Η Ζ΄ Συναντηση Ιστορικων του Δικαιου

Ξεκινούν σήμερα οι εργασίες της Ζ΄ Συνάντησης Ιστορικών του Δικαίου από τον Τομέα Ιδιωτικού δικαίου της Νομικής Σχολής στις εγκαταστάσεις της Σχολής στην Πανεπιστημιούπολη Κομοτηνής. Όπως κάθε χρόνο έτσι και φέτος η συνάντηση θα καλύπτει, γενική θεματολογία από το χώρο της Ιστορίας του Δικαίου, θα είναι όμως ιδιαίτερη αφιερωμένη στην επέτειο των 200 χρόνων του Γαλλικού Αστικού Κώδικα (1804), με ειδικότερη αναφορά σε «Θέματα νομοθετικής κωδικοποίησης».

Ο ΠτΘ μιλά σήμερα με τον καθηγητή Ιστορίας του Δικαίου στο Δημοκρίτειο, κ. Κωνσταντίνο Πιτσάκη, για τη συγκεκριμένη συνάντηση η οποία όπως λέει «εφέτος θα έχει μερικώς συγκεκριμένη θεματική», για τα θέματα που αναπτυχθούν κατά τη διάρκειά της, αλλά και για τη διοργάνωση στην πόλη μας του 60ου Συνεδρίου των Ιστορικών του Δικαίου που θα γίνει στην πόλη μας το 2006.

Κωνσταντίνος Πιτσάκης, όμως…

ΠτΘ: κ. Πιτσάκη, στην εισήγησή σας για την υποψηφιότητα της οργάνωσης του 60ου Διεθνούς Συνεδρίου των Ιστορικών του Δικαίου μιλώντας για τη Θράκη αναφερθήκατε όχι μόνο στην πληθυσμιακή της ιδιαιτερότητα αλλά και για την ύπαρξη νομικού πλουραλισμού…

Κ.Π.: Πραγματικά νοιώθω και πιστεύω, -και δεν το είπαμε μόνο για να γοητεύσουμε τους ξένους,- ότι η Θράκη είναι ένα σταυροδρόμι νομικών συστημάτων, αλλά και ένα σταυροδρόμι πολιτισμού. Πέραν της παρουσίας βεβαίως του μουσουλμανικού ιερού νόμου, που αποτελεί μια μοναδικότητα στην Ευρώπη, και φυσικά είναι ένας πλούτος από νομική πλευρά, γιατί μιλούσα σε ιστορικούς του δικαίου, έχουμε και τα κατάλοιπα του βυζαντινού δικαίου, και αυτό το βλέπουμε για παράδειγμα στην υπόθεση του Βατοπεδίου. Έχουμε μια δίκη στην οποία το Βυζαντινό δίκαιο θα παίξει σοβαρότατο ρόλο, και όχι μόνο το Βυζαντινό δίκαιο, αλλά και το Οθωμανικό, διότι έχουμε μια χρονική διάρκεια η οποία καλύπτει και την οθωμανική περίοδο της Θράκης και του Αγίου Όρους. Πολλά πράγματα θα παιχθούν εκεί, υποθέτω, θα μου επιτρέψετε όμως να μη μπω στην ουσία.

ΠτΘ.:Επίσημα πλέον η πόλη μας στο συνέδριο της Βραζιλίας αποφασίστηκε να είναι η διοργανώτρια του 60ου Διεθνούς Συνεδρίου Ιστορικών του Δικαίου. Αισιοδοξείτε ως προς την οργάνωσή του;

Κ.Π.: Στο συνέδριο της Βραζιλίας, έγινε η επισημοποίηση της αναθέσεως του επόμενου διεθνούς συνεδρίου της Διεθνούς Εταιρείας για την Ιστορία του Δικαίου της Αρχαιότητας, γεγονός που το είχα ήδη από πέρυσι προαναγγείλει στην Πανεπιστημιακή κοινότητα και στον Παρατηρητή, και είχαμε την άμεση πραγματικά ανταπόκριση του Δημάρχου, στον οποίο στέλνω μαζί με τις ευχαριστίες μου και το μήνυμα, ότι αναμένω την υλοποίηση της ανταπόκρισης, η οποία ήταν τόσο αυθόρμητη, χωρίς να του ζητηθεί, μόλις το είχα ανεπίσημα προαναγγείλει, ώστε πραγματικά με εντυπωσίασε. Προσδοκώ βεβαίως και τη συμμετοχή άλλων τοπικών φορέων που εκπροσωπούν την τοπική κοινωνία, εννοώ τους διάφορους βαθμούς αυτοδιοίκησης και τον Δικηγορικό Σύλλογο, ο οποίος τελευταία έχει συνδιοργανώσει με το Δημοκρίτειο και άλλα συνέδρια, όπως το συνέδριο των δικονομολόγων, έχει μετάσχει στο συνέδριο των τριών νομικών σχολών, και επομένως οι δεσμοί του πλέον με τη Σχολή μας είναι νομίζω στο καλύτερο επίπεδο που έχουν βρεθεί ποτέ.

Από εκεί και πέρα μένει να οργανώσουμε ένα καλό συνέδριο και είμαι βέβαιος ότι οι ξένοι θα ευχαριστηθούν πολύ από τη φιλοξενία και από την οργάνωση. Έχουμε ήδη εμπειρία από οργάνωση συνεδρίων σε μικρότερη κλίμακα μεν, αλλά επίσης αξιόλογων, και δεν μας φοβίζει το οργανωτικό μέρος. Ελπίζω ότι θα έχουμε μεγαλύτερη συμμετοχή από ό,τι στη Βραζιλία, γιατί η βάση της εταιρείας είναι κυρίως η Ευρώπη και η μετακίνηση είναι φυσικά ευκολότερη.

ΠτΘ.:Έχει οριστικοποιηθεί το θέμα του συγκεκριμένου συνεδρίου;

Κ.Π.: Όχι, η ανάθεση γίνεται δύο χρόνια πριν τη διεξαγωγή του συνεδρίου και το θέμα ένα χρόνο πριν. Επομένως το θέμα θα ορισθεί του χρόνου, στο συνέδριο που θα γίνει στη Γερμανία. Έχουμε κάποιες σκέψεις, τις υποβάλαμε ήδη και τις επεξεργάζονται, όπως και θα τις επεξεργαστούμε και στη Γερμανία από κοινού. Θέλω να τονίσω το ενδιαφέρον και του πρυτάνεως, του κ. Σχινά, και του προέδρου της Νομικής, του κ. Καλαβρού και για το ίδιο το Συνέδριο και την διοργάνωσή του, (και στηριζόμαστε σ’ αυτό), αλλά και για το θέμα του. Μάλιστα μιλώντας με τον κ. Πρύτανη πρόσφατα για το θέμα του συνεδρίου του ανέφερα κάποια, τα οποία όμως δεν θεωρώ ότι θα ήταν σκόπιμο αυτή τη στιγμή να τα αναφέρουμε, γιατί είναι θέμα της τριμελούς επιτροπής η οποία διευθύνει την εταιρεία και στην οποία πρόκειται να εισέλθουμε του χρόνου ως οργανωτές του επομένου συνεδρίου. Βεβαίως θα πρέπει το αντικείμενο του συνεδρίου να μην έχει ξανασυζητηθεί στα 60 συνέδρια που έχουν γίνει της εταιρίας. Επομένως πρέπει να ελεγχθεί και ο πίνακας των 60 συνεδρίων.

ΠτΘ.:Στη Βραζιλία συζητήθηκε το θέμα της δουλείας. Πώς το διαπραγματευθήκατε;

Κ.Π.: Η Βραζιλία είχε ενδιαφέρον γι΄ αυτό το θέμα δεδομένου ότι είναι μια χώρα που είχε ευρύτατο δουλοκτητικό σύστημα, αλλά και ήταν η τελευταία χώρα του Δυτικού κόσμου, εν ευρεία έννοια, η οποία κατήργησε τη δουλεία, το 1888. Όταν δηλαδή τελείωνε ο 19ος αιώνας είχαν ακόμη δουλεία στη Βραζιλία και το θέμα τους ενδιαφέρει, έχουν ασχοληθεί με αυτό, το έχουν μελετήσει και υπάρχουν ακόμη ζωντανές μνήμες, γιατί 100 χρόνια δεν είναι στην ιστορία του δικαίου παρά κάτι εντελώς πρόσφατο.

ΠτΘ.:Και είναι ένα θέμα που εξακολουθεί να υφίσταται ακόμη και σήμερα…

Κ.Π.: Βεβαίως εξακολουθεί να υφίσταται. Το θέμα του συνεδρίου της Βραζιλίας ήταν «Δουλεία και άλλες μορφές υποδούλωσης» όπως η δουλοπαροικία στις διάφορες μορφές της. Μερικοί συνάδελφοι χρησιμοποίησαν τον τίτλο ακριβώς για να δείξουν εντελώς διαφορετικές μορφές «δουλείας», όχι μόνο καταπίεση ανθρώπου από άνθρωπο, αλλά και εξάρτηση πλήρη ανθρώπου από άνθρωπο, όπως για παράδειγμα τα νομικά προβλήματα που προκύπτουν για ανθρώπους, οι οποίοι λόγω αναπηρίας ή λόγω νόσου βρίσκονται σε έσχατη μορφή εξαρτήσεως, όπως είπε ένας συνάδελφος στην ανακοίνωσή του. Υπήρξαν και τέτοιου είδους προσεγγίσεις. Αλλά βέβαια είμαστε ιστορικοί και αν και προσπαθούμε να είμαστε ευαισθητοποιημένοι στις σημερινές πραγματικότητες, η αλήθεια είναι ότι βλέπουμε τα θέματα ιστορικά και επομένως με βάση το παρελθόν. Έχουμε συνηθίσει να μιλούμε περισσότερο για το παρελθόν παρά για το τι υπάρχει σήμερα. Βεβαίως έγιναν κατ΄ επανάληψη αναφορές στο ότι δεν πρέπει, δυστυχώς, να μιλούμε για κάτι που είναι πολύ – πολύ μακρινό μας, ξεχασμένο στις γραφικότητες της Ιστορίας. Αλίμονο.

Ήταν ενδιαφέρουσες οι ανακοινώσεις, ήταν ενδιαφέρον και το όλο κλίμα, εξαιρετικά φιλικό, εξαιρετικά καλά οργανωμένο με τις τοπικές ιδιορρυθμίες και ιδιαιτερότητες. Αλλά για να μη λέμε μόνο τα πολύ θετικά, η απόσταση μείωσε κάπως την προσδοκώμενη συμμετοχή. Είναι φυσικό, όταν το συνέδριο γίνεται στην Βιέννη ή στο Παρίσι μαζεύει περισσότερο κόσμο. Όταν είχε γίνει στην Ν. Ορλεάνη ή τώρα που έγινε στην Βραζιλία, δεδομένου ότι το συνέδριο αυτό έχει μέλη κατ’ εξοχήν από την Ευρώπη, ο αριθμός των συμμετεχόντων ήταν μικρότερος από ό,τι σε άλλα. Εμείς, που επαναφέρουμε το συνέδριο στην Ευρώπη, πιστεύω, όπως σας είπα προηγουμένως και το εννοώ, και οι Γερμανοί που θα το οργανώσουν του χρόνου, θα το ξαναγυρίσουμε στους καλούς αριθμούς προηγουμένων συμμετοχών. Θέλω να τονίσω τη χαρά με την οποία έγινε δεκτή και η υποψηφιότητα και η έγκριση της υποψηφιότητας εκεί απ’ όλους τους συναδέλφους, και από εντός της Ευρώπης και μάλιστα από τους οργανωτές Βραζιλιάνους. Δώσαμε όλοι ραντεβού στην Κομοτηνή.

ΠτΘ.:Εσείς ποιο θέμα διαπραγματευθήκατε;

Κ.Π.: Μίλησα βέβαια για δουλεία στο Βυζαντινό Δίκαιο και κυρίως για ένα θέμα που το έχω χρησιμοποιήσει και σαν παράδειγμα στους φοιτητές μου, αλλά και που το έχω χρησιμοποιήσει και σαν παράδειγμα στο συνέδριο των νομικών σχολών και αφορά στο νομικό πολιτισμό. Πώς δηλαδή μερικές φορές η νομοθεσία δρα παιδευτικώς μέσα από υπόγειες διαδρομές και επιφέρει αλλαγές, πολλές φορές, τις οποίες ο νομοθέτης καν δεν είχε προβλέψει, ή δεν ήταν σε θέση να προβλέψει. Όλοι μας λέμε ότι ήταν ένα προοδευτικό μέτρο, και αναμφιβόλως ήταν, η εισαγωγή της δυνατότητας του πολιτικού γάμου, διότι αναμφισβήτητα δεν μπορείς να υποχρεώνεις κάποιον να τελέσει θρησκευτικό γάμο. Όταν όμως ο Λέων ο Σοφός εισήγαγε με την Νεαρά 89 τον θρησκευτικό γάμο ως υποχρεωτικό, ως τον μόνο δυνατό τύπο τελέσεως γάμου στο Βυζάντιο, ίσως δεν μπορούσε να προβλέψει,- αν και έλαβε κάποια μέτρα με τη σύνταξη δύο Νεαρών σχετικών με τη δουλεία, οι οποίες είναι πάρα πολύ ενδιαφέρουσες, όπως και οι απόψεις του περί δουλείας, ότι είναι κάτι που έρχεται σε αντίθεση με το φυσικό δίκαιο, – ότι η ιερολογία του γάμου θα έπαιζε έναν καταλυτικό ρόλο προς την εξάλειψη της δουλείας στο Βυζάντιο, διότι στην πραγματικότητα εάν οι δούλοι είναι χριστιανοί, και είναι χριστιανοί, αν είναι μέλη ισότιμα της εκκλησίας, όπως και είναι, δεν μπορείς να τους στερήσεις το μυστήριο του γάμου. Όσο ο γάμος ήταν μια απλή θρησκευτική πράξη, μπορούσαν και οι δούλοι, οι οποίοι θεωρητικά στο ρωμαϊκό και στο Βυζαντινό δίκαιο είναι πράγματα, να κάνουν γάμο, ο οποίος να μην έχει νομική συνέπεια, διότι βεβαίως δεν ήταν νοητός ο γάμος μεταξύ δούλων, δηλαδή μεταξύ πραγμάτων. Αλλά αφ’ ης στιγμής ο θρησκευτικός γάμος τώρα είναι ο προβλεπόμενος από το αστικό δίκαιο τύπος τελέσεως γάμου, πρώτον δεν μπορείς να απαγορεύσεις στον δούλο τον θρησκευτικό γάμο, δεύτερον, αφού τον τελεί, έχει συγχρόνως τελέσει, στην πράξη, αστικό γάμο. Έτσι, παύει να είναι εντελώς πράγμα. Αφ ης του αναγνωρίσεις το δικαίωμα να κάνει έναν νόμιμο γάμο, και να συγκροτήσει μία νόμιμη οικογένεια, και να έχει νόμιμα παιδιά προερχόμενα από νόμιμο γάμο, τι μένει πια από αυτό το πράγμα, ένα πράγμα που παντρεύεται και έχει οικογένεια και έχει νόμιμα παιδιά; Έτσι η ιερολογία του γάμου υπονομεύει το θεσμό της δουλείας. Είναι η προοδευτική λειτουργία νόμων που εμείς τους βλέπουμε, με τα δικά μας όμως μάτια ως μη προοδευτικούς, και είναι μια ενδιαφέρουσα πλευρά της ιστορίας του δικαίου. Και είναι χαρακτηριστικό ότι η Νεαρά του Αλεξίου Κομνηνού του 11ου αιώνα, -είναι μακριά η πορεία στην Ιστορία του δικαίου, χρειάστηκαν δύο αιώνες από τον Λέοντα έως τον Αλέξιο για να γίνει αυτή η εξέλιξη, – προσπαθεί να μην ανατρέψει το νομικό κεκτημένο και να πει ότι οι δούλοι τελούν νόμιμο γάμο μεν, παραμένουν στην ιδιοκτησία του κυρίου τους δε. Ήδη όμως έχει υπονομευθεί ο θεσμός, -εφόσον παραμένουν στην ιδιοκτησία του κυρίου και για να τονιστεί ότι παραμένουν-. ο κύριος πρέπει να δώσει τη συναίνεσή του για να γίνει αυτός ο γάμος. Μόνο που εάν δεν τη δώσει από και δια της αρνήσεως ο δούλος καθίσταται αυτομάτως ελεύθερος. Κατά τα λοιπά ο κύριος έχει απόλυτη δυνατότητα να τη δώσει ή να μην τη δώσει τη συναίνεση, μόνο που αν δεν τη δώσει απελευθερούται ο δούλος. Ήδη έχει υπονομευθεί ο θεσμός. Φυσικά οι παράγοντες που φέρνουν τη μεταβολή είναι πολλοί. Κοινωνικοί, πολιτικοί, οικονομικοί. Αλλά στο χώρο της δικής μας επιστήμης, έτσι λειτουργεί περίπου η ιστορία του δικαίου, μέσα από υπόγειες διαδρομές.

ΠτΘ: Γιατί χαρακτηρίσατε μερικούς θεσμούς ότι παραμένουν ως απολίθωμα;

Κ.Π.: Δεν μπορώ να μην γοητευθώ από το γεγονός ότι μέσα σε ολόκληρη την έννομη τάξη της Ελλάδος παραμένει από το Βυζαντινορωμαϊκό δίκαιο ένα τόσο δα πραγματάκι που αφορά στην κληρονομία των μοναχών μόνο στη Θράκη και στη Σάμο. Αυτό είναι απολίθωμα, αλλά είναι από τις χαριτωμένες επιβιώσεις. Απλώς ο νομοθέτης δεν επεξέτεινε ποτέ στη Θράκη και στη Σάμο τη σχετική νομοθεσία.

Και λέω είναι χαριτωμένο διότι το να επιβιώνει έστω ένα κομμάτι του Βυζαντινού δικαίου, με το οποίο ασχολούμαι, και αφού έζησε στην Ελλάδα μέχρι το 1946, μέχρι τον αστικό κώδικα, πέρασε ό,τι πέρασε, (ως προς την κληρονομία των μοναχών είχε καταργηθεί πολύ πριν από τον αστικό κώδικα), και να επιβιώνει ένα κομμάτι βυζαντινού δικαίου, έστω γι’ αυτό το αντικείμενο στη Θράκη, το βλέπω γοητευτικό, έστω και αν είναι απολίθωμα.

Αυτό έπρεπε να το πω στο συνέδριο της Βραζιλίας, διότι πραγματικά υποθέτω ότι όταν κάποιος μιλάει για μια πόλη που δεν είναι ευρέως γνωστή,- (βεβαίως το πανεπιστήμιό μας και η δουλειά που κάνει στη νομική επιστήμη γενικότερα και τολμώ να πω και στο χώρο της ιστορίας του δικαίου, όχι γιατί εκεί το εστιάζω, αλλά γιατί αυτό ενδιέφερε εκείνους, αναγνωρίζεται διεθνώς και αυτό είναι μια ακόμη αναγνώριση του πανεπιστημίου μας ως μεγάλης δυνάμεως στο χώρο της νομικής επιστήμης και της ιστορίας του δικαίου –αλλά η πόλη της Κομοτηνής δεν έλεγε πάρα πολλά πράγματα στους συναδέλφους, πολύ περισσότερο που η ευρωπαϊκή συμμετοχή, που είναι πάντα η πιο ισχυρή, αυτή τη φορά λόγω αποστάσεως είχε κάπως καμφθεί έναντι της τοπικής συμμετοχής, Αμερικανικής ή Νοτιοαμερικανικής), πρέπει να τονίσει τέτοιες ιδιαιτερότητες.

ΠτΘ:Την Παρασκευή ξεκινά το 7ο Συνέδριο των Ιστορικών του Δικαίου στην πόλη μας. Ποια τα θέματα που θα σας απασχολήσουν;

Κ.Π.: Προτιμούμε να το ονομάζουμε «συνάντηση». Η έβδομη ετήσια συνάντηση των ιστορικών δικαίου οργανώνεται για 7η φορά, υπήρξε έμπνευση και πραγμάτωση της συναδέλφου κ. Μαρίας Γιούνη, έχει παγιωθεί ως θεσμός και φέτος συνδυάζεται με πολλά γεγονότα. Το ένα είναι ότι συγχρόνως θα εξαγγείλουμε και την ανάθεση του διεθνούς συνεδρίου το 2006 και θα καλέσουμε τους συναδέλφους από όλη την Ελλάδα, από όλα τα Πανεπιστήμια και απ’ όλα τα Ερευνητικά Κέντρα που ασχολούνται με Ιστορία Δικαίου να μετάσχουν ενεργά. Το δεύτερο είναι ότι ενεκρίθη από το Πρωτοδικείο Ροδόπης η σύσταση της Ελληνικής Εταιρείας Ιστορίας του Δικαίου με έδρα την Κομοτηνή και είναι αυτό επίσης και χαρά, και τιμή, και ευθύνη για μας και θα γίνει η πρώτη γενική συνέλευση της νέας εταιρίας, η οποία και θα εκλέξει το πρώτο Δ.Σ. Θα μας δοθεί η ευκαιρία τότε να σας δείξουμε και την καινούργια σφραγίδα της εταιρίας, την οποία οι συνάδελφοι θέλησαν να έχει στο κέντρο τον Ιουστινιανό ως τον μέγα νομοθέτη αυτοκράτορα. Τρίτο γεγονός όμως είναι το ότι φέτος για πρώτη φορά αποφασίσαμε το συνέδριο να έχει μερικώς συγκεκριμένη θεματική. Πάντοτε το συνέδριο είναι ανοικτό σε οποιαδήποτε θεματολογία και δεν μπορεί να γίνει αλλιώς τη στιγμή που θελήσαμε εξ αρχής ο καθένας να παρουσιάζει τα νέα του ερευνητικά προϊόντα και επομένως δεν μπορεί να είναι όλα στην ίδια κατεύθυνση, στην ίδια θεματική. Έτσι το θέλαμε, έτσι θέλουμε να μείνει, μια συνάντηση ομοτέχνων που ο καθένας παρουσιάζει, έστω και σε όχι οριστική ακόμη, μορφή το προϊόν της ερευνητικής του δουλειάς. Φέτος όμως είναι μια μεγάλη επέτειος για την Ευρωπαϊκή νομική ιστορία, η οποία ενώ εορτάστηκε στην Ευρώπη και καταρχήν βέβαια στη Γαλλία, στην οποία κυρίως αφορά, μόνο αυτή η εκδήλωση γίνεται από Ελληνικής πλευράς για να την τιμήσει. Εφέτος είναι η επέτειος των 200 ετών από την εισαγωγή του Γαλλικού αστικού κώδικος. Γιατί αυτό είναι σημαντικό; Είναι εξαιρετικά σημαντικό διότι ο Γαλλικός Αστικός Κώδιξ αποτελεί προϊόν του πνεύματος της Γαλλικής Επαναστάσεως, -έγινε από τον Ναπολέοντα βέβαια, αλλά και ο Ναπολέων είναι προϊόν της Γαλλικής Επανάστασης. Ο Γαλλικός Αστικός Κώδιξ αλλάζει τη μορφή της νομοθετικής εργασίας στον Ευρωπαϊκό χώρο, εισάγει την εποχή των κωδικοποιήσεων, που αρχίζει το 1804 και θα τελειώσει το 1900 με τον Γερμανικό αστικό κώδικα. Θα μεσολαβήσει ο Αυστριακός, ο Ιταλικός, ο Ισπανικός κώδικας, μεγάλες κωδικοποιητικές προσπάθειες. Στην ίδια γραμμή μπαίνουν και ελληνόγλωσσοι κώδικες, αυτοί δηλαδή που συνετάχθησαν από τους Έλληνες, όπως οι κωδικοποιήσεις που ετοιμάζουν και εισάγουν οι Έλληνες ηγεμόνες των Ρουμανικών ηγεμονιών, ο κώδιξ της Βλαχίας, του Καρατζά, και ο Κώδιξ της Μολδαβίας, του Καλλιμάχη, ο οποίος προέρχεται από τον Αυστριακό κώδικα κυρίως και εν μέρει τον Γαλλικό. Έτσι αρχίζει μια κωδικοποιητική εργασία η οποία έχει επίδραση και στην Ελληνόφωνη περιοχή της Βαλκανικής.

ΠτΘ: Τι είναι αυτό που συνδέει τον ελληνικό κώδικα με τον Γαλλικό;

Κ.Π.: Πολλά πράγματα μας συνδέουν με τον Γαλλικό κώδικα, ο οποίος δεν εισήχθη βέβαια στην Ελλάδα. Στην Ελλάδα προκρίθηκε να διατηρηθεί, (μέχρις ότου καταρτισθεί πολύ αργά και εισαχθεί τελικά το 1946 ο Αστικός μας Κώδικας), και να ισχύσει το βυζαντινορωμαϊκό όπως απεκλήθη δίκαιο. Αλλά κατ’ αρχάς είχε εισαχθεί στην Ελλάδα ο Γαλλικός Εμπορικός κώδικας και είχε υπάρξει σοβαρότατη προσπάθεια και προοπτική εισαγωγής στην Ελλάδα του Γαλλικού Αστικού Κώδικος. Στην Ελλάδα το Γαλλικό αστικό δίκαιο διδασκόταν στο Πανεπιστήμιο Αθηνών σχεδόν αμέσως μετά την ίδρυσή του, γιατί είχε υπάρξει έδρα Γαλλικού αστικού δικαίου, εν όψει πιθανότατα εισαγωγής του. Τελικά δεν εισήχθη, αλλά είναι σημαντικά συνδεδεμένο με την ελληνική νομική ιστορία.

ΠτΘ:Ποιοι θα είναι οι εισηγητές;

Κ.Π.: Κατά τη διάρκεια των εργασιών του συνεδρίου η εναρκτήρια συνεδρίαση θα είναι αφιερωμένη στο Γαλλικό Αστικό Κώδικα στην οποία θα μας κάνουν την χαρά να λάβουν μέρος η κ. Ιουλία Βελισσαροπούλου από το Πανεπιστήμιο Αθηνών και από το Δημοκρίτειο ο ομότιμος πλέον καθηγητής, αλλά πάντοτε κοντά μας, κ.Γιάννης Βούλγαρης, οι οποίοι θα μιλήσουν ακριβώς για τον Γαλλικό Κώδικα. Θα μιλήσουν και δύο, όχι επισήμως ιστορικοί του δικαίου, αλλά δυο συνάδελφοι από τον τομέα του αστικού δικαίου του πανεπιστημίου μας, για τα χαρακτηριστικά του γαλλικού κώδικα, η κ. Ρόη Παντελίδου και ο κ. Χρήστος Φίλιος και για το Γαλλικό Εμπορικό Κώδικα που είναι το άλλο κομμάτι της Γαλλικής κωδικοποίησης του ιδιωτικού δικαίου, εκείνο που εισήχθη στην Ελλάδα, θα μας μιλήσει ο κ. Γιώργος Ροδολάκης, ο οποίος είναι διδάκτωρ της Ιστορίας του Δικαίου στο Πανεπιστήμιό μας και πρώην Διευθύνων του Κέντρου Ιστορίας του Ελληνικού Δικαίου της Ακαδημίας Αθηνών. Έπειτα θα έχουμε μια σειρά δύο συνεδριάσεων αφιερωμένων, επ’ ευκαιρία του Γαλλικού κώδικος στο θέμα γενικότερα της νομοθετικής κωδικοποίησης, όπου θα έχουμε τον ομότιμο καθηγητή, πρώην Κοσμήτορα της Νομικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών, τον κ. Σπύρο Τρωιάνο, που πάντοτε τιμά το συνέδριό μας με την παρουσία του και ο οποίος θα μιλήσει για Ιουστινιάνειο Δίκαιο, τον κ. Γιάννη Χατζάκη, ο οποίος τώρα πλέον είναι στέλεχος του Κέντρου Ερεύνης της Ιστορίας του Ελληνικού δικαίου της Ακαδημίας Αθηνών, ο οποίος θα μιλήσει για την επέκταση της Ιουστινιάνειας κωδικοποίησης στην Ιταλία, τον κ. Δημήτρη Αποστολόπουλο, Δ/ντή Ερευνών στο Κέντρο Νεολελληνικών Ερευνών του Εθνικού Ιδρύματος Ερευνών ο οποίος θα μας μιλήσει για τον νομοκάνονα του Μαλαξού, ένα από τους ιδιωτικούς «κώδικες» που κυκλοφορούσαν στην Τουρκοκρατία, αυτόν που ήταν ο πιο διαδεδομένος και ο πιο εύχρηστος. Και για να φτάσουμε στα πολύ νεότερα, ο κ. Κων/νος Αντωνόπουλος, του Τομέα Διεθνούς Δικαίου της Σχολής μας θα μιλήσει για τις προσπάθειες κωδικοποίησης στο Διεθνές Δίκαιο, το οποίο και θεραπεύει. Αυτά θα γίνουν στην πρωινή συνεδρίαση της Παρασκευής ενώ την πρώτη πρωινή συνεδρίαση του Σαββάτου θα συνεχίσουμε με θέματα κωδικοποιήσεως στο αρχαιοελληνικό δίκαιο, όπου θα μιλήσουν ο καθηγητής της Ιστορίας του Δικαίου στη Νομική Σχολή του Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, κ. Γεώργιος Νάκος και η κυρία Μαρία Γιούνη, επίκουρος καθηγήτρια στο Δημοκρίτειο, σχετικά με τον κώδικα της Γόρτυνος, η κ. Σοφία Αδάμ από το Πάντειο Πανεπιστήμιο και ο επίτιμος Σύμβουλος Επικράτειας κ. Φώτιος Κατζούρος για τις απόπειρες κωδικοποίησης, πιθανότατα, της αρχαίας Αθηναϊκής Νομοθεσίας. Αυτά είναι τα κωδικοποιητικά, και θα έχουμε τις κοινές συνεδριάσεις που αφορούν γενική θεματική. Ξεκινούμε από το αρχαίο ελληνικό δίκαιο με την κ. Αθηνά Δημοπούλου από την Αθήνα, τον κ. Σπύρο Κουλοχέρη από την Αθήνα, τον κ. Χρήστο Παπαγρηγορίου, τον κ. Ηλία Αρναούτογλου από το Κέντρο Ερεύνης Ιστορίας του Ελληνικού Δικαίου της Ακαδημίας Αθηνών και την κυρία Λουίζα Λουκοπούλου από το Κέντρο Ελληνικής και Ρωμαϊκής Αρχαιότητας του Εθνικού Ιδρύματος Ερευνών, η οποία θα μιλήσει για την επιγραφή της Πιστύρου, πρόκειται για Θρακική επιγραφή. Η καθηγήτρια κ. Γκρέις Ιωαννίδου, αναπληρώτρια Πρόεδρος του Τμήματος Ελληνικής Φιλολογίας του Πανεπιστημίου μας, – όπως βλέπετε δεν συμμετέχουν μόνο νομικοί στο συνέδριο,- θα μας παρουσιάσει την καινούργια συλλογή παπύρων που απέκτησε το Τμήμα της, οι οποίοι κατεγράφησαν διεθνώς ως Πάπυροι Θράκης. Η κ. Ιωαννίδου θα μας παρουσιάσει τον Πάπυρο Θράκης 1, ο οποίος παρουσιάζει σημαντικά νομικά ζητήματα. Θα μιλήσουν και δύο μεταπτυχιακές μας φοιτήτριες που θα παρουσιάσουν πρωτόλειες εργασίες τους,- αλλά τις οποίες περιμένουμε μ’ ενδιαφέρον,- για το αρχαίο Αθηναϊκό δίκαιο, οι κ.κ. Πωλίνα Παντοπούλου και Χριστίνα Καραμπάτσου. Η κ. Καλλιόπη Παπακωνσταντίνου από τη Θεσσαλονίκη, ο κ. Κων/νος Βλάχος ομοίως και ο κ. Δημήτρης Καράμπελας επίσης από την Αθήνα θα μιλήσουν για θέματα Ρωμαϊκού δικαίου ή θέματα σχετικά με την επαφή του Ρωμαϊκού δικαίου με το ελληνικό δίκαιο ή τα άλλα δίκαια που συνάντησε στις ανατολικές επαρχίες του κράτους. Προσωπικά με στενοχωρεί λίγο το γεγονός ότι είναι συρρικνωμένη η βυζαντινή θεματολογία. Θα έχουμε δύο βυζαντινά θέματα, από την κ. Δάφνη Παπαδάτου του Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης και τον κ.Ευάγγελο Καραμπελιά, Δ/ντή του Κέντρου Ερεύνης Ιστορίας του Ελληνικού Δικαίου της Ακαδημίας Αθηνών. Και για λόγους επικαιρότητας η κ. Αριάδνη Γερούκη, η γνωστή στο Πανεπιστήμιό μας, και επί χρόνια πολλά επιστημονική συνεργάτις στο Πανεπιστήμιό μας, η οποία κινείται μεταξύ ιστορίας του δικαίου και κυρίως ανθρωπολογίας του δικαίου θα μιλήσει, για να έχουμε και ένα θέμα μουσουλμανικό βέβαια, για το μέγα πρόβλημα της μουσουλμανικής μαντίλας, όπως αντιμετωπίζεται σήμερα στη Γαλλία και το οποίο θεωρεί σαν ένα πρόβλημα βίαιης επιβολής ενός δικαιϊκού πολιτισμού επάνω σ’ έναν άλλο. Έχουμε και αυτή τη φορά, είχαμε και άλλοτε, και ένα ξένο ομιλητή. Εφέτος θα συμμετέχει ο καθηγητής Κοέν Έντουαρντ. Θα κάνει μια διάλεξη, σύντομη, αλλά έτσι θα αρχίσει η συνεδρίαση του Σαββάτου, για τη δουλεία στην αρχαία Αθήνα, θέμα συγγενές με αυτό της Βραζιλίας, και συγκεκριμένα για το πως καμιά φορά οι πραγματικότητες είναι διαφορετικές από τη νομική θεώρηση των πραγμάτων. Οι δούλοι στην Αθήνα είναι δούλοι, η κατώτερη δυνατή ανθρώπινη κατηγορία ύπαρξης, και συγχρόνως ενδέχεται να αποκτούν μεγάλη δύναμη οικονομική ή και να ασκούν μεγάλη επιρροή ή να έχουν εξουσία. Θα μας μιλήσει λοιπόν για την «εξουσία των δούλων στην αρχαία Αθήνα, νομικές θεωρήσεις και οικονομικές πραγματικότητες», που δεν ταυτίζονται καθόλου. Αυτό θα είναι περίπου το συνέδριο μας, με ποικίλα και ενδιαφέροντα θέματα και θα λήξει με την πρώτη γενική συνέλευση της νέας Ελληνικής Εταιρείας Ιστορίας του Δικαίου. Φυσικά θα είναι κοντά μας και πολλοί άλλοι συνάδελφοι, που δεν θα παρουσιάσουν εφέτος συγκεκριμένη ανακοίνωση, αλλά θα μετάσχουν στις εργασίες, όπως ο καθηγητής του Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης κ. Χ. Παπαστάθης, οι συνάδελφοι κυρίες Παπαγιάννη και Λεονταρίτου από την Αθήνα – με επί κεφαλής τον Πρύτανη του Πανεπιστημίου μας, Καθηγητή Ιωάννη Σχινά, που θα προεδρεύσει στην εναρκτήρια συνεδρίαση και θα χαιρετήσει τη συνάντησή μας.

ΠτΘ:Θα έχετε και ένα αφιέρωμα μνήμης;

Κ.Π.: Το φετινό συνέδριο θα έχει και ένα αφιέρωμα, μικρό και σύντομο, στο Στέφανο Στεφανόπουλο, τον αντιπρύτανη, του Παντείου Πανεπιστημίου, συνάδελφο καθηγητή της Ιστορίας του Δικαίου, ο οποίος νέος και εντελώς απροσδόκητα σε μια στιγμή πλήρους εφορίας, -μόλις τον Ιούνιο κυκλοφόρησε το καινούργιο, μεγάλο, ογκώδες, βιβλίο του για τα αρχαία Ελληνικά νομικά θέσμια, και ήταν πανευτυχής, και μόλις το προσέφερε στον καθηγητή του Μελέζ Μορντρζεγέφσκι, στον οποίον και το αφιερώνει, -πέθανε. Πάντα ήταν από τα πολύ ενεργά μέλη του συνεδρίου και αναμέναμε να είναι από τα πιο δυναμικά μέλη της νέας εταιρείας μας. Η τελευταία του ακαδημαϊκή πράξη υπήρξε λίγες μέρες πριν από το θάνατό του, η συμμετοχή του σε μια εισηγητική επιτροπή στη Σχολή μας, στο Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης. Πολλά τον συνέδεσαν μαζί μας και για αυτό θα υπάρξει και το συγκεκριμένο αφιέρωμα στη μνήμη του.

ΠτΘ: κ. Πιτσάκη, σας ευχαριστούμε πολύ.

Κ.Π.: Κι εγώ σας ευχαριστώ.

Α.Π.

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.