μια διαφορά που φαίνεται στο παίξιμο, στον ήχο, στο τραγούδι, και εμείς αυτό θέλουμε να κρατήσουμε πρώτα από όλα. Σε όλα αυτά θα αναφερθεί ο κ. Σαρής και θα τα τεκμηριώσει επιστημονικά. Αν μπορέσουμε αυτό θα το διασώσουμε αν και είναι δύσκολο γιατί οι νέόι έχουν επηρεαστεί πολύ από ακούσματα.

ΠτΘ; Η γκάιντα δεν είναι βαλκανικό όργανο;

Ι.Σ.: Η γκάιντα είναι ευρωπαϊκό όργανο. Παίζεται σε όλη την Ευρώπη, Γερμανία, Ισπανία, Γαλλία, Ιταλία, Βαλκάνια, Αγγλία αλλά η ρίζες της βρίσκονται στην Ανατολή από όπου και ήρθε στην Ευρώπη.

ΠτΘ; Η γκάιντα του Βορείου Έβρου είναι διαφορετική από την γκάιντα της Μακεδονίας;

Ι.Σ.: Βεβαίως και είναι διαφορετική και ως προς τον τρόπο παιξίματος και ως προς τον τρόπο κατασκευής αλλά και στον ήχο. Υπάρχουν διαφορές και για ένα που ξέρει γνωρίζει να διαφοροποιήσει ποια είναι η τσαμπούνα ή η βουλγάρικη γκάϊντα, ή η γκάιντα της Μακεδονίας.

ΠτΘ: Στη Μακεδονία υπάρχουν και πρόσφυγες από την Ανατολική Ρωμυλία που χρησιμοποιούν γκάιντα. Και εκεί υπάρχουν διαφορές;

Ι.Σ.: Ναι και αυτή διαφέρει. Η Ανατολικορωμυλιώτικη γκάιντα διαφέρει από αυτή του Βορείου Έβρου, όπως και στα τραγούδια, όπως και η ομιλία και τα έθιμα. Θα σας πω ότι κάθε χωριό της περιοχής μας είχε το δικό του γκαϊτατζή και δικά του συγκεκριμένα τραγούδια. Προτιμούσαν όταν γινόταν γάμος και έπαιρναν ένα γαμπρό ή μια νύφη να πάρουν το δικό τους γκαϊτατζή γιατί ήξερε τα δικά τους τραγούδια.

ΠτΘ: Είναι παραμελημένο ως όργανο από τους φορείς η γκάιντα;

Ι.Σ.: Ήταν παραμελημένο και από την τοπική κοινωνία το όργανο. Από αυτή ξεκίνησε και οι φορείς ακολούθησαν. Το απαξίωσε γιατί ήταν συνδεδεμένο με την αγροτική κοινωνία. Από τη στιγμή που οι άνθρωποι έφυγαν από το χωριό και πήγαν στις πόλεις αυτομάτως επέλεξε και άλλο όργανο για να τον εκπροσωπήσει στα γλέντια του και στους γάμους. Επέλεξε το κλαρίνο, τα ντραμς, το αρμόνιο, το ακορντεόν και η γκάιντα, ο ζουρνάς, η θρακιώτικη λύρα θεωρήθηκαν παρακατιανά.

ΠτΘ: Σήμερα ποια είναι η κατάσταση;

Ι.Σ.: Σήμερα γίνονται κάποιες προσπάθειες όπως η προσπάθεια του Δήμου Διδυμοτείχου με τη διοργάνωση το τρίτο Φεστιβάλ γκάιντας όπως και οι προσπάθειες κάποιων άλλων φορέων όπως ο Σύλλογος Εβριτών Ροδόπης που έκανε το καλοκαίρι την εκδήλωση για την γκάιντα βλέπουμε κάτι να κινείται, αλλά εμείς σαν μια ομάδα εδώ στον Έβρο θέλουμε να επισημάνουμε κάποια πράγματα που πιστεύουμε ότι πρέπει να τα γνωρίζουμε. Αυτός είναι ο στόχος μας, να αναδείξουμε την ιδιαιτερότητα του μουσικού χρώματος της περιοχής, να κάνουμε κάποιες επισημάνσεις που κάνουν την γκάιντα του βόρειου Έβρου να ξεχωρίζει. Δεν είμαστε κατά στο να μπουν κάποιοι νεωτερισμοί, δεν είμαστε υπέρ της τυφλής πίστης στην παράδοση, γιατί τότε η παράδοση θα είναι τυφλή. Θέλουμε να ανανεωθεί, να προχωρήσει η παράδοση. Θέλουμε όμως να γνωρίζουμε την παράδοση γιατί μόνο όταν πατάμε σε αυτήν θα προχωρήσουμε σωστά.

ΠτΘ: Οι νέοι ασχολούνται σήμερα με την γκάιντα;

Ι.Σ.: Ναι, εδώ στο Διδυμότειχο είμαστε περίπου δεκαεφτά άτομα εκ των οποίων τα έξι είναι παιδιά δέκα περίπου χρόνων. Αυτό είναι πολύ σημαντικό.

ΠτΘ: κ.Σαρσάκη, σας ευχαριστούμε πολύ.

Ι.Σ.: Κι εγώ σας ευχαριστώ.

Α.Π.

Σύλλογος Παραδοσιακών Μουσικών

Θράκης «Ιωάννης Δούκας Βατάτζης»