Ι.Στεργιαννιδου, λεκτορας στη Νομικη Σχολη ΔΠΘ «Θα επρεπε να ειναι λιγο πιο ευελικτες οι κρατικες υπηρεσιες για τις υιοθεσιες για να αποφευγονται τα περιστατικα αισχροκερδειας»
Η υπόθεση της μικρής Μαρίας που βρέθηκε στον καταυλισμό των τσιγγάνων στα Φάρσαλα έφερε στην επικαιρότητα ένα μεγάλο κοινωνικό ζήτημα που αποκτά βαρύτατη σημασία για την Ελλάδα και γενικότερα για τις χώρες που μαστίζονται από υπογεννητικότητα. Πρόκειται για το θέμα των υιοθεσιών για το οποίο πολλά λέγονται και ακούγονται, χωρίς όμως να υπάρχει ουσιαστική επιχειρηματολογία. Δυστυχώς κάποιοι αναζητούν κυρίως να αναδείξουν το σκάνδαλο και την τυχόν συναλλαγή χωρίς να αναφέρονται στο αποτέλεσμα. Γιατί δυστυχώς δεν είναι σπάνια η είδηση ότι εξαρθρώθηκε κύκλωμα παράνομων υιοθεσιών ή ότι συνέλαβαν τον αρχηγό κυκλώματος εμπορίας βρεφών. Και ακόμη περισσότερο όλα αυτά δεν έχουν το στοιχείο της ενημέρωσης που απασχολεί κυρίως το κοινό που αναζητεί να μάθει την αλήθεια.
Ποιο όμως είναι το νομικό καθεστώς που διέπει τις υιοθεσίες; Τι επιτρέπεται και τι απαγορεύεται; Γιατί στην Ελλάδα επιτρέπονται οι ιδιωτικές υιοθεσίες; Ποιος είναι ο ρόλος του κράτους; Λίγες μόνο από τις ερωτήσεις που απασχολούν τους πολίτες.
Με αφορμή λοιπόν το γεγονός αυτό ο «Παρατηρητής της Θράκης» συζήτησε με τη λέκτορα του Αστικού Δικαίου της Νομικής Σχολής του Δημοκρίτειου Πανεπιστημίου Θράκης, κ. Ισμήνη Στεργιαννίδου, για όλα αυτά τα θέματα που απασχολούν τελευταίως την κοινή γνώμη…
ΠτΘ: κ. Στεργιαννίδου, η υπόθεση της μικρής Μαρίας έφερε στην επικαιρότητα το θέμα των υιοθεσιών. Κατ’ αρχήν θα ήθελα να μας πείτε ποιο είναι το νομικό καθεστώς που διέπει τις υιοθεσίες στην Ελλάδα;
Ι.Σ.: Οι υιοθεσίες διακρίνονται σε δύο μεγάλες κατηγορίες. Είναι διαφορετικό το νομικό καθεστώς σε ό,τι αφορά στις υιοθεσίες στα ανήλικα άτομα και διαφορετικό σε ό,τι αφορά σε άτομα που είναι ενήλικα, δηλαδή άνω των 18 ετών. Αυτός ο διαχωρισμός υπήρχε και στο παρελθόν, απλά προσφάτως, το 1996, με το Ν.2446, υπήρξε μια μεγάλη μεταρρύθμιση στο Δίκαιο της υιοθεσίας. Έτσι λοιπόν δόθηκαν αρχές οι οποίες δυσχέραιναν ακόμη περισσότερο τις υιοθεσίες στα ενήλικα άτομα και ρύθμισαν με πιο σωστό τρόπο τις υιοθεσίες των ανηλίκων και ως προς τη διαδικασία και ως προς τις προϋποθέσεις.
ΠτΘ: Μιλήσατε για αρχές που κατέστησαν δυσκολότερη την υιοθεσία των ενηλίκων. Ποιες είναι αυτές;
Ι.Σ.: Τα ενήλικα άτομα, κατ’ αρχήν, στο προϊσχύσαν δίκαιο πριν το 1996, μπορούσαν εύκολα να υιοθετηθούν, χωρίς περιορισμό συγγένειας. Οποιοδήποτε άτομο κατά βάση μπορούσε να υιοθετηθεί από τον οποιονδήποτε και έτσι γινόταν καταστρατήγηση στην ουσία, για να αποφεύγονται μεγάλοι φόροι κληρονομιών. Υπήρξαν πολλές περιπτώσεις που υιοθετούνταν παιδιά, για να αποφύγουν υποχρεώσεις προς την πολιτεία, στρατιωτική υποχρέωση, κ.λ.π., από χήρες γυναίκες. Υπήρξε μια μεγάλη χρονική διάρκεια όπου οι υιοθεσίες είχαν χάσει το πραγματικό τους νόημα. Μετά από αυτή τη μεγάλη μεταρρύθμιση του δικαίου της υιοθεσίας του 1996, η οποία ισχύει και στις μέρες μας, εν τω μεταξύ με κάποιες μικρές τροποποιήσεις, η υιοθεσία για τα ενήλικα άτομα έχει γίνει πάρα πολύ δυσχερής, με την έννοια ότι επιτρέπονται μόνο οι πολύ στενοί συγγενείς εξ αίματος του θετού γονέα προς το θετό τέκνο, δηλαδή δεν μπορεί κανείς να υιοθετήσει ένα ξένο άτομο ή έστω μπορεί να υιοθετήσει το παιδί του συζύγου που έχει παντρευτεί και που είναι βιολογικό παιδί του από προηγούμενο γάμο. Δεν μπορεί λοιπόν να υιοθετήσει ένα οποιοδήποτε ξένο άτομο. Με αυτή την έννοια έχει περισταλεί πάρα πολύ ο κύκλος των προσώπων που είναι δυνατόν να υιοθετηθούν.
«Ακόμη και σήμερα οι διαδικασίες υιοθεσίας ανηλίκου δεν είναι αυτές που θα έπρεπε ίσως να είναι»
ΠτΘ: Και όσον αφορά στα ανήλικα;
Ι.Σ.: Τα ανήλικα, όπως ίσχυε και στο παρελθόν, είναι αυτά τα οποία είναι από μηδέν έως δεκαοκτώ ετών. Για τα ανήλικα έχουν αλλάξει πάρα πολύ οι διαδικασίες, αν και ακόμη και σήμερα δεν είναι αυτές που θα έπρεπε ίσως, αλλά έχουν αλλάξει πολύ υπό την έννοια ότι γίνεται πιο ουσιαστικός έλεγχος από την πλευρά του δικαστηρίου. Αρκεί να σας πω ότι στο προηγούμενο καθεστώς, προ του 1996, επιτρέπονταν η συναίνεση των βιολογικών γονέων να δίδεται, όχι απαραίτητα μπροστά στο δικαστή που έκρινε την υπόθεση της υιοθεσίας, αλλά και σε ένα συμβολαιογράφο με μια συμβολαιογραφική συναίνεση. Αντιλαμβάνεσθε αυτό πόση ευχέρεια έδινε στους υποτιθέμενους κάποιες φορές βιολογικούς γονείς να είναι άλλοι από αυτούς που πραγματικά ήταν, επέτρεπε να γίνονται αγοραπωλησίες πιο εύκολα, διότι προηγούνταν αυτές οι διαδικασίες εκτός της δικαστικής αιθούσης, δεν είχε άμεση εικόνα ο δικαστής που έκρινε την υιοθεσία ποιοι ήταν οι πραγματικοί γονείς του παιδιού, ώστε να βγάλει και αυτός τα συμπεράσματά του κατά πόσο ήταν αυτοί ή υπήρχε πράγματι πρόθεση ή να καταλάβει πάρα πολλά σχετικά με το τι κρύβεται πίσω από αυτή την πράξη. Σήμερα αυτό δεν ισχύει. Είναι υποχρεωτικό να δίδονται οι συναινέσεις των βιολογικών και των θετών γονέων μπροστά στο δικαστήριο, ξεχωριστά βεβαίως, για να μην ανταμώνονται και υπάρχουν θέματα, αλλά πάντοτε ο δικαστής έχει ένα πιο κυριαρχικό ρόλο στη δίκη της υιοθεσίας και πάντοτε ο γνώμονας είναι το συμφέρον του ανηλίκου που υιοθετείται.
«Είναι μια ανάγκη οι ιδιωτικές υιοθεσίες»
ΠτΘ: Οι ιδιωτικές υιοθεσίες ισχύουν μόνο στην Ελλάδα. Συγκριτικά με την Ευρώπη ποιες είναι οι διαφορές στο νομικό καθεστώς των υιοθεσιών;
Ι.Σ.: Το ιδιωτικό δίκαιο, ειδικά στο θέμα του οικογενειακού δικαίου, είναι ένα δίκαιο το οποίο έχει πολύ ατομικά χαρακτηριστικά, αν μπορούσαμε να πούμε έτσι, από χώρα σε χώρα. Και είναι πολύ λογικό αυτό, γιατί απηχεί, πολύ περισσότερο από οποιοδήποτε άλλο κλάδο δικαίου, τις αντιλήψεις που επικρατούν σε μια χώρα, σε μια εσωτερική κοινωνία που αποτελεί το χώρο μιας εθνικής επικράτειας, απηχεί τα ήθη, τα έθιμα, τις βιολογικές ή άλλες καταστάσεις που επικρατούν σε αυτή την περιοχή. Είναι λοιπόν πολύ λογικό να διαφοροποιείται από τη μια περιοχή στην άλλη και το κομμάτι της υιοθεσίας. Θα σας πω ότι στην Ελλάδα δεν είναι τόσο κακό να υπάρχουν ιδιωτικές υιοθεσίες, γιατί, αν θέλετε, λύνουν το πρόβλημα. Οι άλλες υιοθεσίες, οι λεγόμενες δημόσιες υιοθεσίες, αυτές που γίνονται σε συνεργασία με κρατικά ιδρύματα που φιλοξενούν παιδιά που είναι προς υιοθεσία, είναι πάρα πολύ δύσκολο να πραγματοποιηθούν και να καλύψουν τις πραγματικά μεγάλες ανάγκες που έχουν τα νεαρά ζευγάρια, ή τα άτομα τέλος πάντων που θέλουν να υιοθετήσουν αυτό το αίσθημα της απόκτησης ενός παιδιού, μέσα από αυτή την διαδικασία και γιατί είναι πολύ λίγα τα παιδιά που φιλοξενούνται σε αυτά τα ιδρύματα αλλά και γιατί είναι τόσο δυσχερής η διαδικασία μέχρι να φτάσει στο ευτυχές σημείο να εγκριθεί για ένα ζευγάρι και να οδηγηθεί στην περάτωση της υιοθεσίας που σχεδόν καταλήγει σε μια απογοήτευση για τους περισσότερους. Έτσι λοιπόν η υιοθεσία, η οποία είναι ένας θεσμός που δεν είναι κατακριτέος, ούτε νομικά ούτε κοινωνικά, καλύπτει μια ανάγκη του σύγχρονου ανθρώπου για απόκτηση παιδιού, όταν δεν είναι σε θέση να το αποκτήσει με φυσιολογικό τρόπο, είναι μια ανάγκη οι ιδιωτικές υιοθεσίες οι οποίες καλύπτουν αυτήν την δυσχέρεια του να προσφερθούν με τον τρόπο μέσω του δημοσίου ιδρύματος ή του δημόσιου φορέα που έχει αυτά τα παιδιά, τα προσφερόμενα για υιοθεσίες.
«Υπάρχει ανάγκη απλοποίησης των διαδικασιών στις υιοθεσίες»
ΠτΘ: Για αυτό μιλήσατε για απλοποίηση των διαδικασιών;
Ι.Σ.: Πιστεύω πως ναι, πρέπει να υπάρξει απλοποίηση των διαδικασιών. Έχουμε περιστατικά παιδιών που επί χρόνια ολόκληρα ταλαιπωρούνται γιατί προτίμησαν την «ορθόδοξη» οδό μιας δημόσιας υιοθεσίας, όπου το ίδρυμα, βεβαίως καλά κάνει και κάνει ενδελεχή έλεγχο, αλλά μερικές φορές υπερβαίνει, αν θέλετε, το στόχο και φθάνει σε ένα σημείο σχεδόν να απορρίπτει τα περισσότερα ζευγάρια σε ήσσονος σημασίας ζητήματα. Βέβαια, η ευθύνη του να δώσεις ένα παιδί σε μια οικογένεια, όταν είσαι εσύ αυτός που έχεις την εξουσία να το πράττεις, είτε γιατί είσαι κοινωνικός λειτουργός και θα κάνεις μια έκθεση κοινωνικής έρευνας που πρέπει και υπάρχει πάντοτε σε μια υιοθεσία ή γιατί είσαι ο δικαστής που αναγνωρίζεις αυτή τη νομική σχέση πια μεταξύ ενός παιδιού και μιας νέας οικογένειας, είναι πάρα πολύ σημαντική και σε καθιστά υπεύθυνο για αυτό το παιδί. Από εκεί όμως μέχρι του σημείου να φθάσουμε στην άρνηση να δεχθούμε αυτή την συμβολή μας υπάρχει μια απόσταση. Νομίζω ότι θα έπρεπε να είναι λίγο πιο ευέλικτα τα κρατικά μέσα, οι κρατικές υπηρεσίες στο να επιτρέπονται οι υιοθεσίες και ίσως έτσι αποφεύγονταν και περισσότερο τα περιστατικά της αισχροκέρδειας, όλα αυτά που ξέρουμε όλοι και ακούμε και που βλέπουμε στις μέρες μας να αναδεικνύονται.
«Δεν πρέπει να μας διαφεύγει η ανάγκη ύπαρξης ιδιωτικών υιοθεσιών στην Ελλάδα»
ΠτΘ: Πολλοί υποστηρίζουν ότι η ιδιωτική υιοθεσία έχει σαν αποτέλεσμα να γίνεται εμπόριο βρεφών. Από την άλλη υπάρχει η άποψη ότι η απαγόρευση των ιδιωτικών υιοθεσιών οδηγεί σε εικονικούς τοκετούς. Ποια είναι η άποψή σας;
Ι.Σ.: Έχετε δίκαιο. Όχι πως αποκλείεται να συμβαίνει το τελευταίο εκεί που ο μηχανισμός είναι πιο χαλαρός και μπορεί να υπάρξει. Δεν αποκλείεται να συμβαίνουν και τέτοια ακόμα και στις μέρες μας, δυσκολότερα βεβαίως, θέλω να πω οι εικονικοί τοκετοί και οι εικονικές δηλώσεις. Αλλά οι ιδιωτικές υιοθεσίες είναι μια ιστορία η οποία πραγματικά είναι πάρα πολύ εκτεταμένη και πάρα πολύ διαδεδομένη. Μάλιστα θα έλεγα, επειδή η χώρα μας είναι μια περιοχή που χαρακτηρίζεται για την υπογεννητικότητά της, αυτά τα παιδιά που προσφέρονται, ακόμη και σε ιδιωτικές υιοθεσίες, σε μικρό ποσοστό προέρχονται από την ίδια τη χώρα, από το εσωτερικό της Ελλάδας. Είναι πάρα πολύ συχνά τα φαινόμενα να γεννιώνται παιδιά σε χώρες τρίτες, γειτονικές, και με κάποιο τρόπο να υιοθετούνται από Έλληνες γονείς, γιατί δεν βρίσκονται εδώ διαθέσιμα πολλά παιδιά. Ίσως, και αυτό το περιστατικό που αναφέρατε κατ’ αρχήν με τη μικρή, που απασχολεί τα μέσα όλο αυτό το τελευταίο διάστημα, να είναι μια τέτοια περίπτωση και αυτή η οικογένεια, που φάνηκε μέσα από όλο αυτό το γεγονός πόσο είχε μετέλθει όλα τα μέσα προκειμένου να εμφανίζει παιδιά δικά της, πέραν των υλικών απολαβών, επιδόματα που λάμβανε, ενδεχομένως να είχε καταφύγει σε υιοθεσίες παίρνοντας παιδιά από τις γύρω περιοχές. Είναι λοιπόν αυτό ένα γεγονός. Για εμάς που ασχολούμαστε στο χώρο είναι κάτι που το συναντούμε πάρα πολύ συχνά. Συνεπώς η ανάγκη ύπαρξης ιδιωτικών υιοθεσιών δεν είναι ένα γεγονός που πρέπει να μας διαφεύγει. Πρέπει απλά να υπάρχουν οι ασφαλιστικές δικλείδες στο να αποφεύγεται και η αισχροκέρδεια και βεβαίως η πολιτεία να έχει τους μηχανισμούς για να μπορεί να ελέγχει όλους αυτούς τους τρόπους με τους οποίους μπορεί να υπάρξει εμπόριο βρεφών, για να μην καταφύγουμε στο τελευταίο που είπατε.
ΠτΘ: Και βεβαίως να μη φθάνουμε στο σημείο ένα τυχαίο γεγονός να αφυπνίζει την πολιτεία και να μελετά τρόπους για να αντιμετωπίσει προβλήματα όπως αυτό της μικρής Μαρίας.
Ι.Σ.: Έχετε απόλυτο δίκαιο, γιατί αυτά είναι προβλήματα χρονίζοντα τα οποία υπήρχαν και υπάρχουν πάντα. Απλά έρχονται κάποιες στιγμές με αφορμή κάποιο τυχαίο γεγονός για να αναδειχθούν και να μας δείξουν ποια είναι η πραγματική τους διάσταση.
«Το θέμα των Ρομά έχει διπλή ανάγνωση»
ΠτΘ: κ. Στεργιαννίδου, θα ήθελα τη γνώμη σας ως πολίτη αυτής της χώρας, πώς εισπράττετε το θέμα των Ρομά με όλο αυτό που βλέπουμε να εκτυλίσσεται τις τελευταίες ημέρες;
Ι.Σ.: Είναι ενδιαφέρουσα ερώτηση και νομίζω ότι ο καθένας θα μπορούσε να εκφράσει άποψη για αυτό. Άλλωστε και εμείς στην περιοχή μας έχουμε Ρομά και τους βλέπουμε να κινούνται. Το θέμα έχει διπλή ανάγνωση. Θεωρώ ότι είναι ένας πληθυσμός που έχει δικά του χαρακτηριστικά γνωρίσματα και που αν το δούμε από τη δική του σκοπιά βιώνει έναν αποκλεισμό από όλους τους υπόλοιπους κοινωνικούς και όχι μόνο φορείς, οπότε πέραν της ιδιοσυγκρασίας του, η οποία ενδεχομένως είναι αυτή που είναι, αυτή η απομόνωση δημιουργεί και κάποιους μηχανισμούς μέσα από τους οποίους κινείται λιγάκι ανορθόδοξα. Αυτή είναι η αισιόδοξη πλευρά των πραγμάτων. Από εκεί και πέρα είναι μια κλειστή κοινωνία η οποία λειτουργεί με δικούς της κανόνες και νομίζω ότι αυτό δείχνει αυτές τις ημέρες και αυτό το γεγονός και όλη αυτή η προστασία που υπάρχει από το γύρω περιβάλλον για το να μην ανοίξουν στόματα και ειπωθούν αλήθειες.
Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.
