Η Ψυχιατρικη Μεταρρυθμιση στην Ελλαδα και στην Ευρωπη
Με τη συμμετοχή πολλών επιστημόνων από την Ελλάδα και το εξωτερικό ξεκινά αύριο στην Αλεξανδρούπολη το πανελλήνιο συνέδριο με τίτλο «Ψυχιατρική Μεταρρύθμιση στην Ευρώπη και στην Ελλάδα: Ιστορία, θεωρία και πράξη», το οποίο διοργανώνουν η Ψυχιατρική και Παιδοψυχιατρική Κλινική του Δημοκριτείου Πανεπιστημίου Θράκης, το Ψυχιατρικό Τμήμα ΕΣΥ, το Π.Γ.Ν. Αλεξανδρούπολης και το Ψυχιατρικό Τμήμα Ενηλίκων Γ. Ν. Καβάλας. Το συνέδριο διοργανώνεται υπό την αιγίδα του Υπουργείου Υγείας και Κοινωνικής Αλληλεγγύης και της Ελληνικής Ψυχιατρικής Εταιρείας.
Με τον Αναπληρωτή Καθηγητή Ψυχιατρικής του ΔΠΘ, Πρόεδρο της Οργανωτικής Επιτροπής του Συνεδρίου κ. Νίκο Τζαβάρα, συζητά σήμερα ο ΠτΘ για το θέμα του συνεδρίου, αλλά και γενικότερα για θέματα που άπτονται της ψυχιατρικής. Ο κ. Τζαβάρας εκφράζει την άποψη ότι απαιτείται ένα σύνολο παρεμβάσεων τόσο στη χώρα μας όσο και στην Ευρώπη που να επιτρέπει την αντιμετώπιση των προβλημάτων ψυχικής υγείας χωρίς να εμποδίζει το άτομο να παραμείνει ενεργός πολίτης, μέσα στο οικογενειακό του περιβάλλον, με αυτονομία, οικονομική δράση και κοινωνική ένταξη.
Το θέμα του συνεδρίου
«Την δεκαετία του 60 και του 70 λόγω των ανωμάλων πολιτικών συνθηκών που επικράτησαν στη χώρα μας ορισμένοι διάλογοι, ορισμένες θεωρητικές συζητήσεις και ορισμένες επιδιώξεις δεν μεταφέρθηκαν τότε στον ελλαδικό χώρο. Καθυστερήσαμε λοιπόν ως προς την θεωρητική διεργασία ορισμένων ρευμάτων που είχαν προσχηματιστεί στην Ευρώπη και τα οποία έγιναν στην Ελλάδα αντιληπτά και αποτέλεσαν βέβαια αντικείμενο συζητήσεων, έστω και μερικό, μετά από το 1974. Βεβαίως, στα πλαίσια του συνεδρίου θα ασχοληθούμε με όλες αυτές τις μεγάλες θεωρητικές ζυμώσεις που είχαν γίνει στη δεκαετία του 60 και 70 στην Κεντρική Ευρώπη, κυρίως στην Ιταλία, Γαλλία, Αγγλία και Γερμανία. Οι θεωρητικές συζητήσεις προέρχονταν από τη διαπίστωση μεγάλων κλινικών αναγκών, όπως λόγου χάρη, όσον αφορά στα άσυλα, από την ανάγκη ανθρωπισμού των ασύλων και την αποσυλοποίηση χιλιάδων ψυχασθενών που βρίσκονταν σε μία διαρκή απομόνωση. Αλλά εκτός αυτού ήδη εκείνες τις δύο δεκαετίες είχαν αρχίσει να επικρατούν πιο ριζοσπαστικές απόψεις ως προς την διάρθρωση του τρόπου θεραπείας, του τρόπου συνυπάρξεως των ασθενών με τους θεραπευτές στις διάφορες ψυχιατρικές μονάδες. Για παράδειγμα άρχισε να επιβάλλεται η άποψη ότι όλα τα στελέχη της θεραπευτικής κοινότητας αξιοποιούνται ισότιμα, δηλαδή από την καθαρίστρια έως το διευθυντή, ή ετέθη σε αμφισβήτηση το αποκαλούμενο κουστωδιακό σύστημα της ψυχιατρικής, ή η προβληματική της αυταρχικής προσωπικότητος κ.ο.κ. Όλα αυτά σχετίζονταν με τη μείωση της διαρθρωτικής και πολύ συγκεντρωτικής και καταπιεστικής πολλές φορές δομής των ψυχιατρείων και των μονάδων γενικότερα της ψυχιατρικής. Αυτός λοιπόν ο εξανθρωπισμός και ο εκδημοκρατισμός της ψυχιατρικής επέφερε πολλές μεταβολές στη θεωρία όσο και στην τοποθέτησή μας απέναντι στους πάσχοντες ψυχικά».
Ταμπού για την ελληνική κοινωνία
«Ένας από τους στόχους του συνεδρίου είναι να αντιληφθούμε και τη σημασία των προκαταλήψεων κατά των ψυχασθενών και να γίνει αντιληπτό ότι η συνύπαρξη εντός της κοινωνίας είναι και δυνατή και εφικτή και θα έλεγα πάρα πολύ καλή και για τους ψυχασθενείς αλλά και για τους συνανθρώπους τους που με τον τρόπο αυτό έρχονται σε επαφή με πάσχοντα άτομα τα οποία όμως εκφράζουν πολλές φορές κοινά προβλήματα, δικά τους και δικά μας. Βεβαίως πρέπει να γίνουν πολλά βήματα όχι μόνο στο επίπεδο των προκαταλήψεων και των επιφυλάξεων απέναντι στους ψυχασθενείς. Το φάσμα είναι ευρύτατο, αρχίζουμε με τους ψυχωτικούς και καταλήγουμε με τα εθισμένα άτομα σε τοξικές ουσίες, αλλά χρειάζονται και διαρθρωτικές μεταβολές, επίσης νέες ψυχιατρικές δομές, οι οποίες πλέον δεν θα έχουν τη μορφή του ασύλου, αλλά θα είναι ενσωματωμένες στην κοινωνία. Και χρειάζεται βέβαια μία καλύτερη και στενότερη συνεργασία ανάμεσα στους αποκαλούμενους υγιείς και σε αυτούς που δεν διαθέτουν πάντοτε μόνοι τους την ικανότητα να εκφράζουν τα αιτήματά τους. Και αυτό είναι πολύ σημαντικό. Όταν έχουμε να κάνουμε με ασθενείς που πάσχουν εξαιτίας σωματικών ασθενειών, τότε αντιμετωπίζουμε άτομα τα οποία διαθέτουν τις περισσότερες φορές μία ισχυρή εκφραστικότητα και μπορούν να διεκδικήσουν τα αιτήματά τους. Το μεγάλο πλήθος των δικών μας ασθενών δεν μπορεί να το κάνει αυτό λόγω ακριβώς του ψυχικού καθεστώτος στο οποίο αναβρίσκονται. Και εκεί πρέπει να τους συνδράμουμε εμείς, να βρούμε τον κατάλληλο τρόπο με τον οποίο θα έρθουν σε επαφή με την κοινωνία, με την πολιτεία, με τους ψυχιάτρους».
Έλλειψη νομοθετικού θεσμικού πλαισίου
«Δεν υπάρχει νομοθετικό ψυχικό πλαίσιο που να στηρίζει αυτές τις αλλαγές, γιατί αν συνέβαινε αυτό και η ίδια ψυχιατρική δεν θα είχε λόγο υπάρξεως. Οι ασθένειες αυτές καθεαυτές, οι οποίες πολλές φορές είναι εξαιρετικά δύσκολες, χρήζουν βέβαια μιας σύγχρονης επιστημονικής προσεγγίσεως και μιας σύγχρονης διευθετήσεως προβλημάτων που εκπορεύονται από τις θεραπευτικές, ψυχοθεραπευτικές και κοινωνικοθεραπευτικές ανάγκες, αλλά υπάρχουν και τα προβλήματα αυτά καθεαυτά. Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι χρειάζεται μία πολύ καλή μελέτη σε παγκόσμια κλίμακα, αλλά και στο χώρο μας, στην Ελλάδα, θα πρέπει να συμβεί. Χρειάζεται μία πολύ καλή και προσεκτική μελέτη, η οποία θα εξασφαλίζει έμμεσα μεθοδολογικούς τρόπους έρευνας άτεγκτους και για αυτό επίσης χρειάζονται πολλά χρήματα. Δεν μπορούμε όλα να τα αναγάγουμε απλώς και μόνο σε κοινωνικούς προβληματισμούς. Έχουμε να κάνουμε με νόσους, έχουμε να κάνουμε με πολύ δύσκολες μορφές συμπεριφοράς τις οποίες πρέπει και ως επιστήμονες να μελετήσουμε και αυτό θα έλεγα ότι είναι το κατ’ εξοχήν έργο των πανεπιστημιακών κλινικών, των πανεπιστημιακών συναδέλφων».
Άβυσσος η ψυχή του ανθρώπου;
«Δε θα χαρακτήριζα την ψυχή του ανθρώπου άβυσσο, γιατί αν ήταν έτσι δεν θα μπορούσαμε να προσεγγίσουμε καμία της πλευρά. Θα έλεγα ότι εκείνοι που δεν ανήκουν στην ψυχιατρική, δεν στελεχώνουν την ψυχιατρική και είναι πολίτες της χώρας αυτής θα πρέπει όχι μόνο με ευαισθησία, αλλά με κριτική τοποθέτηση απέναντι στην ίδια την ψυχιατρική, να επιληφθούν αυτών των θεμάτων. Ανήκω σε κείνους τους ψυχιάτρους που είναι της γνώμης ότι η ψυχή του ανθρώπου επειδή είναι πολύπλοκη δεν πρέπει να εγκαταλείπεται στα χέρια των ψυχιάτρων. Φέρουν ευθύνη και οι πολίτες».
Οικογενειακό περιβάλλον
«Οι οικογένειες δεν φέρουν την ευθύνη για μια βαριά ψυχική νόσο. Αυτό είναι κάτι που δεν πρέπει να διατυπώνεται. Οι οικογένειες πολλές φορές πάσχουν οι ίδιες εξαιτίας της ψυχικού νόσου. Θα ήταν πολύ αφελές να ισχυρισθώ ή να ισχυρισθούμε ότι κάθε ψυχική νόσος αποτελεί μία προέκταση της οικογενειακής καταστάσεως, του οικογενειακού καθεστώτος. Οι οικογένειες των πασχόντων πολλές φορές χρειάζονται συνολικά τη δική μας αρωγή για να μπορέσουν και αυτές να λειτουργήσουν καλύτερα. Ένα δύσκολο, πολύ δύσκολο έργο».
Κοινωνική ψυχιατρική
«Η Κοινωνική ψυχιατρική αποτελεί ένα μέρος της ψυχιατρικής. Υπάρχει η κλινική ψυχιατρική, υπάρχει η έρευνα εντός της ψυχιατρικής, υπάρχει η βιολογική έρευνα, υπάρχει η ψυχοδυναμική έρευνα που σχετίζεται με την παράδοση της ψυχανάλυσης. Η Κοινωνική Ψυχιατρική ενδιαφέρεται πρωτίστως να αντιληφθεί την συμπεριφορά ενός ψυχασθενούς εντός της κοινωνίας, που οφείλεται ίσως σε δικούς του φόβους, σε δικές του αβεβαιότητες να προσεγγίσει τους συνανθρώπους του, είτε όμως οφείλεται και στον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζεται από τη συγκεκριμένη κοινωνική πραγματικότητα. Είναι μία επίσης δύσκολη πλευρά της σύγχρονης ψυχιατρικής με την οποία ασχολούνται πολλοί δόκιμοι συνάδελφοι».
Α.Π.
Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.
