Η Βυζαντινη Μουσικη σημερα

Όσο περνάνε τα χρόνια, δεν υπάρχει αμφιβολία ότι οι άνθρωποι τραγουδάνε όλο και λιγότερο ή και καθόλου. Αντίθετα, έχουν συνηθίσει όλο και συχνότερα να συγκεντρώνονται σε ποικίλους χώρους κατά εκατοντάδες ή χιλιάδες προκειμένου να ακούνε άλλους να τραγουδούν με τη βοήθεια σύγχρονων μηχανημάτων. Τόσο η ποιότητα των ασμάτων τις περισσότερες φορές, όσο και η ένταση του ήχου, μόνο ως απάνθρωπες θα μπορούσαν να χαρακτηρισθούν. Φαίνεται όμως ότι ανάμεσα στα τόσα άλλα η εποχή μας κατόρθωσε να ευτελίσει τα πάντα. Και αυτό ακόμη το τραγούδι που σε παλαιότερες εποχές, όχι πολύ μακρινές, μας συνόδευε στη χαρά και στον θάνατο. Εδώ θα πρέπει να πούμε το λόγο που έλεγαν οι αρχαίοι δάσκαλοι: «πόσο όμορφο πλάσμα είναι ο άνθρωπος, όταν είναι άνθρωπος». Γι’ αυτό ποτέ και τίποτα στη μουσική ερμηνεία δεν πρόκειται να υποκαταστήσει επάξια τη ζωντανή παρουσία του ανθρώπου όταν αυτός είναι πραγματικός άνθρωπος εμφορούμενος από το πνεύμα του Αγίου Θεού. Και αν όλα αυτά ισχύουν για την ερμηνεία οποιασδήποτε μελωδίας, ισχύουν μάλλον πολύ περισσότερο για την ερμηνεία των θρησκευτικών εκκλησιαστικών βυζαντινών ύμνων.

Στη μουσική παράδοση της Ανατολικής Ορθοδόξου Εκκλησίας στο βυζαντινό μέλος, οι συλλαβές του λόγου δένονται η κάθε μια με πλήθος νότες και έτσι επιτυγχάνεται το ταξίδι μιας και μόνο συλλαβής στα βάθη των ανατολικών αιώνων όπως και η υπέρτατη αξιοποίηση του πιο ταπεινού συμφώνου. Το βυζαντινό μέλος όμως βασανισμένο από τις παρεμβάσεις ποικίλων παραγόντων που δεν είναι του παρόντος της αρμοδιότητός μας να εκθέσουμε, κατάντησε δυστυχώς να θεωρείται λανθασμένα βέβαια και άδικα, ένα σχοινοτενές, ένρινο και ακατανόητο κλαυθμέρισμα, εξαιρετικά απωθητικό. Και όμως το βυζαντινό μέλος γεννήθηκε στη βασιλεύουσα, στη πρωτεύουσα της μεγάλης αυτοκρατορίας που δημιούργησε άφθαστο πνευματικό πολιτισμό. Στην πρωτεύουσα που ανέπτυξε κατά κόρον τις τέχνες, τα γράμματα, την επιστήμη, τη μουσική, τη θεολογία. Και που διαφυλάχθηκε ως σκεύος εκλογής και κόρη οφθαλμού από το Οικουμενικό μας Πατριαρχείο με τις αυστηρές τοπικές του διατάξεις και τους καλλίφωνούς του πατέρες, Ιεράρχες και ιεροψάλτες με σπουδαία μουσική παιδεία που διατήρησαν και παρέδωσαν μέχρι και σήμερα μουσικό πλούτο ανεκτιμήτου αξίας. Η βυζαντινή μουσική περί της οποίας ο λόγος είναι μουσική «λατρευτική και προσευχητική», είναι «το των αγγέλων έργον, το ουράνιον πολίτευμα, το πνευματικό θυμίαμα».

«Η ψαλτική τέχνη, προϊόν υπερχιλιετούς επεξεργασίας, αποτελεί από μόνη της θησαυρό ανεξάντλητο, ζωντανό και παλλόμενο. Διδάσκει, ευφραίνει και ανυψώνει. Είναι η πηγαία έκφραση της ανθρώπινης χαράς, είτε και χαρμολύπης, η οποία πατά στα χνάρια της έμπνευσης των παλαιοτέρων. Ενώ «είναι δημιούργημα του ενός, του μελίστου, γίνεται κτήμα πολλών και καθαγιάζεται από την ιερή χρήση του» είχε τονίσει μεταξύ άλλων ο Μακαριώτατος Αρχιεπίσκοπος Αθηνών και πάσης Ελλάδος κ. Χριστόδουλος με μήνυμά του με αφορμή τη διοργάνωση μουσικολογικού συνεδρίου στον Ι.Ν. Αγ. Τριάδος στη Ν. Υόρκη τον Ιανουάριο του 2006.

Έτσι λοιπόν η βυζαντινή μουσική οφείλει τον τίτλο της στο πονεμένο, μα ένδοξο πνευματικό βυζάντιο, το οποίο μας κληροδότησε την τέχνη αυτή, η οποία είναι όχι μόνον ιστορικό φαινόμενο αλλά και είδος με ποιότητα και βάθος, μιας μορφής του πνευματικού πολιτισμού μας, γεμάτη από τα στοιχεία της ζωής, του ύφους και του πνεύματος του βυζαντίου.

Η Ορθοδοξία δεν γνωρίζει άλλο καλύτερο τρόπο υμνήσεως του Αγ. Θεού. Η βυζαντινή μουσική είναι η γλώσσα της ψυχής, μέσω της οποίας ο άνθρωπος συνομιλεί με το Θεό. Ο ιεροψάλτης με τη διακονία του είναι – μετά το ιερέα – ο βασικός συντελεστής της λατρείας είναι ο θεματοφύλακας της διατηρήσεως της αυθεντικότητας της μουσικής κληρονομιάς των Ελλήνων και της διαφυλάξεως της διαφορετικότητάς της.

Η βυζαντινή μουσική γεννημένη μέσα στην εκκλησία και αναπτυγμένη μέσα στο πνευματικό κλίμα της μυσταγωγίας, που έχει η ορθόδοξη λατρεία μας, αποτελεί κάτι το ιερό για τον ορθόδοξο χριστιανό. Και δεν επιτρέπεται, όχι απλώς να σκεφτόμαστε να την αλλάξουμε ή να την συγχρονίσουμε, αλλά ούτε καν να μιλούμε με επιπολαιότητα και ανευλάβεια γι’ αυτήν. Για τον ορθόδοξο χριστιανό που έχει θερμή πίστη και ξέρει τι θέλει, η πραγματική βυζαντινή μουσική είναι εκείνη που τον φέρνει στην κατάνυξη εκείνη που τον κάνει, όπως η υμνογραφία και η αγιογραφία, να θεολογεί. Εκείνη που σταματάει το νου του από την περιπλάνηση στο κόσμο των παθών και της πλάνης. Είναι εκείνη που βοηθάει το έργο της προσευχής. Εκείνη που «καθαίρει το νουν» και δίνει την ανοδική κίνηση στη καρδιά. Η βυζαντινή μουσική είναι τέχνη αλλά κυρίως είναι διακονία.

Ένα μεγάλο πρόβλημα όμως που απασχολεί τις μητροπόλεις της υπαίθρου είναι το πρόβλημα των ιεροψαλτικών κενών. Όσο οι γέροντες ιεροψάλτες – οι διάκονοι της βυζαντινής μουσικής – στέκουν και με όλες τις δυνάμεις διακονούν στο αναλόγιον των χωριών μας έχει καλώς. Μόλις όμως παραδώσουν τα όπλα και οι σωματικές δυνάμεις τους εγκαταλείψουν, τότε φαίνεται το κενό, τότε ομολογούν πόση αξία και πόση ζωή έδινε στο χωριό ο Ιεροψάλτης. Αίτημα όλων προς τον εφημέριο του χωριού και τον Μητροπολίτη «θέλουμε ψάλτη στο χωριό μας».

Δυστυχώς όμως διάδοχοι δεν υπάρχουν. Νέοι που θα ενδιαφερθούν να διδαχθούν την βυζαντινή μουσική σπανίζουν. Έχουμε την ιερά αυτή παρακαταθήκη της βυζαντινής μουσικής, το μοναδικό σε καλλιτεχνική αξία και μέγεθος κληροδότημα των Ελλήνων στον ευρωπαϊκό και παγκόσμιο πολιτισμό, που με τη δωρική της λιτότητα και με την αισθητική της ανωτερότητα σαγηνεύει επί τόσους αιώνες το ακροατήριό της, ανεξάρτητα από τη θρησκευτική ταυτότητα ή την καταγωγή του. Αυτή την ιερά παρακαταθήκη ας την δώσουμε στα παιδιά μας. Γονείς, δάσκαλοι, καθηγητές, κληρικοί, Ιεροψάλτες έχουμε μεγάλη πνευματική ευθύνη, ας προσκαλέσουμε τους νέους μας να διδαχθούν στην σχολή βυζαντινής μουσικής την ψαλτική τέχνη που είναι ο καλύτερος τρόπος υμνήσεως του Θεού και ο μεγάλος ιερός πνευματικός πολιτισμός μας.

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.