«Η τοπογραφια της Μεσημβριας του Ευξεινου Ποντου»

• Μαρία Παναγιωτίδου:

«Το βιβλίο παρέχει πολύτιμα στοιχεία, τα οποία θα είχαν χαθεί για την επιστήμη χωρίς τις άοκνες προσπάθειες της Ευτέρπης Θεοκλίεβα»

Η Μαρία Παναγιωτίδου, είναι καθηγήτρια Βυζαντινής Αρχαιολογίας του Εθνικού Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών, από το 1986 διευθύνει με άλλους συναδέλφους της τον τομέα Ιστορίας και Αρχαιολογίας της Τέχνης και της ανασκαφής στο Ιερό του Απόλλωνα στα Καρδάμυλα της Κω, από το 1994 διευθύνει με τη συνάδελφό της κ. Σοφία Καλοπίση την ανασκαφή του Πανεπιστημίου Αθηνών στην Ιερά Μονή της Αγίας Αικατερίνης στο Σινά και ήταν επιβλέπουσα της διδακτορικής διατριβής. Εκτός από την ανασκαφική της δραστηριότητα η κύρια επιστημονική της ενασχόληση αφορά στη μελέτη της βυζαντινής ζωγραφικής και έχει δημοσιεύσει πολλές ερευνητικές μελέτες σε ελληνικά και διεθνή συνέδρια, ενώ έχει λάβει μέρος σε πολλά επιστημονικά συνέδρια.

Η κ. Παναγιωτίδου μιλώντας για το βιβλίο εξέφρασε τη χαρά και τη συγκίνησή της για την έκδοση της μελέτης της Ευτέρπης Θεοκλίεβα και ευχαρίστησε την Νομαρχιακή Αυτοδιοίκηση Ροδόπης Έβρου που ανέλαβε την έκδοση του βιβλίου. «Γνωρίζω καλά τις δυσκολίες που είχε η κ. Ευτέρπη Θεοκλίεβα Στόιτσεβα ζώντας σε άλλη χώρα να εκπονήσει τη διατριβή της και παρακολούθησα από κοντά τις ακάματες προσπάθειες, τις προσωπικές θυσίες και την αυταπάρνηση της για την πραγματοποίηση του έργου αυτού», τόνισε.

Στη συνέχεια αναφέρθηκε στα τεχνικά χαρακτηριστικά του βιβλίου, το οποίο περιλαμβάνει την εισαγωγή, τέσσερα μέρη, τα συμπεράσματα, τις πηγές και την βιβλιογραφία και συνοδεύεται από εικόνες, οι περισσότερες από τις οποίες είναι έγχρωμες, από σχέδια και χάρτες.

Το πρώτο μέρος με τίτλο «Η οχύρωση της Μεσημβρίας κατά την παλαιοχριστιανική περίοδο», περιλαμβάνει πέντε κεφάλαια, όπου «με βάση τα συγκριτικά στοιχεία ως συμπέρασμα διακρίνονται δύο οικοδομικές φάσεις που έχουν υποστεί μεγάλης κλίμακας επισκευές. Η πρώτη οικοδομική φάση ανάγεται στους χρόνους του Κωνσταντίνου του Μεγάλου 306-337 και η δεύτερη στην εποχή της βασιλείας του Αναστασίου 491- 518 και μάλιστα πριν το 514. Ωστόσο μια εκτεταμένη επισκευή ανάγεται στα χρόνια του Θεοδοσίου του Β΄ 408 -450, την εποχή δηλαδή που έγιναν και τα τείχη της Κωνσταντινούπολης».

Το δεύτερο μέρος έχει τίτλο «Το σύστημα ύδρευσης και οι Θέρμες της παλαιοχριστιανικής Μεσημβρίας» περιλαμβάνει πέντε κεφάλαια και κατάλογο των ευρημάτων, όπου εξετάζεται η υδροδότηση της πόλης από τοπικά πηγάδια και από εξωτερικές πηγές που έφερναν νερό στην πόλη με κλειστό αγωγό που διέθετε φρεάτια καθαρισμού με αποτέλεσμα να υπάρχει «ένα τέλειο σύστημα ύδρευσης το οποίο ακολουθούσε την ρωμαϊκή παράδοση με τεχνικές καινοτομίες της παλαιοχριστιανικής περιόδου».

Το τρίτο μέρος με τίτλο «Βασιλικές – Ταφικά μνημεία» αναφέρεται κυρίως στις Βασιλικές της Μεσημβρίας, και λιγότερο στους τάφους που συνδέονται με αυτές, περιλαμβάνει τρία κεφάλαια και τον κατάλογο των ευρημάτων. Συγκεκριμένα εξετάζονται τέσσερις Βασιλικές, η Βασιλική των Αγίων Αποστόλων, η Βασιλική της Αγίας Σοφίας, η παλιά Μητρόπολη, η Βασιλική του Αγίου Νικολάου και η Βασιλική της Θεοτόκου Ελεούσας, όπως και τα κατάλοιπα της Βασιλικής κάτω από τον Ιερό Ναό του Ιωάννη του Τροπαιοφόρου όπως και τα ίχνη της Βασιλικής που βρίσκονται πάνω από το Νότιο λιμάνι, ενώ παράλληλα εξετάζονται και οι τάφοι που βρέθηκαν στις Βασιλικές αυτές.

Το τέταρτο μέρος με τίτλο «Λιμάνια – οδοί και οι πλατείες της Μεσημβρίας» περιλαμβάνει δύο κεφάλαια. Το πρώτο κεφάλαιο αναφέρεται στα δύο λιμάνια της Μεσημβρίας στο Νότιο και στο Βόρειο που αποτελούν χώρο ελλιμενισμού ήδη από την αρχαιότητα ενώ στο δεύτερο κεφάλαιο εξετάζεται το οδικό δίκτυο.

Ακολουθούν τα συμπεράσματα όπου ανακεφαλαιώνεται η τοπογραφία της πόλης από τον 4ο έως τις αρχές του 7ου αιώνα, όπου φαίνεται ότι η Μεσημβρία ήταν μια πόλη που γνώρισε τεράστια ανάπτυξη με την Κωνσταντινούπολη.

«Το βιβλίο της Ευτέρπης Θεοκλίεβα – Στόιτσεβα παρουσιάζει μια ολοκληρωμένη κατά το πλείστον εικόνα για την τοπογραφία της γενέτειράς της, της Μεσημβρίας. Η εργασία της αυτή είναι καρπός της μακρόχρονης ενασχόλησής της ως αρχαιολόγου στην περιοχή και παρέχει πολύτιμα στοιχεία, τα οποία χωρίς τις άοκνες προσπάθειες και την αυτοθυσία της θα είχαν χαθεί για την επιστήμη. Για τους λόγους αυτούς οφείλουμε να εκφράσουμε στην Ευτέρπη θερμές ευχαριστίες και συγχαρητήρια και να της ευχηθούμε καλή συνέχεια στο έργο της», κατέληξε η κ. Παναγιωτίδου.

• Χαράλαμπος Μπακιρτζής:

«Οι τεκμηριωμένες ιστορικώς πληροφορίες καταδηλώνουν την προσήλωση της συγγραφέως στην ιστορική αλήθεια»

Ο Χαράλαμπος Μπακιρτζής είναι έφορος βυζαντινών αρχαιοτήτων επί τιμή, έφορος βυζαντινών αρχαιοτήτων Ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης από το 1976 – 1977, έφορος Βυζαντινών Αρχαιοτήτων Θεσσαλονίκης από το 1998 -2008, αναπληρωτής καθηγητής Βυζαντινής Αρχαιολογίας στο Πανεπιστήμιο της Θεσσαλονίκης από το 1998- 2008.

Ο κ. Μπακιρτζής συνεχάρη όλους όσους βοήθησαν ώστε να εκδοθεί το βιβλίο αλλά και για την παρουσίαση του βιβλίου. Ο κ. Μπακιρτζής αναφέρθηκε στην γνωριμία του με την κ. Θεοκλίεβα το 1979 σε ένα συνέδριο για τη Μαύρη Θάλασσα και τριάντα χρόνια μετά όπως είπε έχει στα χέρια του το βιβλίο με τα πορίσματα των αρχαιολογικών ερευνών στις οποίες μετείχε η κ. Θεοκλίεβα στη Μεσημβρία, μια «δουλειά είκοσι χρόνων, δουλειά των χρόνων της νεότητας, επεξεργασμένη με γνώση και εμπειρία».

Συνεχάρη την κ. Παναγιωτίδη «επειδή ως επιβλέπουσα της διδακτορικής διατριβής διείδε το ειδικό ενδιαφέρον του θέματος που αφορά σε αξιόλογα βυζαντινά κατάλοιπα εκτός των ελλαδικών ορίων του ελληνισμού και δεν εφίστη μέριμνας, φροντίδας και χρόνου για την μορφοποίησή του σε πρωτότυπη ελληνική συμβολή στην βιβλιογραφία περί Μεσημβρίας».

«Διαβάζοντας κανείς το βιβλίο διαπιστώνει γενικότερες αρετές σε αυτό. Οι τεκμηριωμένες ιστορικώς πληροφορίες και η σαφής αφήγηση καταδηλώνουν την προσήλωση της συγγραφέως στην ιστορική αλήθεια. Περισσότερο όμως διακρίνει κανείς την ευσυνειδησία και την αγάπη της συγγραφέως προς τον γενέθλιο τόπο. «Περιέβαλλα το θέμα μου που ήταν το όραμα της ζωής μου» γράφει η ιδία στον πρόλογό της «με πολλή αγάπη, ζήλο και υπευθυνότητα, ένα θέμα που αποτελεί για μένα αντικείμενο βαθιάς και διαρκούς αγάπης επί είκοσι τουλάχιστον χρόνια». Τις ίδιες αρετές βρήκα και σε ένα άλλο βιβλίο, στο βιβλίο του Μεσημβρινού την καταγωγή, ιστοριοδίφη Μαργαρίτη Κωνσταντινίδη, ο οποίος στα 1915 εγκατεστημένος στην Τεργέστη συνέγραψε στο περιθώριο των επαγγελματικών του απασχολήσεων την πραγματεία «Η Μεσημβρία – Αγχίαλος και Απολωνία από των χρόνων της εποικίσεως αυτών μέχρι των ημερών ημών» κατατεθειμένη ως χειρόγραφο στην Εθνική Βιβλιοθήκη στην Αθήνα. Από τα τρία τετράδια τριάντα χρόνια αργότερα το 1945 ο λαογράφος ακαδημαϊκός Γεώργιος Μέγας με την συνεργασία του τότε διευθυντού του Επιγραφικού Μουσείου στην Αθήνα Μάρκελλου Μητσού, της διευθυντρίας του Νομισματικού Μουσείου Ειρήνης Βαρούχα και του Διευθυντού του Βυζαντινού και Χριστιανικού Μουσείου Γεωργίου Σωτηρίου δημοσίευσε με δαπάνη των Μεσημβρινών αδελφών Μενελάου και Βασιλείου Ζωτιάδη έναν υποδειγματικό για την πληρότητά του τόμο «Η Μεσημβρία του Ευξείνου, τόμος Α΄, Ιστορία», δυσεύρετο σήμερα, που ήταν μέχρι χθες η μόνη ελληνόγλωσση μονογραφία για την σπουδαία αυτή Παρευξείνια Πόλη. Θεωρώ λοιπόν ότι το βιβλίο της κ. Θεοκλίεβα, σε άλλο επίπεδο, βέβαια, πιο εξειδικευμένο, πιο αρχαιολογικό, ακολουθεί τον ίδιο δρόμο και έρχεται να συναντήσει τον Μαργαρίτη Κωνσταντινίδη. Αυτοί είναι οι λόγοι που με κάνουν σήμερα να συγχαίρω όσους το αναγνώρισαν, κυρίως όμως την Ευτέρπη Θεοκλίεβα, επειδή με εμμονή έφτασε στο τέλος, το οποίο όμως ταυτόχρονα είναι αρχή διότι τα άλλα δύο τετράδια του Κωνσταντινίδη παραμένουν αδημοσίευτα. Τα Βυζαντινά μνημεία της Μεσημβρίας και οι περί αυτής μονές Αγίου Νικολάου του Αίμονα, Ιωάννου Προδρόμου, Αγίας Άννης. Αγίου Βλασίου και άλλες αναμένουν. Στο πλαίσιο προγραμμάτων της ΕΕ την ένταξή τους σε μία πραγματεία για την λαογραφία της Μεσημβρίας, με την οποία θα δοθεί κατά το δυνατόν πλήρης και σαφής εικόνα του κοινωνικού πολιτιστικού και ψυχικού βίου των Μαυροθαλασσιτών κατοίκων της ιστορικής αυτής πόλεως».

• Γιάννης Λασκαράκης:

«Το βιβλίο συμβολίζει την ανάγκη για διαρκή συνεργασία μεταξύ των τριών χωρών»

Ο Γιάννης Λασκαράκης, είναι πολιτικός μηχανικός, δημοτικός σύμβουλος, εκδότης στην εκδοτική εταιρεία του οποίου έγινε η επιμέλεια και η εκτύπωση του βιβλίου της Ευτέρπης Θεοκλίεβα.

Ο κ. Λασκαράκης αναφέρθηκε κυρίως στο συμβολισμό της εργασίας της συγγραφέως. Συγκεκριμένα ξεκίνησε αναφερόμενος στην γνωριμία του με την κ. Ευτέρπη Θεοκλίεβα στο πρώτο συνέδριο Ανατολικορωμυλιωτών στην Κομοτηνή και στη συνέχεια στις πολύ συχνές επαφές που είχε μαζί λόγω της ανάθεσης της έκδοσης του βιβλίου. «Είναι εντυπωσιακό αυτό που γράφει στο βιβλίο της η κ. Θεοκλίεβα. «Η Μεσημβρία είναι η πόλη της οποίας τα ίχνη συσσωρεύτηκαν στο πολιτιστικό υπόστρωμα από την εποχή των Θρακών, των αρχαίων Ελλήνων, των Βυζαντινών, των Βουλγάρων μέχρι την Οθωμανική κυριαρχία». Είναι όλη αυτή η ιστορική διαδρομή μέσα από την οποία η Μεσημβρία επέζησε και έζησε μέχρι σήμερα».

Αναφέρθηκε στις δυσκολίες της έκδοσης, ενώ τόνισε το τεράστιο επιστημονικό ενδιαφέρον του βιβλίου και κυρίως του επίκαιρου συμβολισμού της εργασίας σχετικά με τις νέες γεωπολιτικές συνθήκες που διαμορφώνονται στην περιοχή, με την ένταξη της Βουλγαρίας στην ΕΕ και την ευρωπαϊκή προοπτική της Τουρκίας καθώς και τα μεγάλα αναπτυξιακά έργα, όπως ο αγωγός, οι κάθετοι άξονες, που «φέρνουν πιο κοντά τα 15 περίπου εκατομμύρια Θρακιώτες που αποτελούν τις τρεις περιοχές της Θράκης. Είναι τόσο πολλοί οι Θρακιώτες της παλιάς ενιαίας Θράκης. Βέβαια το κυρίαρχο στοιχείο συμβολισμού είναι ο κοινός πολιτισμός, η κοινή ιστορία των λαών της Θράκης με σαφή αναφορά στον ελληνικό πολιτισμό βέβαια. Αλήθεια πόσο ενδιαφέρον θα είχαν ημερίδες με Έλληνες, Βούλγαρους και Τούρκους επιστήμονες που θα ερευνήσουν αυτή την κοινή ιστορική διαδρομή; Πιστεύω ότι τα τρία πανεπιστήμια της Θράκης, το δικό μας, της Φιλιππούπολης και της Αδριανούπολης θα μπορούσαν να είναι πρωτοπόρα προς την κατεύθυνση αυτή για να πέσουν επιτέλους τα τείχη της μισαλλοδοξίας και των φανατισμών που κάποιοι προωθούν για δικούς τους λόγους. Θεωρώ ότι ο Δημόκριτος και ο Ορφέας θα μπορούσαν να γίνουν οι κοινοί σοφοί όλης της Θράκης με συνέδρια και εκδηλώσεις πολιτιστικές. Αλλά πέρα από αυτό τα μνημεία στις τρεις χώρες που εκτείνεται η Θράκη έχουν μια κοινή ιστορική διαδρομή αλληλεπίδρασης και κοινής χρήσης από τους πολίτες που ζούσαν σε αυτές τις περιοχές». Ο κ. Λασκαράκης αναφέρθηκε στην προσβολή των μνημείων και στις καταστροφές που έχουν γίνει και στις τρεις χώρες δίνοντας συγκεκριμένα παραδείγματα.

«Το βιβλίο αυτό συμβολίζει την ανάγκη για διαρκή συνεργασία μεταξύ των τριών χωρών και κυρίως της δικής μας περιοχής. Νομίζω πως θα μπορούσε να γίνει μια κοινή προσπάθεια από επιστήμονες και αρχαιολόγους των τριών χωρών της περιοχής, της Θράκης ειδικότερα, ώστε να ερευνήσουμε και να αναδείξουμε τον πλούτο της περιοχής και αυτά τα μνημεία» τόνισε ο κ. Λασκαράκης για να καταθέσει την πρόταση προς τον κ. Μηνόπουλο μέσω ευρωπαϊκών προγραμμάτων «να προχωρήσουμε στην ίδρυση ενός Τριεθνικού Θρακικού Σωματείου, στο πρότυπο του «Διαζώματος» του κ. Σταύρου Μπένου, με σκοπό να προωθήσουμε την έρευνα, την ανάδειξη και την συντήρηση των μνημείων στις τρεις χώρες, ως αντίπαλο δέος απέναντι στις ακραίες αντιλήψεις του μίσους που καλλιεργούνται ένθεν και ένθεν των συνόρων. Αυτή η προσπάθεια θα έβαζε τις βάσεις μιας σταθερής και μόνιμης συνεργασίας των επιστημόνων της Θράκης στις τρεις χώρες. Δεν υπάρχει άλλος δρόμος για την επιστροφή στις «αλησμόνητες πατρίδες» πέραν από αυτόν του πολιτισμού, του τουρισμού και της οικονομίας. Και αυτό γίνεται ευκολότερο κάτω από την κοινή μας στέγη, την Ευρώπη των περιφερειών».

• Ευτέρπη Θεοκλίεβα – Στόιτσεβα:

«Για μένα η Μεσημβρία θα είναι η πατρίδα που αγαπώ περισσότερο από όλα»

Ιδιαίτερα συγκινημένη η κ. Ευτέρπη Θεοκλίεβα – Στόιτσεβα δήλωσε ευτυχισμένη «γιατί ήρθε η ώρα να δω το έργο της ζωής μου να εκδίδεται σε βιβλίο, ενώ ευχαρίστησε όλους όσους στήριξαν την έκδοση του βιβλίου της, ιδιαίτερα τον κ. Μηνόπουλο «που βοήθησε να πραγματοποιηθεί το όνειρό μου», τους καθηγητές που την βοήθησαν και την στήριξαν για να ολοκληρώσει την διδακτορική της διατριβή, τον κ. Μπακιρτζή «στον οποίο πολλές φορές απευθύνθηκα γιατί είχα πολλές ερωτήσεις», αλλά και όλου όσους βοήθησαν αυτό το έργο. Η κ. Θεοκλίεβα κατέληξε με ένα στίχο που ανακαλύψαμε σε στήλη στη Μεσημβρία. «Η Μεσημβρία είναι η πατρίδα μου, το όνομά της προέρχεται από το όνομα του Μέλσα και τη λέξη βρύα. Και νομίζω ότι για μένα η Μεσημβρία θα είναι η πατρίδα που αγαπώ περισσότερο από όλα και από εδώ και πέρα πρέπει να κάνω και άλλη εργασία για να μείνουν και στο μέλλον αυτά τα ιστορικά και αρχαιολογικά ευρήματα, γιατί στη σύγχρονη κοινωνία πολλά από τα ευρήματα χάνονται, αν όμως τα καταγράψουμε θα μείνουν για πάντα».

Α.Π.

Ποια είναι η

Ευτέρπη Θεοκλίεβα – Στόιτσεβα